■45 HISTORIE 
XIX. STIP. 
J/ande Kjtpel der ZyWormen. 
A i.^ cVy. ]P\ E kappel der zy wormen wort ookBom- 
Aldrovan: I J bylius ghenoemt, hy komt uk defpin- 
r v ’7 2' nenc ^ e Zyworm voort. Anjioteles gedenkt ook 
cap. 3. "" de felve , indien wy Aldrovandus toevallen , 
met wiens woorden ons daarom goed dunkt 
de befchrijvingh te maken , om datfe met 
geen korter woorden klaar kan gedaan wer- 
den ;Hy feit dan , deteelingh van dcfe Kap- 
pel , befchrijft Anjioteles een weinigh anders, 
als die nu by ons ghefchiet, met defe woor- 
den : Uit een groote Worm , die hoorns 
heeft, en van andere verfchilt , groeit eerft , 
als die verandert is een Rups, daar na een 
Bombylius , en daar uit de N ecydalus , in de 
tijdt van fes maanden verandert hy in al de- 
fe vormen , Alfoo ghelijk ikghefeit heb , een 
weinigh anders als wy nu fien van de geboor- 
te der Bombylius handelende : Want onle 
Zy wormen komen niet uiteen Worm, maar 
tutte eyren van de Bombylius r En is daar 
boven an te tekenen dat den inhoud van de 
Wyfgeer daar bedorven en verkeert is , en dar- 
ter moet ghelefen werden: Daar word een : 
Rupsgheboren, daar na de Necydalus,en 
uit defe de Bombilius : Hoewel Plinius die 
bedorven plaats gevolght heeft, ten zyook 
by den felve alles bedorven gelefen wordj 
dat ik voor feker dorf beveiligen ; de bedor- 
ven inhoud heeft aldus : Daar is een ander 
oorfprongh (_ hy fprak van de Zywormen 
uit het geflaght van de Wefpen cn wilde By- 
jen ) der Zywormen uit een groote Worm , 
die twee hoorns van fijn gheflaght voor uit 
fleekt. Defe fijn Rupfen , daar na wordter 
geboren dat de Bombylius is, uit die de Ne- 
cydalus, uit defe in fes maanden dc rechte 
Zy worm , maar ik lees aldus : Daar is een an- 
der oorfprongh van de rechte Zywormen , 
uit een groote Worm twee hoorns van fijn 
gheflaght voor uit (tekende: Hieruit komt 
de Rups die Zyworm genoemt werd , uit 
die deNecydalus, uit defe deBombilius, alles 
in fes maanden. De plaats van Anjioteles word 
licht verdaan uit fijn felfs voorgaande woor- 
den van dat Hooft-ftuk , ’t welk wy te voor- 
gedaght hebben , daar hy met klare woorden 
fchrijft , dat uit de Rups een Tonnetje werd , 
en daar uit de Kappel oft Uil: ’t felve hebben 
wy uit Vilnius gefeit. ’t Selve feit Tbeopbrafius 
op twe plaatfen , te weten van de oorfaak der 
planten , en in ’t tweede van de befchrijvingh 
der felver, in welke lede plaats hy fchrijft 
datfommighe teelingen door veel dieren ge- 
fchieden , gelijk als uit de Rups een Tonnet- 
je , uit het Tonnetje de Kappel oft Uil 
voortkomt, maar Theodorus heeft daarqua- 
lijk dat fo uit de Mot een Rups , als uit die 
een Kappel gcteelt werd : want Tbeoprafhis 
gedenkt geen Mot , maar feit dat uit de Rups 
een Tonnetje groeit. Nu datdeNecydalus 
het felve is, ’t welke Chrylalis oft een Ton- 
netje is , betekent de naam felfs , wijl het foo 
V A N D E NATURE 
veel als y ets dood oft dapen de beduit 3 waar- 
om het Ga^a heel wel Invalida, dat is onbe- 
quame oft onderke heeft overgefet ; dat het 
Tonnetje foodanigh is, betuight, behalven 
dattet yder bekent is , de IVy (geer felf ,• welkers 
kraght van (preken lacob Dalechamp niet ver- 
daande, is hy in een groote dwalingh ver- 
vallen, en worgt fich met fijn eighen Mes: 
Want als hyeerd de plaats van Anjioteles in 
de felve fin als ik , herdelt hadde, ja mette 
frlve woorden, feit hy in ’t volgende.Hooft- 
duk van Plumis , heel verandert van gevoe- 
len , foo langh de Rups fijn draad fpint , en 
fich die fchuilhoek bouwt. De Bombilius de 
naam van Zyworm verlatende, word alfoo 
ghenoemt , niet van fijn geluk ’t welk Fejtus 
Bombyzatio noemt , maar van Bombycio, 
dat is het vel datter gemaakt werd , waar van 
Bombycinavedis,dat is een zyde kleed, de 
naam heeft. Na den veertighften dach dat 
fich de Rups verberght , en in een Bombilius 
verandert , fuight de groeyende Kappel , oft 
gehoornde Worm met 4. vleugels verfien, 
het fap uit , ’t geen de fachtheid an de zyde 
geeft , en het Tonnetje door-etende om uit 
te komen, fnydhy den draad van het buiten 
opleggende vlies door , foo dat het fijn trek- 
kingh niet verdraghen kan, maar gheheei 
ghelcheurt werd. Anjioteles heeft de Kap- 
! pellen Necydalus ghenoemt ■, Allatomenus 
Necyoon foo ik meene, om datfe gelijk her- 
levende, van de dood verloft , en in dit le- 
ven doordeveranderde vorm herlleld zijn* 
oft Necyotatus, dat is om datfe Neotatus 
KaiProlphotatus Exallomenus, de lede, en 
en laaft gheboorne zijn: So feithy. Waarin 
dit noch is an te merken , dat het vlies der 
Zywormen, enVeltis Bombycinanietghe- 
feit worden van Bombilio, maar van Bom- 
byce, wantBombyx isdeRups, dieweeft, 
en niet de Bombilius;gelijk ’t blijkt uit Plinius 
2 3 . Hooft-ftuk 1 1 . Boek , welkers opfchiïft 
van de Zyworm van Kos is en in’t einde van’ t 
Hooft-ftuk fprekende van de zyde klederen, 
feit hy in de Aftyrife Zyworm wijken wy 
noch de vrouwen ; maar wijl wy tot dit 
Hooft-ftuk vervallen zijn, is hier ook een 
knoop te lollen, en een ander plaats te verbe- 
teren , maar niet op die wijs als Daltcbamp. 
Ue woorden van Plinius zijn : Sy feggen dat- 
’er ook Zywormen in’t eylant Kos gevonden 
werden,als de damp der aarde de bloem van 
deCypres,Terpentyn , enEfienboomdoor 
den regen afgevallen , het leven geeft , maar 
dattereerft kleine Kappellen voortkomen, 
die naakt fonder vlokken door de koude be- 
vende , teghen de felve haar dichte rokken 
maken , en metde ruwigheid van haar poot- 
jes, de wolligheid van de bladeren in haar 
vliefen fchrabben. Dalechamp leeft maar dat- 
ter eerft kleine Wormen voortkomen, daar 
nadatte naakte Rupfen , door de koude , en 
z: ik lees aldus : Datter eerft naekte Rupfen, 
daar na door de koude j want de Rupfen zij a 
eerft geen Wormen. Op dat wy nu totte 
teelingh van onfe Bombilius wederkeren, die 
