1167 
Het hoogst eigenaardige feit, dat liet nitraatfemient het beste 
functioneert, wanneer de organische stoffen zooveel mogelijk uit de 
kuituren worden gehouden, heeft aanleiding gegeven tot de meening, 
dat deze mikrobe zich door chemosynthese zou kunnen voeden, 
waarbij de energie, die bij de oxydatie van nitrieten vrijkomt, voor 
de reduktie van atmosferisch koolzuur zou dienen. 
Voor deze hypothese heb ik echter geen enkel bewijs kunnen 
vinden. 
Kultiveert men het zuivere nitraatferment in vloeistoffen dan blijven 
deze geheel helder; eerst met het mikroskoop kan men daarin, 
vooral tegen den glaswand vele bakterien vinden. Een enkel draadje 
wol of watten, dat als een zonnestofje in de kuituren van het 
nitraatferment is gevallen, vertegenwoordigt een hoeveelheid organi- 
sche stof gelijkstaande met eenige millioenen nitraatbakteriën. 
Op kiezelplaten doortrokken met oplossingen van 0.1°/ o a 0,05% 
natriumnitriet en 0.01% bikaliumfosfaat vormt het nitraatferment 
steeds kleine, eerst met een vergrootglas zichtbare, maar zeer aktieve 
koloniën, die echter des te kleiner zijn naarmate men er beter in 
geslaagd is de organische stof uit die platen te verwijderen. Dat 
voor de koolstof behoefte van deze uiterst kleine koloniën steeds een 
voldoende hoeveelheid organische stof als verontreiniging aanwezig 
is, is volstrekt niet onaannemelijk. 
Maar het krachtigste argument tegen het bestaan van chemosyn- 
these bij het nitraatferment is de volgende omstandigheid. 
De ruwkulturen daarvan bedekken zich in het laboratorium steeds 
met een dunne drijvende „kaamhuid”, welke uit de hoogst merk- 
waardige (boxen reeds genoemde bakteriënsoort bestaat, die ik in 
1903 beschreven heb onderden naam van Bacillus oligocarbophilus). *) 
Hij de uitvoering der nitratatieproeven in een plantenkas, ontstaat 
dit huidje eveneens, maar later en blijft dan veel dunner. 
Zaait men nu zulke ruwe nitrataties uit op agar ot kiezelplaten, 
dan vormt Bacillus oligocarbophilus daarop eveneens koloniën, die 
reeds op het eerste gezicht hun verwantschap tot het nitraatferment 
verraden ; maar die belangrijk grooter worden en zich ten slotte 
voordoen als sneeuwwitte, droge, platte plaatjes van één of meer 
millimeters. Daar B. oligocarbophilus niet in staat is nitrieten te 
oxydeeren, en dus onder de beschreven omstandigheden over een 
chemosynthetisch vermogen om koolzuur te red uceeren zeker niet be- 
schikt, moet er blijkbaar in de omgeving een voldoende hoeveelheid 
organisch gebonden koolstof voorhanden zijn om in de koolstof behoefte 
O Farblose Bakterien deren Kohlenstoff aus der atmosferischen Luft herrührt. 
Centralbl, für Bakteriologie, 2e Abt. Bd. 10. Pag. 38 1903. 
78 
Verslagen der Afdeehng Natuurk. Dl. XXII. A ü . 1913/14. 
