Piflafphaiti 
confideratio. 
Fuch.& quo- 
lundajlapius. 
Naphthae me 
lio. 
Brafa.opinio 
improbata. 
Mumia: con- 
fideratio. 
88 
AND. MATTHIOLI COMM, 
fdcilc potefl experimento , quod flnfibus patet : tum unaquxq; tiauis leuius admodum marinis , quam dulcibus ft ^ 
aquili . Proinde loco citato hcecfcite prodidit Galenus. At aqua , qua; ex lacu Syri£ Eal£ftin£,quem alijqui e 
# . . y. rt f /* 1. f I (* . J - . . j.. j _ /I O . / ..... «muM 4%fat/4Y)b 
re uocant mortuum jlij ftagnum bitwnino[um,giiftantibus non falja modo ,fed er .tmdrd ejl . Salem uero etiam 
exfefe natum, perinde fu hamarum , primocj; ftatimaffietiu una cum uniuerfo mari tum candidior, tum crafiiof , 
ret,falfugini mera; ftmilis : in quam Ii falem inijeias, ne liquari quidem etiam pofiit : plurimum enim eius in fl' 1 - ^ 
fi quis in eam fe mergat,continu 6 f 'ale tenui fimo uelut conft>erfus,undiq; emergere condicitur - Q uapropt"^. 
ac 
aqua illa , quam ceetera marina grauior eft,idq; tanto pondere, quanto fluuiali marina. Itaq; fi uoluens te ipflf 1 
cere in profundum , ne fi c quidem poteris deorfum ferri : ita attollit,eleuatq; aqua, no [ane quia natura leuis /* f ’ 
J 
cuidam uetcrumfophiftarttm prodidit ,fed ut cenfuit Arifioteles , propter grauitatem inftar luti , qu£ leuiorf . > 
g f flans . Proinde fi hominem ligatis manibus, pedibusq; in fidgm illius aquam conieceris , deorfum haudfiretuM 
nero fient naues in mari onera plura , quam in fiuuijs citra fubmerfionem portare ualent, eundem in modum UtJ 
mortuo multo plura , quam in mari. Tanto enim ej},qu£ in illo efl aqua,mnna grauior, quanto marina lacutln , 
fluuiali . inefl enim ei falis fubflantia,qu£ terrea, grauis'% efl . Ipfiq ; tibi marinam, fl lubet, efficere licet, flle ^ 
fluuiali colliquato,cognofccreq ; quanto grauior reddatur aqua eiufmodi , quam fit dulcis . Quin er modum < 
__ z. J .... zm jA It rfWlfyriPItAi C*! fi m/i/m itt t>A ni At*,*Htv tisif-AYt* * HAMI irhl etlriMMMl Hdl*T* \j 
'nerunt, moderatam ad j aliendum conficiendi falfuginem,fi ouum in ea uideatur natare : nam ubi etUmnumfidif^ u 
dum fuper fllfuginis fuperficiem innatat, aqttofa magis esi, er dulcis : grauiter uero falfa efl , ubi tanta efl fal‘ s 
indita , ut amplius liquari, qui polle a adijeitur, nequeat . quam aquam fi pendere non grauaberis , omnium aq ui ^ 
comperies grauifiimam . Itaq; ego quandoq ; inanem effe diuitis cuiufdam ambitionem oftendi,qui tanta in 
mortui aquam deuexit,qu£ cijicrium implere poffet . Nam id ipfum ego expedite praftiti ,fale plurimo in 
tabilem conietio . 8 tec Galenus . Lacus ifte , quem aliqui mare mortuum uocant , ille quidem efl , quem facra tf • 
titr monumenta exortum effe, ubi Sodoma, Gomorrha, ali£q ; finitim£ ciuitat es c£lefli igne abJort£ , fubuerflfl 
re. Quod etiam Galeni aucloritate comprobatur , qui eodem loco citato lacum hunc Sodomeum appellari fl rl r t 
E rudat continue is(ut quidam Patriarcha Hicrofolymitanus fuis f 'criptis perhibet ) nebulofos quofdam uapo > eS J^ 
torem intolerabilem uibr antes, qui poftea uentorum flamine per conualles olim firtilifiimas exagitati, perpetiA 1 * < 
rilitatem relinquunt, ita ut longo terrarum ffiatio nec herba, nec arbos, nec ullum deniq; germen prcueniat,neq; ^ 
fcat,nifiiuxta Hicricum, ubiab Elijei fonte irrigantur horti . Tradit Plinius hunc lacum longitudine centuM 
f/r 
paffuum excedere , latitudine maxima uiginti quinque mitlia pafjuum implere . Idem Piffajfhalti inter picis 
meminit libro xx 1 1 1 1 . capite vi i.fc inquiens .E fl ey Piffijfbaltos mifla bitumini pice naturaliter ex 
matarum agro : quidam autem ip fi mifcent. Affertur ex eodem agro etidmnumhoc £uo : fiquidem ex Apof'l 
