- 
14 
HISTORIE VANDE NATuRE 
Onder. 
fcheid. 
Zee-baas ten deel purper en ten deel wit is.jfy verwekken alle jeukfelan de fchamelheidt 
Delofle Urticaoftin ’t ghemeen Zee-potfalen brandt an de handen, enwekken met haar 
genoemt,omdatfe een gedaante van de vrouw- 
lijkheit heeft, wort by de Grieken ook met een 
oneerlijk woort Mongi genoemt, om datfe, ge- 
lijk Btllonius fchrijft, an de fchamelheit gedaan, 
jeukte en geilheidt en bleinen verwekt. Als fy 
leitis fy een penfch gelijk : opgeheven, gelijkt 
fy een long, en is fo klaar als een glas,fo dat men 
/'onderopenen alle de ingewanden daarin fien 
kan i opgehangen, heeft fy de gedaante van de 
Polypus, behaiven dat defe heel dikke, en die 
heel dunne armen hebben. Giünis heeft op die 
plaatfen daar de voeten uitfpruiten en ige door- 
gangen vol fand geiien. MaJJarms feit datfe bo- 
ven rond, en onder hol gevormt zijn , (fo datfe 
de Koncha kennen ghelijk zijn , en van onder 
haar krullen uitfehieten als de Polypus. 
Daar zijn twegeflagten van defc by T{ondele- 
tius. Het eerfte befchrijft hy aldus: Het een deel 
is alseen vofe klomp, hol, en in’t midden door- 
gaat, en als meteenpurpureftreep omringt, en 
geheel een hoed gelijk: an d’ander zyd is fy ge- 
lijk de voeten vande Polypus: want fy heeft agt 
dikagtige voeten, an’t einde vierkant, en fpits 
aflopende, en heeft geen voorfte deelen onder- 
fcheiden, Sy is fo helder en doorfchijnig van 
lyf, datfe de ooghen doet fcheemeren. Sy wor- 
den foo groot datze de mutzen die de Rei- 
fcherpheid de lome en uitgedoofde welluft op. 
II. HOOF T-S T U K. 
Van de Pulmo Marims oft Z^e-longh, 
O Nder de fchulpachtige fchijnt drijioteles Aldro:J . 
ook de zee-Ionggeftelt te hebben : Maar cap. 3. * 
Plinius rekent die onder de plant dieren, dien : c f H: 
wy volgen: Hy word zee-long genoemt oft na A ' ' 5 ° Q ‘ l5 ‘ 
de gelijkheid van onfe longh , oft van fijn lofle, 
fachte en doortochtxge felfftandigheid. De uit- 
legger van Kjramdes noemt hem met een oneer- 
lijken naam , en fchijnt hem alfoo voor de lofle 
Urtica, maar qualijk, te oordelen. 
De Genees- meefters prijfen het affiedtfel 
van de Zee-longh: Maar de Urtica oft Zee- 
brandnetel is al te facht en een t’faam-gegroey t 
flym ghelijk , dat in water verdwijnt, en fy kan 
nocht gekookt, noch tot afch gebrand werden, 
om yetsvan’t lijf over te behouden. 
Syn befchrijving fultgy naulijk uitte oude be- Befdni,. 
