1129 
vangen wij bij (pj c ) x en ( l\) x de waarde van (vj c ) door (1 -f- x) v t , 
(T, c ) x 
dan hebben wij de waarde te bepalen van v x (1 -f- x) en stellen 
{pi)x 
wij nu voor in de plaats (pk x ) en voor (Tj,) x in de plaats 
( Tj Cl ) (1 -f- ,r)> dan wordt de gezochte waarde gelijk aan 
(PJc) 1 «1 
(2*)i 
En nu moeten wij nog aantoonen dat v x — {vk) x is. 
Het kritisch volume is als h variabel is wel niet 3 bg maar 1 b ;l , 
waarin / iets kleiner dan 2 is, of I' I)j c , als /' iets grooter dan 2 is, 
zoodat {t'k)x = l b<j (1-J-a’/.). In de onderstelling dat l voor alle stoffen, 
ten minste voor stoffen met een niet te klein aantal atomen in het 
rnolekunl, even groot is, hebben wij hiermede aangetoond dat : 
/ ’pm\ _ / 
UaI ï’J, 
is, en dat dus de grootheid s ook voor de associeerende stof gelijk 
aan 3,77 kan gesteld worden. 
De vorige beschouwingen zijn niet beperkt tot gevallen, waarin 
werkelijke associatie bestaat, maar kunnen ook dienst doen in gevallen, 
waarin wat ik genoemd heb schijn-associatie aanwezig is. Waar- 
schijnlijk komt dit reeds bij de kritische omstandigheden in merk- 
bare mate voor bij de alcoholen. Zijn bij werkelijke associatie dubbel- 
of driedubbel-molekulen aanwezig, waarvan de scheikunde door 
constructie van het molekuul de mogelijkheid van het bestaan moet 
kunnen aantoonen, bij schijn-associatie zijn er lokale oplfoopingen 
van molekulen aanwezig, die tot de vraag kunnen voeren, of misschien 
in den vorm der molekulen de oorzaak kan gevonden worden, waarom 
zij bij de eene stof in meerdere mate voorkomen dan bij een andere 
stof. Maar deze vraag kan nog niet met zekerheid beantwoord wor- 
den. Trouwens ook bij de werkelijke associatie is de vraag nog niet 
te beantwoorden, waarom bij azijnzuur en bij aldehyden en misschien 
nog andere stoffen als nitrilen, deze associatie bestaat. 
De graad van opeenhooping bij de schijn-associatie zal wel niet 
bij elke dier opeen hoopiugen even groot zijn, maar gemiddeld kunnen 
wij daarvoor ter vereenvoudiging der berekening een getal n aan- 
nemen, dat ik vroeger reeds begroot heb op waarschijnlijk 8 of 9. 
Het laat zich echter verwachten dat ook het gemiddeld getal n met 
druk en temperatuur veranderen zal. Maar daar wij hier alleen den 
invloed der schijn-associatie op de kritische omstandigheden hebben 
na te gaan, kunnen wij ons beperken tot een onveranderlijke waarde 
van n. Gaan wij te werk zooals wij hier boven handelden, dan 
