Arifb H: 
A.I.3. 
cap. 'ii. 
Plin: H: 
N.l.n.c.8 
Plin: H: 
N:1.2i. 
cap. 12 . 
Kolurael. 
R.R. I.9. 
c. iö. 
Piin: H: 
N:J.2t. 
cap 16 . 
Plaats. 
HISTORIE VA 
II. BYHANGSEL 
Van het Wafch. 
D E naam van Cera , welk by de Latijnen 
wafch beteekent, is van de Grieken ge- 
nomen , die het Keros noemen ’t zy oft van 
keranein, dat is beforgen, gelijk het IJidoms 
behaaght; oft van Kajeftairadioos,om dat 
het van de raten door ’t vier gefmolten , ge- 
maakt weit; oft van ’t Arabife woort v dat 
by de Arabiers wafch, en by de Hebreen een 
muer beduit : En voorwaar de raten van ’t 
wafch zijn als m tieren , binnen welke deho- 
nigh gefloten is. Het wort na ’t gevoel van 
Galenus Maithe ghenoemt, welk woort ei- 
gentlijk het gefmolte alleenlijk toege-eigent 
wert, maar ’tkan nochtans het harde mede 
gedeelt werden, Ar/jtoules heeft gefeit dat 
het van de Byen uitten traan van de bomen 
gemaakt wert. Plinius dattet uit bloemen van 
• alle bomen, planten en kruiden gehaalt wert, 
uitgenomen de Rumex oft fcherpe Klaver, 
en de Equinopus oft Paarts-voet. ( andere 
verdaan de diftels,ofteen geflagt van doorn) 
Hy doet’er by datte braam mede qualijk 
van fommige uitgenomen wert,( de brem op 
de felve plaatfen walkende , van de onvrugt- 
bare bies) om dat in Spanjen veel honigh, 
na de bramen fmaakt. Ik meen ook de Olijf- 
boom qualijk uitgenomen wert , (op andere 
plaatfen beveiligt hy dat ) want het is feeker 
dat in’t groeijen van de Olyven veel honigh 
gemaakt wert. Van de Lampfana hebben 
wy by Kolumella. De wijs van t bearbeiden 
ftaat by Ari[loteles. Sy bekru ipen de bloemen 
eerflr met haar voorlte pootjes, diefe lichtjes 
bereiden ; dan wrijven en vegen fy haar mid- 
den af : ten leden leggen fy het fap van de 
bloemen ’t geen fy met haar fpog bereid heb- 
ben op de dyen van haar achterde pootjes, en , 
de grootte van een ert bekomen hebbende, 
keeren fy fo beladen weder naar haar wo- 
ning, gelijk Moufetus verhaalt. 
Op wat wijs het weder uitgepard werdt, 
heeft Columella befchrevcn. Het overblijffel 
feit hy , van de raten , na datfe keurlijk met 
foet water bevoghtight zijn , word in een 
koper vat geworpen , en daar water by-ghe- 
daan zijnde wordenfe met vuur gefmolten, 
dat ghedaan zijnde , wort het wafch door 
droye horden oftmatten gegoten , en fo we- 
derom geheel gekookt , en het water eerd 
weg gedaan zijnde, totfodanige vormen ge- 
goten als men begeert. Plinius leitkorthjk 
aldus:Het wafch wort gemaakt van de uitge 
parde raten, die eerd met water gefuivert, en 
/dry dagen in den donker gedroogt zijn , den 
vierden dach met vuur in een nieuwe aarde 
pot met water bedekt gefmolten zijnde, wort 
het door korven ghegoten ; daar na wort het 
weder in de felve poten water gekookt , en 
daar na in kout water gegoten , in vaten die 
met honigh rondom beftreeken zijn. 
Van de plaats valt met veel te feggen. 
N D E NATURE 
Daar Byen zijn daar is wafch. In Korfika 
was het eerrijts fo overvloedig datfe vooreen 
bede an de Romeinen, hondert-duifent pon- 
den ( 'Lwtus ftelt twee-hondert ) betaalden. 
Uit Rufland, en Mofcovie wort het by na 
doorganlch K riftenrijk vervoert.Omtrent de 
Stad Mombazza is het overvloedigh. Van Krantzius 
Krant^us wort verhaalt dat de Lijflanders het ^ a ° ^ l ' 
voor vuiligheit weg wierpen. Dein woon- 
ders van de Rivier Senega kennen ook noch 
fijn gebruik niet. 
Tot fijn aart behoort , dat het door de 
warmte van de Son wit wert,daar het vleefch 
fwartaf werd, dat het geronnen donker, en 
gefmolten klaar is, en dat het lichtlijkdoor 
de warmte fmelt ; en ten letten dat het licht- 
lijk met Oly , met Wijnen water befwaarhjk 
gemengtwert. Deoorfakenfie dieby Aldro- 
vandus. 
Het geeft ons een groot ghebruik inde 
Genees-konft, in ’t fchrijven, bootfen, fege- 
len,totbeeld-werk, en t’famen-lijmen, in’t 
lichten, en andere. Het is enigfins in t mid- 
den van de verwarmende, verkoelende, ver- 
drogende, en vogtmakende. Hetheeftge-Gai.de 
lijk Galenus fchnjft iet papachtighs, en van Siffi P Li - 7 * 
dikke deelen. Daarom is het als de ftof van 
andere genees middelen , en worttotte t’fa- 
men-fettingh van plaafters, en falvenghe- 
bruikt : Het wort inde rode-loop meteen 
gebraden appel ingegeven , en op de blote 
lenuwen , en pefen gheleit. Een doek met 
wafch beftreeken en heel warm opgheleit, 
beneemt de pijn van de verkoude leden. In 
de geelfugtmet wit van een ey hart gekookt, 
en eenige greinen faffraan,en zyroop van alf- 
fen worden daar van heel goede pillen ghe- 
maakt , en ghebruikt. Sy verwekken veel 
dorft. Het geeft ook Oly , die in’t verfagten 
der gefwellen, en in pijnlijk water-maken 
feergoetis, befte fijn bereidingh bydeStof- 
fcheiders. Van fijn verbafteringh , en ver- 
wing fal op een ander gefproken werden , als 
ook van ander gebruik. 
Daar zijn eenighegheflaghten van wafch: Omicr- 
Daar is natuurlijk, engebootft, Aldrovandus lchcid ’ 
heeft Indiaans gehad, dat geel , groen , root, 
en fwart was , fo hard als fteen , ’t welk wy by 
A. I\gjla lefen van de Lakka gemaakt te wer- 
den. Hetloffelijkfte is vers, vetachtig, fui- 
ver, ruikend als den honigh. Dat van Pon- 
tus oft Kreta. Het Pontife fo wy Galenus ge- 
loven is om de bloemen van den alflembit- ^ 
ter. By Plinius is het Punife ’t befte. (Üale- PlimH; • 
cbamp maakt dat het alderbefte) Het naafte ‘ 1 ’ c 
dat heel geel, en van honigachtige teuk is: 
Hier van feit ^erodatdefalvenangenamer 
zij n die na wafch , als die na faffraan ruiken : 
( want 1b moet men lefen , en niet , na aarde) 
zuiver en uit Pontus, ’twelk, feit hy, won- 
der is dat het beftaat onder den vergiftiti- 
ghen honig. Daar na het Kretize, want dat 
heeft veel propolis. Na defedatvanKorfi- 
ka , dat uit de Palm-boom gemaakt, en ghe- 
meent wert de kraght van een genees-nw^- 
del te hebben. 
Het 
