1331 
mogelijk, indien langs dynamischen weg 1 ) gewerkt en door lieen- 
en weergaan in dampspanning aangetoond wordt, dat men 
met een werkelijk evenwicht te doen heeft. De opgegeven 
waarden voor samenstelling der opgezwollen stoffen in damp van 
zuiver water zijn nooit werkelijke evenwichten ; men behoort de 
waarde, die in vloeibaar water bereikt wordt, op te geven. 2 ) 
Ietwat anders wordt de verklaring van het verschijnsel, als we 
de gelatine (celloïdine) niet in zuiver water (alcohol), doch in oplos- 
singen laten opzwellen. Is de opgeloste stof ook vluchtig (voorbeeld : 
celloïdine-alcohol-water), dan zijn de omstandigheden geheel dezelfde 
als boven vermeld; maar, indien zij bijv. een zout is, dan wordt de 
zaak anders. Von Schroeder heeft over deze quaestie al eenige 
proeven gedaan en vermeldt, dat 7iooooo- norm - sulfaatoplossing de 
dampspanning van de gelatine reeds zooveel verlaagt, dat de afname 
in damp niet meer optreedt, zelfs in opname overgaat. Na de hier- 
boven beschreven resultaten verliest de redeneering van von Schroeder 
alle kracht; zijn uitkomst moet op toeval berusten. 
Dat gelatine (celloïdine), die in damp van een zoutoplossing tNaCl 
in water, resp. HgCl 2 in alcohol) opgezwollen is, in de vloeistof 
gebracht, nog veel meer opneemt, is een feit, dat wij herhaaldelijk 
geconstateerd hebben ; 1 Gr. celloïdine bijv. neemt in een oplossing 
van 4°/o sublimaat in alcohol van 96°/ 0 1,77 Gr. in gewicht toe, 
terwijl in damp van alcohol slechts 0,89 Gr. opgenomen wordt, en 
dus in damp eener oplossing in alcohol nog minder. Het verschil 
tusschen de zwelling in zuivere vloeistof en in oplossing is hierin 
gelegen, dat een stof, in damp eener oplossing, nooit iets anders dan 
oplosmiddel opnemen kan, zoolang de opgeloste stof niet vluchtig is ; 
in de vloeistof zelf geplaatst, neemt zij ook opgeloste stof op. Van 
gelatine is dit bekend genoeg; wij hebben ons bij de bovenvermelde 
proef met celloïdine overtuigd, dat ook deze stof niet alleen alcohol, 
maar ook sublimaat opgenomen had. In deze gevallen is het dus 
om andere redenen duidelijk, dat een in damp opgezwollen stof in 
de vloeibare phase gebracht, nog meer opnemen moet, en dat de in 
damp bereikte toestand geen waar evenwicht is. 3 ) In den damp gaat 
h Of in het boven door ons beschreven toestel. 
2 ) Streng genomen moet men niet van zuiver water spreken, maar van een ver- 
zadigde oplossing van gelatine enz. in water; de facto is bet verschil natuurlijk 
uiterst gering. 
8 ) Verg. de beschouwingen van Tolman, J. Amer. Ghem. Soc. 35, 307 (1913). 
Met Tolman hebben wij aangenomen, dat elke stof, hoe weinig ook, eenigszins 
verdampt; wil men hiermee niet meegaan, dan moet men van een evenwicht 
spreken, dat ten gevolge van passieve weerstanden anders ligt (Gibbs). 
