98 HISTORIE VANDE NATURE 
van hy den naam heeft. Buiten de aarde is 
hy loom , en kan de lucht niet lijden. Ge- 
wond zijnde , geeft hy een fwarte vochtig- 
heit van fich , daar men als met inkt mede 
fchrijven foude. Ik heb ook een rode Wer- 
vel , die twee voeten diep onder de aarde 
leeft, met een heel fwart hooft, eneenmont 
met tanghen s de hals is uitten geele rood- 
achtigh } de rugh is roodt , met fes roode 
voor-voeten j de buik en het overighe lijf 
geel, behalven dat hy anweerzydenanden 
buik met acht roode Hippelen verciert is : 
Hy is fo langh als een middelfte vinger, en 
verandert tegen de Somer in een Vlieg. Wy 
hebben ook een blinkkende gelieft, meteen 
dikker lijf, en van den rugh totte ftart tdé 
blauwachtigh : van den hals af fcheen hy 
meer bleek-blauw : het hooft en de voeten 
zijn geelachtigh, de mont heeft tangen, en 
is roodachtig. Jong is hy wit over ’tgeheele 
lijf: in den ouderdom volgt het blauw, en 
dat begint van de ftart. Het is wonder hoe 
dat hy lijn lijf in t breet en langh met een 
baar- wij fe bewegingh fonder veranderingh 
van plaats beweeght, en onder ’tbeweghen 
fijn verw dikmaal verandert : Want wijl hy 
op de aarde ruft , is hy heel wit , maar als hy 
beweegt, worthy als door gramfchap blauw. 
Hy is de grote koftiis oft Hout-worm heel 
ghelijk , lbo veel de vorm van ’t lijf an- 
gaat, maar die konnen haar in geen Wervel 
drayen. Wy hebben gefien dat uit die worm 
een groot geflaght van een Vliegh met vier 
vleugels voort-quam. W y hebben noch een 
ander by na van de felve grootte omtrent de 
wortel van Ayun gevonden , met een hooft 
uit verfcheiden verwen groen , wit en rofch 
beftaande. Wy noemen hem na den Ayun, 
welkers af-beeldtfelswy hier alle vertonen. 
Nu luft my ’t ghevoelen van loach: J\ame- 
rarius , over de Wervels hier by tevoeghen, 
wiens oordeel my altijdt regtmatigh dunkt. 
De Wervels (feidt hy) zijn moghelijk die 
wormen die in ’t begin der Lente in de aard 
gevonden werden , en geheel wit , oft liever 
wat blauw zijn , die in den Herfft donker- 
groen werden , en klaar van huit, met een 
donkere voghtigheit overlopen : Het hooft 
is bruin-roodt, fwart en hardt , om de wor- , 
tels lighter te door-knaghen. De Rupfen 
rollen terftont in malkander, fterven , en ne- 
men andere vormen van Vliegen oft Rup- 
fen an. 
Sy zijn een vingher dik, en anderhalven 
duim lang ; fy hebben acht voeten in ’t mid - j 
den van ’t lijf na de kop toe. De onfe noe- 1 
menfe Aard- wormen. Guilandinus feit dat de 
Wervels fo ghenoemt zijn, om datfe als een 
Wervel om de wortels flingeren. Daar wor- 
den ook andere wormen uitten fwarte root, 
met een korftige huid veel voeten, gelijk de 
Scolopendra ( dien fy ook gelijk zijn , be- 
halven clatfe ronder en niet fo breedt zijn ) 
in ’t eerft van de Somer in de aarde gevon- 
den, op de felve wijfe, (gelijk gheieit isj 
indien haar yemand raakt, t’ famen-gherolt. 
De H oogd uitfen noemen ook eenigeonder- 
aardfe wormen Engerlin, die geel, meteen 
fwart hooft, en daar omtrent met dunne bee- 
nen verfien zijn ; Die rollen haar , uitgegra- 
ven zijnde, t’fatnen, en in deSon geleit wor- 
den fy terftont flauw. Sy leven ook maar 
binnen de aarde, en knagen de wortels der 
planten. Wie fal alle defe fich-t’famen-rol- 
lende wormen niet totte wervels betrekken? 
VIII. LID. 
]/an de Stapvylwus. 
D E Staphylinus is by Jbfyrtus de Huis* Abfyrtus 
Wervel gelijk , maar wijl die ons onbe- '“ a ^ p ‘ 
kent is, is het ook niet wonder dat dekennis F 
van de Staphylinus niet feer groot is. Mou- Moufo: 
fettn ftelt twee gekerfde met haar af beeldt- C ap%". 
fels. 
De eerfteis geheel blinkend fwart, en de 
j Mot niet onghelijk, maar dunder en langher 
Jvan lijf: ’tGeheele lijf is twee dwarfe vin- 
ghers oft wat minder langh , met een ghe- 
fpleete ftart, welken als hy voort-kruipt 
( want hy kruipt en loopt heel fnel ) hy tot 
fijn befcherming op-fteekt , en toont twee 
heel witte korte anghels , maar wy fienniet 
dat hy fteekt, ook zijn de anghels te klein, 
en faght om door te dringhen. Als hy defe 
uit gramfchap opfteekt, fchiet hy een witte 
dikke vogtigheid veel fachter als een voghti- 
ghe lalf uit. Hy leeft meeft boven de aarde, 
en wort dikmaal in de Koorn-landen boven 
de aard gefien. 
De ander dien hy van Knivettis afghefet 
bekomen heeft, en die overvloedigh in 
Nortfolk is, heeft een klein hooft , uitten 
donker-roodt , by na bol- rondt, een kleine 
mondt, en met tanghen dicht an ’t hooft , 
weerzydts dry voeten , van welke de twee 
voorfte de kortfte zijn ; ( op de wijs van 
de Rupfen ) de andere zijn by na bloedt- 
roodt en viermaal langher : in ’t midden 
van den buik heeft hy acht voeten , ook 
ghelijk de Rupfen ftomp , met een knobbe- 
lighen ftart , met twee hayren verfien : Wy 
hebben den vergiftigen aart van beide daar 
uit gel eert , om dat’er twee Paarden die haar 
met het hoy opgegeten hadden, vanopghe- 
fwollen en geftorvenzijn. 
K^ordui ghedenkt ook de Staphylo by de 
Francen Kourtilles genoemr. Sy worden in 
de Thuinen ghevonden omtrent een vinger 
lang, en werpen heuvelen op , gelijk de Mol- 
len, daarfeinflapen. Sybelchadighen meeft 
de Thijm en Vlier , doch de andere Kruiden 
mede. 
IX. L I D 
H Et dunkt ons gheraden de Anthrenus, 
en Afellus Arvenfis van Moufetus hier 
by 
