DER V O G E L E •* iif 
De Vofgans oft Chenalopex by Tommige ' in \ fwemmèn heC witér te beftigér wegli te 
genoemt, is een watervogel rofch van borlt , : dry ven. Hy heeft een bredèn krop j hy 
die inde Konijns-holen, ibmdjds in de ga 
ten van de klippen neftelt,w eiken de Engelfc 
Bergand noemen.Gefnerus heeft in bedenking 
gelaten of de Chenalopex niet deStargans is. 
Mdrovandus weet niet fekers voort te bren- 
gen; Hy wort onder de platvoeten, die om- 
trent de wateren verkeren , van Ari]iotehs ge- 
relt.Hy leit fomtijds wind-eyren:in ’t befcher- 
men van fijnjongen gebruikt hy de felvelift 
als de Patrijs, en befchermt fich van ’t onge- 
val van den Arent , Kat , en andere vyanden. 
Boven hebben wy uit iHinius gefeit , dathy 
eertijds by de Engelfe voor een lekkerny 
gehouden is. 
Vande Capricalca komt voor , dat hy wat 
groter als de Raven is, en voor lekkerny ge- 
houden werd. Dat hy met dwarfe bruine 
ftrepenover denhals, borft en buik onder- 
heeft de tongh veel-tijdt binnewaarts, aii 
weer -zijden met eenighe ruwe fcherpé 
puntjes ghetant , en als een pluim-gekerft. 
De fpieren omtrent het boven - lijf afghé- 
fcheiden , de binnenfte wit : Indien de 
bovenfte blauwagtigh zijn , ’t wélk fchijnt 
door de koude te gefthieden , oordelen de 
boeren bydeSwitlêrs darter een goede So- 
mer volgen fal. 
Sy verkeren de meeftc tijd in 't water, fo 
om door die koude haarangeboorne gema- 
tigtheid , die heet is , te verkoelen , als om 
voedfel, dat met haar aart over-een-komt , tc 
foeken. 
Sy leven mette wortel vdn waterkruiden , 
en ’t faat , Wormen en kult van de water die- 
ren , voornamentlijk etenfe graagh water- 
kroos , ’t welk Crejeentienjis Ènde-kroos en 
Plai 
Spijs. 
t 
fcheidenis, en geen ftart heeft. Hy word j andere Bolle-kröos genoemt hebben. Daarscaiigin 
Branta , oft Eernicla, en Bernicha, by de. zijner die willen datfe kleine vifch enflijk 
Schotten Klakgufe , by de Francen Krauant eten, nocht haar van vergif onthouden, gelijk 
enOye Nonnette:by /j 7 ^or«j-BarIiata,by Al-\ gelooft. 
" ' Wat angaat haar teelingh ,fy zijn, feit de Tceiingh. 
fchry ver van de natuur der dingen,fo geil,dat 
veel Mannetjes een W ij^c met haar beurtigh 
verfaraelen om hals helpen. Sy paren inde 
Maarten April. Sy leggen an de waterkant, 
en vogte plaatfen. De gekipte jongen door 
hertus Barbates , en van de Hollanders Rot- 
gans ghenoemt. Bellonius meent dat het de 
Chenalopex van de oude is. Hy is kleinder 
ak de wilde Gans, en ghelijkt het toeftelfel 
van de Moniken, die haar witte kleed met 
een fwarte over-dekken. De vleugels zijn 
Stem: 
Gangh. 
lootverwigh, met een korten fwarten ftart. een verborgen aart foeken terftond het water: 
Hy vlieght als de wilde Ganfen en roept , hy Rn fo haaft fy uitten dop zijn , zijnfe fo wak- 
is veel by de Poelen, en berooft de gefaide iker , datfe fchoon de Moerquam te fterven , 
landen. Van haar oorfpronk is onder de Ifondervoefterkonnen leven. Bovenalle is te pi; h; N; 
gheleerde veel verfchil. Sommighe willen 1 verwonderen alsfe van een Hin uitgebroeiti ‘°. c.jj- 
datfe verfamelen. Andere datfe uit het ver- zijn , dar die haar in ’t eerft niet kent, en daar 
rotte overblijffel der bomen , Andere datfe na haar onfeker gebroedfel by een roept , en 
uit de verrotte Appelen van een boom in’t ten laatften haar met klaghten bekommert 
Eyland Pomonia waflende } andere uit een toont omtrent de waterkajit voor haar fwem- 
vrught , eenighe t’faamgherolde bladeren I mende jongen die haar aart volgen. 
De befchry ver van de Nachtegaal drukt 
haar ftem uit door T etrinire , wy feggen qua- 
ken , en Scaliger noemtfe ook klagers.De ftem 
van de WijQes is grover en luider , van de 
Mannetjes flauwer. 
Sy gaan langfaam om de kortheid van haar 
benen , en zijn bequamer tot fwemmen. 
Haarverftand isby na metteGanfenge-Ver^f^^an^- 
meenjhoefydeflagenvandenArentontfnap- ' 
pen befchrijft/^^/wwttr. Als defe op haar anvlie- cap .‘j 3. 
gen duiken fy onder , en onder ’t water door- 
fwemmende , komen fy an een ander plaats 
op. Als fy haar veel in ’t water dompelen 3 
en haar vederen en vleugels pluifen , feggen 
l 'Theophrafius , jElianus . en PlztiiusdztCe wind pheoph: 
j voorduiden. Columella en Vegetius hebben ge- . 
I looft dat de buik en darmpijn vande Koeyen 
I en Olfen genefen wierd , door ’t gelicht van i; 7. c. 7. 
D e Endvogel , in ’t Latyn Anas , by | de fwemmende Enden , en dat deftdve met 
de oude Grieken Nefla , oft Netta, I grooter voordecl,de Paarden en Muilen met coiumei. 
by de nieuwe Chena , oft Papitza , haar gelicht genefen . de R. R . 
Haar gebruik in de fpijfe is bekent. Cato de '' 
Keurmeefter, na ’t getuigenis van Plutarchus piuwrch. 
ghebood de felve de fieken voor te fetten. Catone. 
Datfe hard van vléefch, en fwaar om te ver- 
teren zijn , nocht goed fap hebben , is by 
P 2 IdtppP- 
ghelijk , voortkomen , w^elke ter bequamer 
rijdt in ’t water vallende begint te herle- 
ven. Ifidorus , Alexmder ab Alexandro, Olaus 
Pdaantis , HeUor Boetius, Scaliger , Mejerus, 
Gefneruj en andere, ftemmen het ghemeen 
ghevoelen toe. De Hollanders beveftighen 
uit het eighenghelight bevonden te hebben, 
dat de Rotgans in Groenland broeit, en lijn 
jongen opvoet. 
III. 
HOOFT-STUK. 
Vande 
Endvogel, 
I. L I D. 
]/anie Endvogel in V 
dhemeen. 
O 
E Endvogel , in ’t Latyn Anas , by 
de oude Grieken N efla , oft Netta, 
by de nieuwe Chena , oft Papitza , 
oft Pappos ghenoemt, is een vogel 
by ons gheheel bekent : Hy heeft een breden 
rugh en bek , de voeten met kraakbenighe 
vellen t’faamgevoeght en breed , korte dikke 
fchenkels , en achterwaarts gheboghen om 