komen. Plinius fchrijft dat hy door Zee dwaalt Tin S h ’ 
als’er onweder voor handen is , en zeidt dat hy f 1 ^ H:N: 
35 * 
fuik veel dagen voorduid. Epbefiw zeit dat hy 
niet vafthanght maar los drijft. Sy worden ge- 
bruikt om’t hayr te doen uitvallen : fijn vifch in 
azyn geweekt, en die op de kin geftreken,doet 
fy den baard uitvallen.De afch angebonden be- 
zers gebruiken, overtreffen. De ander heeft | let de uitvloeijngen •, In water ghekookt is hy 
maar vier voeten, die met de bladeren van de igoedtteghen de fteen j Het hout dat’er mede plln; i- 32 
Haagdoorn konnen vergeleeken werden an ! beflreken werd fchijntte branden , enmetfijn cap,!0 - 
d’ander zyd is fy met ftreepen ftar-wijs befet. J licht een brandtoorts te overtreffen. fyndeletm 
Vandir geflaght fchijnt ook die, welken Bello- heeft yetan de rotfen fien hangen, dat meteen 
mus aldus befchrijft: Sy is fagt,\viten kraakbe- fwarte en harde huid bedekt was , en van bin- 
nen zacht, voos en doorgaat was: oft,zeithy,de 
nigh, englinftert als Kriftal, dat light in flym 
verandert: Sy heeft een bult alseen halve he- 
mel-kring,glat,en een duim dik, welkers inner- 
lyke deel met regte zenuwen van’t midden be- 
ginnende, als met ftreepen van geel-blin kende 
ver vglinftert, met welke fy haar t’famen-trekt 
en uitbreid, en met welke beweging fy het wa 
ter flaat,en haar nu voor, dan agter over wend 
in plaats van vinnen heeft fy kleine pinnen , en 
naulyk Achtbaar, daar fy in’t rond medebezet 
is, als Je Zee haas : Sy heeft ook vier kruis-wy- 
. fe gegroefde, dikke, en alseen ftar-blinkende 
krullen an haar binnen -deel , bequaam tot 
fwemmen. Om dit wel te fien , moet fy in een 
ketel met fchoon water geworpen werden, en 
fo fy op den rugh gekeert wert, fal fy veel reten 
an de wortels van haar krullen vertoonen. Sy 
heeft de mond ook voorwaarts over, daar fy al- 
les, wat fy jaagt, mede verflint, waar toe fy vier 
krullen ter zyden heeft, gelijk als tot kuwen oft 
darmen. Hierom is het dat als ymand de zee- 
long door de zee liet weiden, hy een groot ftuk 
flyms fchijnt te fien, ’twelk maareenerlei verw 
foude hebben, indien het niet met die vier rode 
krullen gevlekt , en met dat kruis daar het bin- 
nen deel mede gegroeftisonderfcheiden was, 
T ot het eerfte geflagt is de lofle Urtica van 
"Matbiolm te betrekken , welken wy hierverto- 
nen. In ftukken gefneden, en in zee geworpen 
leeft en beweegt fy haar noch, maar buiten wa- 
ter fchijnt fy dood. In zeegheftorven ,en op ’t 
land geworpen zijnde isfydoorfchynigalsys: 
zeelong kan genoemt werden,een ront lichaam 
op de wijs van een zee-bal gevormt, groen ghe- 
Verwt, van buitenals een vilt, envan binnen 
doorgaat als de Spons Aplyfia- In de zee is het 
vol water en fwaar : buiten water fakt het neder 
en word flap. Het verberght fich in de kloven 
van de ftenen en onder de wier. 
V an waar den naam van Holuthurium komt -Ahlro:!.^ 
weten wy niet. De oude fchrijven’er ook wei- cap ’ 4 * 
nigh van: te weten datfe niet an de rotfen han- 
gen, maar onbeweeglijk, en meteen ruwe huid 
bedekt zijn. 
Jyondeletius heeft ons twee afbeeld fels ver- 
toont, met defe befchrij vingen. Dit geflagt, zeit 
hy, dat wy hier voor ftellen is an’t een einde 
ftomp en plat, daar gy zout feggen een roos in- 
gefneden te zijn, omtrent daar fijn krullen ftaan, 
van daar hanght een klein zacht byhangfel af,- 
Hy ruikt vifchachtig,en is niet minder onange- 
naam als de zee- haas: An’t ander einde is hy 
dunder, binnen zijn alle delen onverdeelt: an 
het ander fchijnthy een hooft te hebben , dat 
rond en rompelig.fich fomtijts uitbreit, en t’fa- 
men trekt. Daar volgt een dikker lichaam met 
veel anghels bars. Hy fchijnt tot een ftart afte 
laten ; Uit welkers uitterfte twee byhangfels in 
plaats van voeten oft vinnen , maar verfcheiden 
voortkomen j Het bovenfte is fmalder, an den 
omkringh gekartelt, en in een fpits eindigende, 
tot welke een ftreep van den nekaftuitgeftrekt 
is ,• de ander is over al breder.Door defe fchijnt 
hy 
