28 
HISTORIE 
VANDE NATURE 
Indien wy de delen van haar lijf befien : de 
fchulp is in alle van binnen gelyk en glat : haar 
vlees van gely ken , ’t welk de Grieken Spon- 
dylus, de Latynen Callus noemen , fo Hernw- 
laus befchrijft, en ’twelk enige feggen met het 
waden van de Maan ook an te groeijen ; Dat 
aardachtige ’t geen haar beiloten hout en be- 
waart, is buiten ; dit ftooften bewaart haar 
kleine warmte , wyl fy geen bloet hebben , als 
een oven , en word tefta oft lèhulpghenoemt. 
Anft.H: sirijlotclcs ontkent datfe ogen hebben ; Plinius 
Piin I *Epift’ feit datfe die ook bewegen ; fy hebben voor- 
1 3 (• tanden , en dat vleefigh ftukje ’t welk tot het 
proeven van de fpijs gelijkmatigt is : het hooft 
ftaat in alle onder , op de wijs van de planten > 
de keeldarm is an de mond gevoeght , en na 
evenbedeeling van grootte heel klein ; hier an 
volgt de maagh , in welke ’tgeen wy papaver 
noemen, gelegen is, daar na ftrekt lig den darm 
enkel uit , die haar begin van dat papaver 
neemt: dat uitwerpfel dat wy papaver noe 
men , hebben alle de Turbinata oft tops-wys 
gedrayde fchulpvifien. Sy worden door kou- 
Mii\- a^ 1 ' en ^ tt:e t> e fchadigt, en konnen deovertol- 
H:i. s. ligheid van de tyden niet wel verdragen. Sy 
c. 2 .& 2 o. worden op de wijs der planten door de togt- 
gaatjes gevoet , en dat met een foete voghtig- 
heit,indien wy Anjfoteles geloven, daarom zijn 
haar de regenachtige jaren goet.mtgenomen 
de Purpur-vifch Sy worden alle niette regter 
zyde beweegt , niet na de draying oft de krul- 
len, maar daar tegen an. 
Onder- Watangaat haaronderfcheit.In haaris een 
wonderlyke verfcheidenheid van de (pelen- 
de natuur.So veelerley onderfcheit van verw, 
foveelgeftalten zijnder inde platte holle, lan- 
ge, half-maans-wyfe,ronde, de half-ronde, de 
verhevene, deglatte,de rompelige, de getan- 
de, de geftreepte, de tops- wijs gedrayde , de 
ande kanten fpits aflatende, de buitenwaarts 
uitftekende, de binnewaarts omgerolde, nu 
met een geftreept,gehayrt,gekrult ; geuts- wys, 
kams-wys,fchaly-wys,nets-wys en vlams-wys 
onderfcheid: indelchuins en rechts-uitghe- 
breide,de langachtighe, de bochtighe,op een 
korte wys gheknoopte , om de geheele zyden 
t’faam gevoegde (en die naar wil geopent} en 
als een hoorn gekromt zijn. Rondelet ms heeft 
haar heel kort begrepen; d’een wort van d’an- 
der in hardigheid van fchulp overwonnen : 
gelijk de Pulmones,de Holotu ria,en Echinus, 
zijn met veel zachter fchulp ghedekt, als de 
Purpura en Buccinaum. Andere worden ron- 
dom bedekt, gelijkde Oefters,de Telling, de 
Pedtines: eenighe hebben alleenlijk an d’een 
zyde een fchulp , en an d’ander zyde in plaats 
van de fchulp de rots daar fy anhanghen. De 
Chamaen Daftylusoft Solenes, zijn an beide 
einden niet ghedekt daarfy het hooft , en het 
achter lijf uitfteken. Van die , welke rondom 
bedekt werden zijn fommighe topfwijsghe- 
drayde , als dePurper-vifch , en Buccinum : 
Andere zijn niet topfwijs ghedraeyt als de 
Concha, die van de Franfen Porceilainos ge- 
noemt werden.Enige beftaan uit eene fchulp, 
gelijk de Lapides ; andere uit t we als de My- 
fcheidt. 
