1375 
druk blootgesteld tengevolge waarvan het volume afneemt. Daar het 
hier slechts een geringe correctie geldt, hebben wij gemeend voor 
onze eerste berekeningen te kunnen volstaan met de compressibiliteit 
van ons glas gelijk te nemen aan de door Amagat bepaalde waarde. 
Wij hebben den compressibiliteitsfactor dus op 22 X 10 ' gesteld, en 
aangenomen, dat deze grootheid tusschen I en 2500 atm. constant is. 
Ook aan de direkt afgelezen waarden van den druk dienen ver- 
schillende correcties te worden aangebracht, De aan de drukbalans 
afgelezen gewichten in KG. dienen vooreerst, door rekening te houden 
met de grootte der functioneerende doorsnede, herleid te worden tot 
KG. per cM 2 . In afwachting van de in onze eerste mededeeling p. 
684 besproken vergelijking der kleine drukbalans met een open 
manometer van voldoende capaciteit, hebben wij aangenomen, dat de 
functioneerende diameter dier kleine balans, waarvan de zuiger zoo 
nauwkeurig mogelijk op 1 cM 2 doorsnede ingeslepen is, inderdaad 
1 cM 2 bedraagt. 
Sedert wij onze eerste mededeeling schreven heeft de kennismaking 
met het onderzoek van Georg Klein *) ons versterkt in onze over- 
tuiging, dat wij aldus geen groote fouten kunnen maken. Volgens 
zijn onderzoekingen 2 ) bedraagt de fout door de verwaarloozing van 
het verschil tusschen zuiger- en cylinderdoorsnede bij de balans van 
Schafeer en Budenberg hoogstens 0.1 7 00 , en de at wijking van de 
aangegeven en de direct gemeten waarde van het verschil dei beide 
zuigerdoorsneden is in het door hem onderzochte geval 0.4 / ou . 
De groote drukbalans kon nu met de kleine drukbalans vergele- 
ken worden door dezelfde punt van de isotherm in de buurt van 
250 atm. eerst met de eene en dan met de andere te meten. De 
meetbuis met den daarmede in verbinding staanden galvanometer 
enz. dient dan dus eenvoudig als manoscoop, om te beoordeelen 
wanneer bij het gebruik der beide balansen de druk juist gelijk is. 
Uit enkele waarnemingen op deze wijze verricht bleek nu, dat als 
de doorsnede der kleine balans = 1 cM 2 gesteld wordt, de door- 
snede van den kleinen kop der groote balans binnen de grenzen 
der waarnemingsfouten ook gelijk 1 cM 2 moet gesteld worden. Daal- 
de waarnemingsfouten bij deze drukken gelijk wij boven reeds aan- 
gaven, zeer klein zijn en zeker beneden 0.2% 0 blijven, is deze uit- 
komst een nieuwe bevestiging van de uitnemende afwerking der 
Schafeer en Budenberg drukbalansen, en geelt zij dus weer een 
versterking voor de juistheid der gemaakte onderstelling. 
Op dezelfde wijze werd nu in de buurt van 1200 atm. een ver- 
0 Üntersuchung und kritik von Hochdruckmessern. Berlin 1909. 
2 ) '. c p. 47. 
