OppiaD: 
in Ixed- 
tkis. 
HISTORIE 
fchel gebroken is, krijgen fy behoudens haar 
gheftalte , een volkomer hardigheid. Sy 
beginnen als den winter ten eiijdeisgeleitte 
werden, en in warme plaatfèn omtrent het 
begin van Januarius. De bede vrught word 
voor de tijd,dat inde Lente dagen nacht even 
lang zijn,geleit} die nader Sonne ftilftand ge- 
kit werden , hebben haar volkomen grootte 
niet, en Ib veel minder,alsfy later geleitwer- 
^ ■ ■ den. Als de hoenderen leggen fullen, geven 
fy dat met kakelen te kennen , en ook met 
het felvedatfeghe lek hebben, en fy leggen 
veel lighter, indien fy de vefclinghen metten 
bek gevat , op den rugh legghen. Indien wy 
Oppiams ghcloven , veel grager, alsfyeeney 
in ’t neft lien fonder fmert, dat ghy daar uit 
verdaan kond, om dat de fchaal vliefaghtigh 
en fagt gheweed is, en die eerd als het ey uit- 
gekomen is, hard werd. 
Het getal na de verfcheidenheid van den 
ouder ’om is ook verfcheiden , die veel leg- 
gen, leggen tweemaal op een dach , maar fy 
derven haadigh. Daar zijnder die geloven , 
dat foramige,’s nachts weke en tere,en alleen 
op ’t hoogde van den dach harde eyren leg 
gen; maardatfe harde fullen leggen , indien 
fy gedrongen werden met het opgaan van de 
Son te leggen, en datmen haar eenweinigh 
Souts onder drooy t. Het is feker datter ook 
fomtijds wani'chepfcls onder lopen, jildro- 
vanaus heefter eengefien, diendefchaalmet 
bloedighe dippelen,en drepen ghefprenkelt 
was. (^Ik kan nauwlijk geloven, datte lijfmoer 
gequetd wa.s. Het is waarfchijnelijker, dat- 
tet bloed, waar mede de aderen der Lijfmoer 
dikmaal vervult zijn , is door-gefweet. Al- 
bertus heefter een ghefien dat heel kring-rond 
was, in twefchalenbedoten, fonder doyer, I 
met een duo wateragtig wit , en noch met een 
ander vogtigheid binnen debinnende fchaal. 
Daar worden fo wel vnigrbare , als onvrugt- 1 
bare, oft wind-eyren fouder fchaal ghevon- 
den : Mogelijk om dat die waterig zijn en 
met kleine warmte verllen, indien de hmnen i 
veel vogtige kod gegeven werd : Aan defe ; 
gefchiet mogelijk fulkx, oft door t’famen- 
botfen , oft om datfe door de veelheid ghe- 
prangt worden , indien men JStcander gelo- 
ven mag. Nocht die dry doyers hebben, zijn 
ook felden ,• en dat die in ’t midden van de 
fchaal een kuil hebben , heeft hMuchaJis be- 
fchreven. Gefnerus heefter een gefien , wiens 
fchaal an het een eind in een dunnen langag- 
tigen hals , gelijk een Kauwoerde, adiet. Een 
ander kring-rond,nauwlijk totte grootte van 
een duiven ey komende : Een ander niet 
veel kleinder als een Ganfen ey, met vouwen 
en kreuken verfien , wierdter bewaart by Al~ 
drovandus. Maar of den haan ook eyren leit, 
word onder de Geleerde gevraaght, Som- 
migefeggen.dat de oude hanen, die totte te- 
lingh onbequaam zijn, op haar levende, ne- 
gende, oft ten hoogfte veerthiende jaar, na 
de fwak, en fterkheid van haar kraghten leg- 
gen. Die oorfpronk is dat , an het verrotte 
Iaat fchuldigh, oft fodanigh ey word uit de 
VAN DE NATURE 
vuiligheid der voghtigheden t’faam-ghefeti 
Het word gemeenlijk omtrent het begin der 
Honds-dagen geleit, omdatdefwakkeuit- 
dnjvende kraght inden ouden vogel , van de 
warme logt dan meeft werd geholpen. Daar 
ifler een by Jmferatns gefien dat lang , een by 
[ Aldrovandus dat rond , geel en Palm-hout- 
agtig, enbleek-blauw van verwwas, ook een 
j dat gebroken was, en ghy foud gefeit hebben 
dattet gheheel fonder doyer was. Ook heeft 
I Lemmus befchreven , dat binnen Zierik-Zee 
twee bejaarde hanen , niet alleen op eyren 
gebroey t hebben , maar nau wlijkx met liok- 
' ken van de felvc af te keren waren. Ten 
I lellen zijn de eyren ghebroken, en den haan 
jgedoot, omdatdeBorgersvreefden, datter 
een Bafiliskus foud uitghekipt werden > en 
dit is de mening van fommige. Het is waar- 
jfchijnelijker, datfe in den lellen ouderdom, 
allfe niet meer teelen, uiteen t’faam-gheron- 
nen verrotte vuiligheid iets, dat een ey gelijk 
is, voortbrenghen. Maar een ey met een 
fchaal kanhy niet meer voortbrengen,alseen 
Man een vrught, als hy noit gheleert heeft te 
teelen. Datter een Bafiliskus foude uitko- 
men, voornamentlijk indiener een padde op- 
gebroeyt heeft , zijn beufelingen ,• als mede 
datfe fonder fchail zijn, en van fo harden 
huid, datfe de fwaartfte flagen tegen Haan. 
II. LID. 
Ebefchryving vande eyren afgehandelt 
zijnde , moeten wy ook van de teeling 
der jongen fpreken. De oude Grieken , en 
ondtT Alemeon ,Crotoniates , en f-hppocratej 
, (oiis , hebben haarbeginfel den doyer, en 
I haar voedfel het wit toegefchreven. Dc jon- 
ger heeft het behaagt, het tegendeel te ge- 
voelen. Het dier word uit de witte vogtig- 
heid geteelt , den doyer is tot voedfel ghe- 
fchikt, daar van word allengf kens de te groei- 
jene leden haar voedfel , toe-ghedient. En 
voorwaar daar is noch dikmaal een deel van 
de do ^^er o verigh , als het kieken al volmaakt 
is , wijl het wit door het broeyen verhit en 
hard, het geele door koude verllijft , en 
door warmte vloeyig wort. Sy worden gekipt 
oft door broeyen , oft door koelleren inde 
aarde: wantin Egypten wordenfein mellmet 
aarde bedekt , begraven , en inde broey-o- 
vens van K^iro komenfe met hoopen voor 
den dach. Daar werd verhaalt, dat een feker 
Likkebroer te Syracufe, fonder ophouden, 
lbo langh gewent waste drinken , tot dat de 
eyren die onder een matte gedekt waren , uit- 
gekipt wierden. By Vhmns lefen wy , dat 
Livta een ey in haar fchoot uitbroeide. En 
Porta heeft een vat befchreven , daarfe fon- 
der toedoen van de hinnen uitgebroeit wer- 
den. De lange en fcherpe kippen hinnekie- 
kens, de ronde en llompe , uit dat deel, 
’t welk fcherp is , de hanekiekens. Dat is met 
een onfeker bewijs-reden van Anfioteles ver- 
haalt. Het tegendeel lefen wy by Co’umellai 
de W^fgeer heeft haar drymaal feven dagen 
toe- 
Arift: 3c 
Generst: 
I. C.2. 
H'Pr : de 
nacura: 
pucri. 
Arift; H. 
A.l.S, c. 3 . 
