11 65 
niet of weinig vermeerderen, laten zich op de platen herkennen 
aan hun betrekkelijke zeldzaamheid. Maar er bestaat een soort, 
namelijk de denitrifieerende, sporenvormende Bacillus nitroxus, die 
zicdi in de nitrateerende kultuurvloeistoffen zeer sterk vermeerderen 
kan en bij scheiding tot moeielijk heden aanleiding geeft. Hierbij 
komt echter de „physiologische soortvorming” te hulp, dat is de 
eigenschap van het nitraatferment om op bouillon of peptonagar zeer 
karakteristieke, niet meer nitrateerende koloniën voort te brengen. 
Het ferment vormt daarop namelijk vrij uitgebreide, dunne, aanvan- 
kelijk droge, platte, witte koloniën, die eerst later dikker, slijmigen 
nat worden en uiterst gemakkelijk te onderscheiden zijn van de 
kleine, gewone, halfbolvormige, natte zVïfrmMS-koloniën. Op de 
nitrateerende kultuurplaten ontwikkelen zich verder de koloniën van 
Bacillus oligocarbophilus, die onmiddellijk aan hun witte kleur en 
papierachtig uiterlijk kenbaar zijn en waarop ik later nog terug 
kom, alsmede de koloniën eener zeer karakteristieke, op Actinomyces 
gelijkende, maar in werkelijkheid met B. oligocarbophilus naverwante 
soort. In het geheel is het dus een viertal soorten, die voor de ruwe 
nitraties als werkelijk kenmerkend moeten worden beschouwd, omdat 
zij bij herhaald overenten nooit verdwijnen, terwijl de vele andere 
soorten, die nu en dan daaruit worden verkregen, slechts acciden- 
teele bewoners zijn en bij voortgezet overenten geheel door het ge- 
noemde viertal kunnen verdrongen worden. 
Houdt men de reinkuituren van het nitraatferment bij overen- 
ting voortdurend in aanraking met de genoemde nitrietoplossing, 
of op de aan oplosbare stolfen arme nitrietagar, dan blijft het 
vermogen om nitrieten tot nitraten te oxydeeren daarin onveranderd 
voortbestaan, waarschijnlijk onbegrensd lang. In dit geval blijft 
het ferment derhalve oligotroph of oligophaag. Mikroskopisch 
maakt het eerst den indruk van een kleinen mikrokok, maar in 
werkelijkheid bestaat het uit zeer korte staafjes van 0.2 bij om- 
streeks 1 n, die in den nitrateer enden toestand altijd onbewegelijk 
schijnen te zijn. 
Brengt men het nitrateerende ferment over op vaste kultuurbodems, 
of in kultuurvloeistoffen, die rijker zijn aan organisch voedsel, bij 
voorbeeld op bouillonagar of op agar opgelost in water met j 2 0 pro- 
cent pep ton, dan gaat het, gelijk gezegd, krachtig groeien en vormt 
koloniën van het boven beschreven karakter, waarin het altijd 
mogelijk is enkele weinige zich bewegende bakteriën te vinden. De 
staafjes worden nu iets langer en dikker dan in den nitrateerenden 
toestand, maar blijven toch meerendeels zeer kort; het ferment is 
nu in den polytrophen vorm veranderd. 