j tulus ; fommige fchulpen zijn glat als van de 
I Unguis ,en My tulus ; Andere ruw ghelijk de 
1 Purper- vifch, de Buccina, en Oefters, welke 
fchulpen weder een groot onderfcheid in de 
ruwheid hebben , dat in de by fondere fal ver- 
klaart werden en z : Wy fu llen haar heel kort- 
lijkin topfwijfe , topfwijfghedraayde,enkel 
fchulpige,en dobbel fchulpige verdelen.Haar 
plaats is de Zee, die fy fo beminnen,dat by de 
zEgypte naars de fchclp- villen vooreen waar- 
teken van de Zee gehouden werden. In de ro- Arifr.H: 
de Zee worden fy wonderlijk groot. Bibakta A:U CI 3* 
is van de felve vervult , als mede de ftranden 
j van de AEgeife en Lakonife Zee . Datfe op de 
bergen,en plaatfen ver van de Zee ook gevon- 
den werden is buiten twijfel j De oorfaak ful- 
lenwy elders onderfoeken. Tot haargema- 
tigheid behoort dat’er veel in de hitte,en kou- 
de verfchuilen. De Zee-flekken de Purpur- 
vifch en Buccina verbergen haar met het op- 
gaan van den hond omtrent dertigh daghen: 
Nochtans varen de meefte ’s fomers beft:Uit- 
genomen in de Euripus daar fy ’s fwinters niet 
minder voorgoed gekeurt werden , om datfe 
dan mette villen die elders verhuifen over- 
vloediger gevoed werden. 
Van haar teeling heeft Ar?[kteles heel nau- Arift: 1 de 
keurlijk in fijn boeken van de teelingh gehan- h; 
delt:En defaak isfo vergekomen,dathy feit, Ari.j.c.i*. 
dat alle gheflaghten van fchulpvifien van felf 
voortkomen ,• Dat is (feithy ) hier uit open- 
baar datfe ande verrotte fchepen uitten fchui- 
migen droeflem voortkomen, en dat de oefters 
op veel plaatfen , daar van te voren niet fulks 
was maar daar na door gebrek van vogtigheit , 
tot flijk geworden zijnde, gegroeyt zijn. Ghe- 
lijk an ’t Eyland Rhodus, als daar de vloot ge- 
havent was , en enige aarde potten in Zee ge- 
worpen waren , met’er tijd het flijk met fchul- 
pen overtoghen zynde , Oefters ghevonden 
wierden . Dat’er niets van een teligh lidt van 
haarword uitghefchoten , daarvan isditeen 
bewys,dat,als die van Chios uit de Pyrrha van 
het Éyland Lef bus levende Oefters overghe- 
bracht, en op plaatfen , daar de Zee open af 
liep, en die flijkerig waren, geworpen hadden, 
noit meet daar voortgekomen zijn , hoewel fy 
feer groot gheworden waren : Maar ’t geen 
haar kuit genoemt werd, doet ook niet totte 
telingh, doch het is een teken van beter voe- 
dingh, hoedanigh in de bloedrijke het vet is; 
Waarom fy op die rijdt beft fmaken , en in de 
fpijs geprefen werden. ’tGeen Mlianus van de 
fchulpviflen verhaalt, zullen wy in debyfon- 
dere befchrijvingby brengen. 
Plinitis beneemt haarde finnen. Arijloteles sin. 
eygentfe haar toe. De Purper- vifch loopt fon- 
der twijffel doordenreuk verlokt tot fijn rot- 
tig aas. Haar nagels trekken haarophetghe- 
luidt’famen: en men zeit datfe na onderen 
fakken, als fy gevoelen dat haar eenigh yfer- 
werkangevoeght werd. Want fy fteken wei- 
nigh buiten de fchulp , en met het overige lijf 
zijnfy als in haar flaap kamer verborgen" Die 
de Natices vangen,loopen op haar niet tegen 
wint,maar voor de wint an.als fy haar aas ver- 
vol- 
I 