E piri, quam uulgo Valonam nuncupant , Venetias piffaffhaltum pro picandis nauigijs copiofum importatur : 
quod pinea pici commi&um , ualentifiime ii muneris praftet . Nuper ex Dalmatia afferri coepit , ubi prope 
non longe i Narer.ta fcditur : cuius amicus quidammihi copiam ficit . Foditur er in Pannonia , ubi id incole rf, 
tiarn ceram effe cxijlimant . Scribit Fuchjius libro primo dc componendis medicamentis, piffajfhaltum rtt‘^0 
tiam tribus firemilliaribusab Iffruchreperiri , uocariq; Germanico fermone Trifckemblut , cuius portioni 
quam adhuc fe habere fatetur , fibi a Georgio c ollimitio tranfiniffam , qua fuccenfa bitumen ac picem ucrifii ,lte . ; 
dolet . Sed equidem ticreor, ne ipfc quoque decipiatur, unicum Georgio illo . Is enim lapidem gagatem , q lil ' ;ft 
tribus ab ea duitate Germanicis miUianbus ( ut Fuchjius inquit ) in litore cuiufdam torrentis frequenttfinad ^ 
peritur , pro pijftfphalto oltendebat . Sed illius error , dum ego in I ffruch efjhn , a clarifiimo loanne P ett° 
rendio medico Regio, & d me pariter deprehenfus est : quod lapis Germanica lingua Trifchemblut uocatuS >, j 
lapidis gagat£ modo conflagret , er bitumen redoleat accenfus ; nunquam tamen ut pix , er affhaltus igne 
fed ligni , ucl ted£ modo comburitur . Praterea ultimum bituminis genus , quod Naphtham uocant , Pliniuf ■ 
xi. capite evi 1 1 . in Aufcagenis Parthi£ inueniri prodidit , tantamq; effe huic ignium cognationem , ut trdifi ^ 
protinus in ipfum undecunq ; uifum . Quod et fi in Italiam aliunde ( quod fciam ) non inferatur ; inibi tamen pl i] 1 ^ 
in locis id generis erumpit , quod eofdem cum igne prxftat effetius : quale efl , quod in agro Mutinenfi flatu* 
troleum ,flue flxeum appellatum . S ed ut redeamus , unde digrefii fumus , bitumen Sodomeum non ni fi. fitiiti^’^ 
impoflorum malitia adulteratum aduchitur. Proinde Brafauolus in fynccri defltiu Mumiam d Mauritanis u ° c f ( / 
fubflituit , quod certo crediderit , mumiam effe legitimum PaUftinum affhaltum. Quandoquidem exiflimauit J iC ,m 
tum Arabum , tum aliarum gentium corpora ,qu£ pro mumia ex Syria , er Aegypto Venetias deferuntur > 
ex infima illius regionis plebecula , uice aloes , myrrh£ , croci , er balfami ex more ludaico , duntaxat aft>hfl (0 jp I 
pleri : quod eorumpauperies aromatumfumptus non toleret . Hoc fundamentum hinc ieciffe uidetur,quod 
teris mandauerit bitumen Sodomei lacus in ufu effe ad tutandahominum cadaucra . Sed quantum ipfl ex 
flriptis deprompfi , apud eos mvmia potius eti piffaflhaltum , quam affhaltum : fiquidem feribit AM ccV .f 
mumiam eadem pr£slare, qu£ affhaltus pice commiftus . Ex quo facile conijcere pofjumus , cadauera M* F| ; „, 
flhalto tantim impleri . Cui etiam fub feribit S erapio , qui de Mumia differens , ex Diofloridis autioritate , el jj 
qu£ Dioflorides de piffaflhalto tradidit , ipfc uerbotenus ad mumiam retulit , fic inquiens . Mumia efl ififl' ^ 
ApollonU : deflendit nanq;ex montibus , qui ducunt flumina cum aqua, er eijcit eam aqua fluminis in *$**’$, 
efl coagulata , er fitficut cera , er habet odorempicis »tifl£ eum affhalto cum aliquo fcetore ; er uirtus ei< li 
ficut picis ,er affhalti miflorum . Vnic potius afferendum putaucrim , noflrum Mumiam effe piffaflbalturt > 9 
djfjkaltum. Et quanuis dicat strabo bituminis I udaici ttfum fuiffl ad conflruanda cadauera ; non tantett ne ° fr it 
quin bitumini picem admifleant ,fiatq ; piffaffhaltum fatiitium. VerumSerapio, er Auicennahas mitiurai °t 
j«c ncuerant , utpotc quibus non modo Syri ,fld er fu£ gentis MaurUani uterentur , Q #9 fit , ut Braflu 0 ' 1 ' 
feti» 
