A.irr. 
Mout': 1.2. 
Gebruik. 
Schade 
Ijkheid. 
iio HISTORIE V ï 
Wormtjes groeven , en uit defe in dry dagen 
Rupfen , omtrent het afgaan der Lente , 
welke Rupfen groot en genoegh gevoetzijn- 
de,van bewegingh aflaten, maar in ’t begin 
van de Herfftmeteen pop haar vorm en le- 
ven veranderen. Plumis feit dat’er dauw door 
de warmte der zon ghedikt zijnde , in de 
blaasjes over blijft, daar hyal het geflaght, 
en degedaanten van Rupfen van afleid , wel- 
ken Arnoldusoók toeflemt. Andere Ichryven 
haar geboorte de Kappellen toe , welke loo 
haaft fyuit haar Tonnetjes gekropen zij nj 
boven off onder de bladeren , eenige eyren , 
die fommige drek noemen , baren , klein oft 
groot, na evenbedeelingh van haar grootte: 
eenighe van dele blauw , andere geel, wit, 
fwart , groen en rood , en veerthien dagen in 
de zon gekoeftert zijnde , kippen fy met het 
barflen van de fchors kleine Rupfen , de 
kleine Wormtjes gelijk, maar geverwt; die 
in ’t eerft heel hongerigh haar beft doen in ’t 
af-eten van bladeren en bloemen , voorna- 
mentlijk van die kruiden en bomen , daar de 
eyren op geleitzijn. 
Ik twijfel niet datfe op alle defe wijfen 
konnen voortkomen, voornamentlijkin vog- 
tige tijden , als de vogtigheid neerfakt , en de 
zon daar na brandigh fteekt. 
Als de tijd van af-eten voor by is, dwalen 
fy hier en daar fonder eten, en allenghfkens 
vermagerende , foeken zommige binnen , an- 
dere boven de aarde een bequame plaats, 
daarfe haar an een draad ophangende , in een 
tonnetje oft pop met een vlies overtrokken , 
oft in een naakte fchede vervormen. Indien 
dit midden in de zomer gefchiet , foo breekt 
defchorsinvieren twintigh dagen, en daar 
vlieght een Uil oft Kapel uit: Indien later 
in den Hcrfft fo duurt de pop oft tonnetje 
de gehecle Winter over, en daar komt niet 
voor de warme Lente uit. Nochtans veran- 
deren fy niet alle in tonnetjes, maar eenige 
verrotten, uit welke fomtijs dry eyren voort- 
komen , en uit defe de Spaan fe oftgemeene 
Vlieghen. Als de Kappellen laat verfamelt 
hebben . leggen fy haar eyren tot de naafte 
Lente weghjgelijkinde Zy wormen gefchiet, 
welkers eyren by de Spanjaarts met oneen en 
ponden verkocht werden , ghelijk kenne- 
lijk is. 
Sy hebben haar ghebruik inde Genecs- 
konft : Die in de Moes-kruiden ghevonden 
werden , met oly opgeftreken , feit Mpineta 
dat de menfehen voor de vergiftige fteken 
veiligh houden. Haar web en omwindfel 
gedronken , ftopt de vloed der Vrouwen. 
Die met Liguftrum gevoed zijn, lokken niet 
alleenlijk an een Vifch- angel gedaan de Kar- 
per, maar ook haar drek inde neus gefteken, 
geneeft de vallende fiekte , die uit de lijf- 
moer ontftaat , indien men een heel gauwe 
Vroed- vrouw, daar dit Moufetus van heeft, 
geloven mach. Gebrand en inde neus gefte- 
ken, floppen fyhet bloeden, fy verwekken 
a!leblaasjes,en lchellen het vel af Indien haar 
de Paarden eten , fwellenfy, de huid word 
N D E NATURE 
haardroogh en hard, en de ooghen hol: Sy 
zijn alle devrughten, bloemen en kruiden 
febadelijk. 
Haar Genees-mid delen fult ghy by die 
gene vinden , welke van den Lantbouw ge- 
fchreven hebben : Sy Worden met Stiere-gal 
verjaag ht , als de bomen daarmede beftreken 
werden , met een weinigh zwavel en ftroy 
onder an den boom inde brand ghefteken, 
met aarde onder de kleine Eyke-bomen op- 
gegraven en inde Thuinen gheftroyt , met 
Zee Ajun inde Thuinen gezait oft opge r 
hangen. Andere zaeyenmunte, wikken, en 
alfem in den omkringh van de Thuinen , oft 
maken een rook uitten drek der Vleermui- 
fen ,oft uit de Padde-ftoel onder een Note- 
boom gewaffen. Vele weken haar zaat in 
Loogh van Vygbomen hout : Ook is niet 
quaad naden regen ’s morgens de bomen en 
heefters te fchudden , want dan vallenfe licht 
af , vermits fy door de koude van de nacht 
noch loom zijn. 
II. L I D. 
l/ande tuffen m V by fonder , en eerft kan 
de J^ipfen van Moufetus. 
I. STIP. 
j Van de gladde Rupfen. 
H Et onderfcheid der Rupfen is by na on- 
eindehjkj’tzy ghy de hoe-grootheid, 
hoe-danigheit, en de deden deslichaams,oft 
ook de werkingen en andere inliet. Sy zijn 
glat , ruigh , groot , klein, middelbaar , groen, 
fwart , gefprenkelt , hard , zacht , gehoornt , 
en fonder hoornen : Veele veranderen in 
Poppen oft Tonnetjes, en defe in Kappel- 
len; eenige niet, maar als fy alles opgegeten 
hebben, vervallen en fterven fy felfs ook. 
Die Poppen worden , veranderen fommige 
fonder middel tot de felve , en defe fpinnen 
niet; eenige leggen eerft eyren : De Tonnet- 
jes van fommige zijn glat en gelijk , van an- 
dere ruw, gekronkdt, fpits en fcherp , van 
andere weder als van de harde naakt, van an- 
dere met hayr oft mofch overtrokken De 
meefte komen uitte eyren van de Kappellen 
voort: eenige op de bladeren van de bomen 
uit eigen zaat , dat aldaar in haar web den 
Herft overgebleven is , oft uit den dauw oft 
Iocht die daarin befloten was, en verrot is. 
Sommighe eten bladeren , andere bloemen , 
eenige vrughten ; fommighe kruipen fnel en 
baarwijs voort , andere traagh en vreedfaam* 
eenige veranderen jaarlijks haar huid? andere 
niet , eenige weven , andere niet : Die maken 
oft op de wijs der Spinnetoppen webben, oft 
fulke dichte poppen oft blafen , datfe met 
geenfeherpe puntgefcheurt werden. 
Het dunkt ons gheraden de onderfchei- 
den foo van Moufetus als Aldrovandus hier by 
te voegen :Die zijn oft anderflaghtighe ,uft 
de Kappellen oft Tonnetjes voort-gheko- 
men,oftgelijkflaghtige en bloedverwante, 
uit 
Genees- 
middel. 
