1168 
van deze soort te kunnen voorzien. Daar het nitraatferment niet 
alleen in dezelfde vloeistoffen leeft als B. oligocarbophilus, maar wat 
de koloniën aangaat, daarop zeer veel gelijkt en ook wat het 
mikroskopische beeld, de bewegelijkheid en de voedingsvoorwaarden 
in den polyphagen toestand betreft er geheel mede overeenstemt, 
staat het vast, dat deze beide bakteriën uiterst na verwant zijn. Men 
moet daaruit derhalve besluiten, dat ook voor het nitraatferment 
dezelfde organische stoffen als voedsel zullen kunnen dienen, die 
B. oligocarbophilus in de nitrateerende vloeistoffen en in de uitge- 
loogds agar en kiezel platen beschikbaar vindt. Dat deze stoffen, ten 
minste ten deele uit de laboratoriumsatmosfeer afkomstig zijn, heb ik 
in de bovengenoemde verhandeling bewezen. De aard van deze 
stoffen is nog onzeker; maar wel staat het vast, dat vluchtige pro- 
dukten, welke door andere bakteriënkulturen worden afgegeven, 
daaronder kunnen voorkomen. 
In dit verband wijs ik nog op de bovengenoemde proef met pa- 
raffme-olie, waarvan de aanwezigheid de nitratatie niet doet ophouden. 
Wellicht kan het nitraatferment zich voeden met deze of dergelijke 
stoffen, waarvan het voorkomen in den grond of in de atmosfeer 
niet onmogelijk schijnt. 
Uit een en ander moet noodzakelijkerwijze het besluit getrokken 
worden, dat het voorkomen van chemosynthese bij het nitraatferment 
geheel onbewezen, en voor zoover zich thans laat beoordeelen, ook 
een onnoodige hypothese is. ' 
Het voorafgaande samenvattende blijkt, dat liet nitraatferment een 
bepaalde toestand van een grootere éénheid, een physiologische soort 
is, die wel standvastig kan worden gehouden in de bijna zuiver 
anorganische nitrietoplossingen, maar bij betere voeding met orga- 
nische stoffen in een anderen toestand van die éénheid, een andere 
physiologische soort overgaat, die nog veel standvastiger is. 
Noemt men den eersten, dat is den nitrateerenden toestand van 
liet ferment Nitribacillus oligotrophus, dan kan de tweede toestand 
Jmtribacillus polytrophus genoemd worden. Terwijl de overgang van 
de eerste in de tweede soort, dus in de richting 
N. oligotrophus — > N . polytrophus 
gemakkelijk kan plaats vinden, is, bij de gewone laboratoria uitproeven, 
de overgang in de tegenovergestelde richting, dus A r . p. — ■> W. o., 
niet uitvoerbaar. 
Ofschoon de voeding van Nitribacillus oligotrophus de bijna vol- 
ledige afwezigheid van organisch voedsel vereiscbt, bestaat er geen 
