Croci confi- 
dcratio. 
Croci uires 
ex Galeno . 
Nomina. 
52 AND. MATTHIOLI COMM. 
vrinam cit , calfacit , concoquit, & emollit : Vires croci proportione quada nEcnus repratfentat : qua 11 ' 
doquidem plurimam croci partem fibi Crocomagma uendicat . 
Crocvm tjuiacm ubique terrarum cognofcitur . In Italia , er prsfertiin in Ketruria , muritanoruW ^ 
do uulgo uocatur Z affarano ; quanquam non defunt rura in agro nofiro SenenfiLqiu corrupto d Croco uocabul 0 
fumappeliant Gruogo . Csteriim crocum Coryceum , er Lycium in Olympo monte decerptum ( quod friant)^ 
non aduehitur . Quapropter quodab Aquila Veftinorum urbe affertur, prunum fibi locum uendicat in Italia -C 0 . 
fiat optimum effie,cr Aquilano longe pr£siantius,quod in Germania oritur , e Vienna Auflrie metropoli datew 1 , 
Sed huiufccmodi fane perexiguum eft , idq ; difficulter tranfit ad Italos , ob eius jrequcntijUmum in cibis u funi 4 ^ 
Vannonios, er Germanos . Floret Crocum ( ut Tkeophradus audor efi) uergiliarum occafu , paucis q ; diebus '■ c ° , 
fijlim uero cum filio flor an quoque expellit . Gaudet calcari, cr melius ita euadit . Croci meminit Galenus H * 
v 1 1 .fimplicium medicamentorum ,fic inquiens . Crocus paululum etiam adjbingens quid obtinet , quod terr *! ; J f 
frigidumcj; oftendimus . Scdfuperat in eo calfaciens cr qualitas , c r facultas , ut tota eius effient ia fecundi fit 
excalfacientium, cr primi exiccantium , proinde concoquendi quoque uim quandam habet , adiuuante fcilicet W ^ 
cr pauca adslridione . Quippe quibus medicamentis, cum non admodum excalfaciant , paucula adejt ddftri(ti° ’ 
parem facultatem habent effientijs empiafticis uocatis, qu£ cum iundas effie caliditati non uehementi contigerit > c . 
coquentes effie oftendimus . Et lib. ii.de comp.med. fecundum locos : Crocum,ait,fuo odore caput firit, cr j 
tentat , peucedani, cr fiuduum lentifci modo . Kpduos , Grscc : Crocus , Latine nominatur : 'ZahafarA^ 
Zafaran, Arabice : Z affarano, Italice : Saffiran, Germanice : A^afran, Hilpanicc : Saffran, Gallice. i-powA 
(au. idem nomen retinet apud Gracos, Latinos , er I talos . 
Helenij eon- 
(iderauo . 
Helenium . 
Cap. XXVII. 
Helenivm folia habet verbafei anguftiortf ^ 
lij , afperiora , oblonga : caulem quibufdam in locis t* 
emittit : radicem fubalbidam, interdum fubrufam» 0<1 
ratam, fubacrem, vegetam, magnam : ex qua agnati P.^ 
pagines liliorum , aut ari modo feruntur . | 
vmbrofis , & ficcis locis prouenit . Foditur xftatc r 3 j. 
particulatimque diffedtaficcatur . Potum radicis d c< ^ 
dirum menfes, & vrinas ciet . Jpfaq* in eclegmate eX f' c 
leprodeft tufsi, orthopnoea:, ruptis, conuulfis, 
nibus , & ferpentum morfibus. In fumma excal 
eft. Folia eius cx uino codta utiliter ifchiadicis 
tur. Helenij radix & ftomaco vtiliscftin palfo co fl ^ 
ta :fiquidem falgamarij paululum liccatam cr.m,mox •• 
codlam, & frigida aqua madefadtam , in fapam c r[1 , s 
ciunt, & ad vfus recondunt . Trita , potaque ad cru £ ^ £ . 
excreationes efficax eft. Alterum Helenii genus i * 1 ^ 
gypto gigni Crateuas tradit. Herba eft cubitali busH,, 
lu,ferpylli modo per humu repentibus.folijs leticift 3 . ^ . 
r 1 1 * . * * 1 _ _ J I nlU 
ca ramos, fed logioribus crebrisq; : radice pallida, ^ 
minoris crafsitudinc, per ima tenui , fuperne craHH, 
cortice nigro . Nafcitur in maritimis, collibusq; • R 3 
vna in uino epota, contra ferpentium idlus auxiliatu 1 ' 
A 
Helenivm, quodLatinis etiamlnula dicitur ,pl*‘ 
uulgaris notitis.Qiiod autem in Italia prouenit, filio eft 
maiore , quam tradiderit Diofcorides . Quippe non folffi 11 (| j 
bafcoangufli filio I nuis Italica: maiora injunt filia ; uefvA 1 ' J 
ca magnitudine longe fuperant,qu<c latifilio exoriuntur ■ ^ - 
tametfi pro locorum uarietate euenirc facile poflit, cred^ ffii 
tamen hoc in loco Diofcoridis codicem pluribus fedtere mendis . Siquidem teflatur Marcellus Florentinus uir f‘ 
apprime dodus ,fe habuiffie Diofcoridis uetu&iftimum ,ac probatiflimum codicem’, inquo longe plura legebf' 11 ^ 
quam in caterisfirc eundis Grscis exemplaribus. Sed prsfertim in hoc capite hsc de caulc,fioribus,cr fa :ltiC 
bebantur. Caule ex fe mittit Helenium, craffium, hirfutum, cubitalem, CT aliquando maiorem,angulofumq ; fl°' c! J) 
* ^ j j - ’ J ...... . ... ww— j ..... -j , / . ,, 
teos : cr in his Jemen uerbafco fhnile,tadu pruritum faciens . Quare mirum non eft, fi etiam alia hic dejider V' 1 ‘ 
fint, cum non facile adducar , ut credam , Diofcoridsm Helenij radicis , cuius tantum ed in medicamentis uffi - ^ 
amaritudinem,tum firmam fubticuiffie . Meminit limis Vlinius hb. xix. cap.v.ubi fichabet. Sifer his firittO ; t 
fibus,fibruario , martio,aprili , augufto ,feptmbri,odobri . B reuiorhis eft, fed torofior amarior q; InttU >F ^ 
ftomaco inimtcif ima . E adem dulcibus miftisfaluberrinta . lUuftrata maxime Iulis Augufts quotidiano cib° ^ . 
peruacuum eius femen,quoniam oculis ex radice excifts , ut arundo feritur . Item lib. xx.cap.v. Inula q 110 ^^ 
quit, d ieiunis commanducata dentes confirmat, fi ut eruta eft, terram tton attingat . Condita tufiim emendat ■ £|) 
