T'liererob 
H:E:i3. 
c. 30. 
H: E: 13, 
cap. 11. 
HISTORIE VA 
mers, en byZuide- Winden. Het is wonder 
’t geen ■Ritige'ibergb door ondervindingh be- 
fchrijft ; Dat deife Wormen met Schape- 
Melk gevoed , fo grood als flanghen werden. 
Karei anus nochtans beveftight dat felve , en 
toont de wijs van voeden an in ’t 7 boek de 
Rer : Variet. Daar zijn Wormtjes in de dor- 
re vijgh-bomen , die gelijk welke in defink- 
noten voortkomen , met een fwart hooft, het 
overige lijf uitten gele wit, maar kleinder. Ik 
heb bevonden (Teit Bellomus) dat de vrugt der 
Cederbomen, gelijk ook de Pijn appel, de 
wormen onderhavigh zijn: Sy zijn in dikte 
deCecindela gelijk, en een dwarfe vinger 
langh , met een hooft als van een Vliegh , 
maar platter, met twaalf kerven, enweer- 
z.yds an ’t hooft dry voeten , twee ronde 
fprieten, een dikken buik, en een fpitfe ftart, 
inde harde en houtachtighe Opalus is een 
breedachtigh zaat , dat dikmaal van de wor 
men uit-gegeten is , welkers poppen oft ton 
netjes ghy daar ook vinden zult. Daar kan 
geen vrughtgenoernt werdefï,die niet van de 
WormoftMotbelmet werd Jafelffomdjds 
de Manna, de fpijs, (gelijk de Rymers ver 
lieren der Goden ) ja gelijk de H. Schrift be- 
veftight, de fpijs der kinderen Gods, heeft 
ook haar Wonnen ghehad, als het boven 
’tgebodt Godts tot ’s ander-daaghs bewaart 
werde. 
Betrek hier ook toe de NopalOcuillin , 
oft de worm van Tim te, en de Axocuillin, 
. oft Cuchipulutl van de Indianen: Van die 
fpreekt A momber gb aldus : In Hukxutle een 
landfehap van Panikon, is eengeflaght van 
een boom, welke lange en fmalle bladeren 
draaght , binnen welke wormtjes groeyen 
met witte en blauwe ftrepen onderfcheiden , 
die wonderlijke kraght hebben om de dul- 
ligheid tegenefen, indien’er twee gefloten, 
met water ghemenght, ingegeven werden, 
oft fo de (iekte veroudert is, twee oft dry- 
malen : Want daar volght terftond ftaap op , 
en de fieke geruft hebbende, word hy daar 
na weder met volkomen ver (land opgewekt. 
Defe wormen zijn onfchadehjk , en brengen 
niemanteenigh ongeval an als fy ingenomen 
werden . waarom fyook vrylijk mogen ge- 
bruikt werden: Sydoen’er ook by datfede 
vallende llekte ,en lammigheid genefen. 
V an de Axacouilin fpreekt de felve aldus: 
wy fullen hier een groot gebruik ook van de 
alderflegtfte natuur lien. IranciJ kus Hertian- 
dus feit datter in den boom Guampatli,oft 
andere welke de onfe om de ghelijkheid 
Pruim-boom noemen ( hoewelfe nochtans 
tot eengeflaght van de Arabife Myrobalanen 
fchijnt tc behoren ) wormen groeyen , Axo- 
cuiUin ghenoemt , die ruigh en bleek zijn , 
twee breede vingers langh , en een Ganfe- 
fchacht dik. Die van de bomen ghefchud 
zijnde , latenze de inboorlingen in water op- 
iieden , tot datfe van een vallen , en datter 
’tvet van de felve vorm axisgenoemt , bo- 
venopdrijft. Dit vet vergaderen de inwoon- 
ders tot veelerley gebruik , makender ftuk- 
NDE NATURE 
ken van , ghelijk men van de Boter maakt, 
den olyin reuk en tayheid gelijk, entotal 
’t geen waar toe den oly goed is bequaam , 
maar fy zijn noch niet in gebruik van de fpijfe 
gekomen. Sy verzaghten de pijn van alle le- 
den i maken de ghefpanne zenuwen fwak , 
verzaghten en ontdoen alle gefwellen , en 
indien de natuur fo genegen is, doen fy die 
rijpen. Sy zijn goed voor afgaande roos , en 
helpen de fweringen , de krampfughtighe, 
en de darm-breuken met hars en pek ghe- 
mengt, en verteren en verminderen in korte 
alle t’famen-vloejingen oft: vergaderingen. 
DeCuchipilutl , befchrijft JSurmbergh al- H: i E: ’3* 
dus; Daar is eengeflaght van Wormen, ’t cap ’” L 
welk omtrent de Moerbefte en wilge bomen 
verkeert , fo groot als een Zy-worm, enby 
na van die vorm welke fich ook, gelijk die, 
in de maand Oütober in een fterk vlies be- 
fluit , en in den April tot een Rappel veran- 
dert zijnde voortkomt. Defe hanghen de 
Indianen an de Kinder-wieghen , menende 
datfe daar door ft aperigh werden j waarvan 
fy ook den naam hebben. De felve ghepoei- 
jert, en met haar eighen Wijn , welke de In- 
dianen Pulque noemen, gedronken, verwekt 
hy de min-luftj Hy vertoont fich in ’t land 
van Mexiko, en leeft: van die bomen diewy 
genoemt hebben. 
In dien ghy het onderfcheid van’t hout 
daar fy in groeyen anmerkt, fo groeyen fy 
oft inde groene ftammen welke dekes, oft 
in de droge en dorre welke Egxijla , oft in de 
vaftc en droghe, welke Thripes , oft in heter 
hout, welke Teranites, oft weer andere in 
vaft en droogh hout , welke Kofli ghenoemt v 
werden , oft in de planken van de fchepen, 
die den naam van Teredines hebben. 
De Dekes hebben mogehjk den naam van 
Dakneirighekregen, fo datter dikmaal om- 
trent haar wortel veel ftofs leit, fy knagen de 
groene boomen , waar van fy een ftof als 
faaghmul overlaten. Sijn hooft is wanfeha- 
pen , en met verfcheidentlijk dekfel overto- 
ghen dathy na fijn wil kan uitfpannen, en 
t’famen trekken. De voeten heeft hy achter- 
waarts na de ftart, ghelijk de Kofl'us an de 
borft. Het overighe lij fis met een fandighe 
fchors bedekt , waar van ontbloot zijnde, 
fterft hy gelijk de flekken, berooft zijnde van 
haar fchelpen. Op haar gefettetijdt veran- 
deren fy in een pop , een tonnetje ghelijk; 
maar wat voor een gevleugelt beesje daar uit 
komt , hebben wy tot noch toe niet onder- 
vonden, hy is veel grooteralsdeRoflbs on * 
fijn groote vratigheid, en niet fo lekker. De 
Specht , en andere hout-pikkende vogels, 
die de bomen door-boren , en mettet geluid 
de holligheid onder- foeken , pikken en (lo- 
ten fo langh op die plaats, tot datfe tot defe 
wormen toe komen, en de felve opdokken, 
want fy eten defe koft heel graagh , en bren- 
gen eenighe gheheele daghen over in ’t door- 
boren van eenen boom, om defe te genieten. 
De Egxylus word in voos hout gevonden 
dat ook.met een ftok geflagen geen gheluid 
geeft ; 
