1169 
reden om aan dit ferment het vermogen van chembsynthese toe te 
kennen. 
Vraagt men zich af, waar dit geval van physiologische soortvorming 
in het systeem der biologie moet ondergebracht worden, dan komt 
men tot liet volgende besluit. 
Een voorbeeld van mutatie, zooals ik die voor een aantal inikro- 
ben uitvoerig beschreven heb, kan het niet zijn, want de meer of 
minder erfelijk standvastige produkten van het mutatieproces ontstaan 
naast den stamvorm, en bestaan met dezen voort onder de meest ver- 
schillende levensvoorwaarden. 
Maar het is een nieuw geval van erfelijke modi jikatie, in den grond 
der zaak niet veel verschillend van het virulentieverlies, dat vele 
pathogene bakteriën kunnen ondergaan, alleen veel duidelijker wat 
de uiterlijk zichtbare kenmerken betreft ; — vergelijkbaar, maar niet 
identisch, met de pleomorphie van vele Fungi; — vergelijkbaar ook 
met de essentieel éénzijdig verloopende different ieering bij de onto- 
genetische ontwikkeling van de hoogere planten en dieren, waarvan 
wij het gevolg leeren kennen in de verschillende celvormen van een 
en hetzelfde individu. Sommige dezer cellen kunnen bij geschikte 
kunstmatige voeding, ook buiten liet verband met de andere cellen, 
waarin zij in het lichaam voorkomen, zich vermeerderen zonder 
van eigenschappen te veranderen en dus ook zonder terug te keeren 
tot den toestand der moedercellen of van de embryonale cel, waaruit 
zij ontstonden. De vermeerdering van bindweefselcellen en van de 
spiercellen van liet embryonale hart, gekweekt in bloedplasma, is 
hiervan een goed voorbeeld. 
Ten slotte wenscli ik nog op te merken, dat de physiologische 
soortvorming bij het nitraatferment geen op zich zelf staand geval is, 
maar er is reden om te vermoeden, dat wij hier te doen hebben 
met een eigenschap van vele grondbewonende en in de wateren 
voorkomende mikroben. Tot de soorten, waarbij ik het verschijnsel 
reeds mot zekerheid leerde kennen, behoort Bacillus oligocarbophilus, 
die wel niet nitrateert maar met het nitraatferment verwant en op 
sommige kultuurbodems er zelfs niet van te onderscheiden is. 
Gelijk gezegd vormt deze soort de welbekende drijvende kaam- 
huiden op de ruwe, nitrateerende vloeistoffen. Bij het isoleeren op 
nitriet- of nitraatagar, zonder organisch voedsel, verkrijgt men kolo- 
niën, die door hun witte, droge oppervlakte volkomen gelijken op 
de kaamhuiden der kultuurvloeistoffen, en bij herhaald overenten 
op denzelfden bodem, zonder ander organisch voedsel, het kaam ken- 
merk in den loop der jaren onveranderd bewaren. Worden deze 
78 * 
