DER GEK ERF 
een ghehoornde Kappel , maar defe eet oir 
vliesditniet, en gereed zijnde om ’t verlies 
vanglijn kort leven met vrughtbaarheidt te 
boeten, word hy op een zacht vel neder ge- 
fet , en dry , felden vier geheele dagen met 
het Wijfje verfamelt blijvende , fterft hy. 
Niet langh daar navolcht lijn Weduw,ach 
ter-latendeomtrent hondert ey ren als Geers- 
korlen, die van ’t Mannetje geteelt waren; 
maar hier van , en van andere dingen die om- 
trent de Zydwormen voorkomen , heeft mi- 
lities Libaut nauwkeurighgefchreven , in lijn 
anmerkingh, welke ik om dedoorfnuftelaars 
van de natuur hier by voege. 
Wijf het befvvaarlijk is het gevoelen, en de 
ondervindingh vanyder fchryver nauwkeu- 
righ , en wat fy opverfcheide tijden hebben 
angemerktte verklaren , en tot een belchry- 
vingh te brengen , en na het gheloor van dele 
te verwerpen oft an te nemen , t geen een 
yder door ondervindingh enantekening er 
dingen heeft waargenomen : waar in ook 
nocht Vlvdtts , nocht Vaujautas nocht an ere , 
die anders als onbekent is , fchijnen ge c re 
ven te hebben, te verwerpen zijn . bo laL iK 
een byfondere befchryvingh van de Huis 
Zydwormen, welke ik in ’t jaar i $ 9 9 r te Ko ' 
tenburgh felfs met neerftigh onderloek en 
arbeid na de natuur hebbe ontworpen , en als 
in een dachboek angetekent. Indien er yets 
in Indie , Griekenland, Italië en elders op 
anderetijden, door dien ft, opvoedingh en 
gewoonte oft anders is doorfnuffelt , ( hoe 
wel denatuurgefeit word altijd op eene wijs 
te werken, en niet als inde toevallen te ver- 
anderen ) dat fullen die mede toebrenghen , 
welke fulks hebben angetekent, op dat allo 
uitte ondervindingh van veele, debelcnry- 
vingh der natuur haar wafdom krijge , en vol- 
maakt werde. Omtrent den 2 y April leide 
ikdeeyren der Zy wormen, op een flecht pa- 
pier, ’tjaar tevooren voort-geteelt , enm 
een warme ftoof’s winters bewaart zijnde , 
inde ftralen van de zon die door de ronde 
glafenfcheen, welke eyren fwart ,ottloot- 
verwigh , doch niet alle, op eenen dach in 
een Rups veranderden , maar de meefte voor 
het einde van die maand. Defe Wormtjes 
quamen omtrent den uchtent-ftond tut, na 
dat elk fijn volmaaktheid bekomen hadde , 
verlatende haar legen dop , die wit was , iet 
ronde bolletje ter zyden uitgeknaaght zijn- 
de , in welk deel de kanten een weinig fwart 
D E DIEREN. 119 
uitte mond hinghen , die foo fijn waren datfe 
nauwlijks als tegen den dach konden geilen 
werden; Hier mede maken fy haar hangende 
an de bladeren vaft , oft klimmen langhs de 
felve weder op , als fy van een hooge plaars 
gevallen zijn, krullen haar in veel bochten , 
en trachten fo weder na de hooghte op de 
wijsvande gemeene Rupfen die de bladeren 
der bomen af-eten : Het W ormtje is fwart 
en hayrigh , met een witte kringh tuffen het 
hooft en de borft , en met een ander op die 
piaars daar de buikan’tborsje raakt en vaft 
hanght , verfien , welke nochtans om fijn 
hayngheid in ’t eer ft niet welfienbaaris; in’t 
eind van den rugh daar den aars eindight, 
fteekt een klein puntje uit , en de overighe 
vorm is geheel mette gedaante der Zy wor- 
men gelijk, behalven datdemighen fwart- 
heid, door het dikmaal vervellen in een 
blinkende glat en witheid verandert, en uit 
een klein beesjeeen worm voortkomt , een 
middelfte vinger van een; man langh , met 
dry t’famen-gevoeghde geleden, en een pink 
dik, hoewel fy alle niet van de felre grootte 
zijn : Ghy fult ook eenige kleine Rupfen vin- 
den , met een ftart beltaande uit twee, oft 
dry booghjes, van welke de grootfleuitde 
laatfte nngh varr den rugh oprijft , de kleine 
terftond uit de onder-gelegen lchors van de 
I ftart. Ik heb een groote gefien die hier en 
daar met twee kleine befet was , in welkers 
plaats anderfins eenige uitpuilende ftippen 
zijn. 
De voortgangh van de Rupfen is als van 
Zy wormen , want fy hechten haar ftart op de 
vloer, en beweghen haar daar natrekkens- 
wijs mee kringen ■, eerft de achterfte deelen 
tuilen de ftart en voeten verheffende ; en 
daar nadefevaft-hechtende , het ruim tuffen 
de voeten en borft , totdat fulks totte borft: 
en de voeten felf komt, welke nu hangende, 
word de ftart ookbëurtigh opgeheven , en 
de voortgangh geveft , want de bewegingh 
der dieren gefchiet op yets ruftende en dat 
fteunfel geeft. De nieuw gheboorne heb ik 
terftond Moerbefie bladeren gegeven, daar 
ik haar met een klein mesje in overbraght, 
oft felfs liet inkruipen , met welke bladeren 
ik haar in een houte doosje floot, maar fy 
klimmen op de bladeren van de randen op- 
waarts , en neerwaarts , want de byhandfels 
van den bek beletten haar niet : Alfo wierden 
fy gevoed van den leften April , oft daar om- 
Ae in welk deelde Kanten ccu rjf t n. a/t •, 
orhnVh waren door de ontfangen knagingh. trent ,totten achtften May , op welken ikbe 
DerSeTSgcele oftdte met een fwart ft- vond datfe eens vervelt hadden * maar fi 
jeonderfcheiden waren, aten mets, oft 
datfe van ’t Mannelijk zaat met geraakt 
ren , oft het beginfel in haar verflikt was.^ 
kleine Rupfen krijghen haar volmaaktheid 
in’t ey, en leggen in een kringh t’iaam-geroit , 
-" f ey, en leggen 
maar de dop uitgegeten zijnde, fy eerft een 
een fwart blinkkende hoofjeuitfteken , daar 
na komenfe trekkens-wijs met haar bekje de 
voeten op de vloer fteunende , en haar alfo 
met kraght helpende , voort ; dan heb ik 
angemerkt dat haar terftond eenighe draden 
vond datfe eens vervelt' hadden : maar fy 
plegen gemeenlijk van te vooren een weinigh 
te vertoeven, enden vernieuwende flaap te 
flapen , indien dat anders een ftaap magh ge- 
noemt werden. Haar huid verleit hebbende 
vertonen fy haar terftond grooter , lichter en 
minder fwart , want het hoormgh dekfel van 
’t hooft dat onder het oude groeit, is na even- 
bedeelingh grooter ,- Het vel afghetrokken 
zijnde , fwelt ook het gheheele lijf , als of de 
effue van de huid eerft haar anwas had belet; 
Dat felve dekfel van ’t hooft is als het noch 
verfch 
