A tuta fpina 
aon e(i otfic. 
BerberiSjfiue 
Crefpinus. 
Legitima e- 
xyacantba. 
114 AND. MATTHIOLI COMM. 
rutur , rem injtittttm tfggrerfior. DiofcorMesacutmfrmmarborcmcffepyrellrofmilemfenbiCmmYemtM 
mttgisfl (tcukdtm ,frudumq-, gerere myrti fimilitudinc , plenum , fragilem , rubentem, cr intus nucleum , 
ces fubjfnt multifid* , alteq; defccndentes . Ex quo palam eji , ipfum non dias acutx frinx notas exprefiijje : • V 
proceritatis , craflitudtnisq j ,ftipius , ramorum , radicum , aefruduum , omijfa foliorum , florum , er corttc 
ria . Q u£ omnia ipfe accurate perpendens , in primis C rejbinum omnibus notis pyrafiro reclamantem compe 1 > 
tamen prorfus adftipulari acutam fpinam Diofcorides eji audior. Siquidem fylueflris pyrus, quemadmodum e ^ 
, /?m hlrv e fa In omlilit . ateme unico duntaxdt caudice attollitur , ac inde tam in longum latumq creje ■ » - 
garum modo in altum fi attollunt , nec unquam arbore] eunt , mji raro,cr longo rempuru > r ■>»» • ^ 
maiores habentur , pollicarem craflitudinem rariflime excedunt , nifl £tate longa incrementum fuf ceperint . q 
rara inueriiuntur cius uirgulta , qu£ hominis longitudinem £quent . A db£c pyrafler cortice conflat a Jp^ r 0 ’ J L : 
mofo , inxquali , craffo , colore in nigro rufrfcente . Crefpinus uero cortice ueflitur albo > Ixut , cr admodum ^ 
quo fit ut non adeo leuiter flrro , uel lapide tangi poflit , quinftatim cortex frangatur , er crocea ligni materu 
tegatur • Pr£tcrc 4 pyrdfter prunorum modo aculeatd condicitur > aculeis ftnguhs cx eodem loco erumpe 11 ^ 
licet rami frequentiflmis horreant fpinis , i/sq- nigris , ualidis , candidi rhamni modo mucronatis . At cre SP in ' Ai ,] ! , 
tris per internatia armatur aculeis , fimul ex uno , eodemq ; punito prodeuntibus , adeo ut trifurcato ordine p>j> ^ 
duobus fcilicet utrinque fe pandentibus , tertio uero medium occupante , albis , planis, non quidem rotundis , c. 
bus , er admodum pungentibus. Illud infuper diferiminis addam , acutam fpinam frudum afferre myrti magni ^ a 
ne . Crcfiinum uero racematim in UU£ modum , cuius oblongi acini tritico paulo maiores , uiuidi , ac rubentes, 
ganterq- racemis ddnexi , puniceos acinos quadamtenus repr£fentunt : quanquam minores , oblongiores , acidi 0 
cr colore etiam multo uiuaciores habeantur . Crefpini deinde fbha minime pyraflrum referunt , fid potius pu' 1 ^ 
malum , quanuis latiora , nec adeo in mucronem defluentia , per ambitum fpinis tenui /limis ,frequentifimisq; ^ 
da . Radices etiam , qux profido xque flau£ funt , aefl croco effent infidx , et fi plures fint , atque exiles ; n, 
minus alte non defeendunt , ueluti acuta fpin£ , fed in latus fummo cejpitc uagantur. Flos denique pyrafiro aixn ^ 
refragatur : nxnque melinus ex racemo uux flmili erumpit , fui fruticis interno colore ,4 quo dum explicatui'’. , 
debifcit , perquam fuauem jpirat odorem . Quibus euidentifiime colligi potefl , cr oxydeantham G racis , er 
rim Arabibus non effe crejpinum , cuius communis cfc ufus apud medicos , er feplaflarios . S ed pr£ter h£ c 1 ,x f 
etiam certo credendum e fi , quod fi Diofcorides per aculam fpinam crejpinum intellexiffet , nunquam flletitio 
mulaffet filia mirabili opere per ambitum aculeata: neque frudum, quem ramis pendulum gerit, acinis ii^.j 
racematim cohar entibus , myrti baccis aflimilajfet : nec fcriptum reliquiffet , radices in prof mdum agi : nec de" 1 ^ 
flaiium earum colorent unquam reticuiffet , quo injigniter natura infida' funt . Kon pr£temifijfet etiam jPf lil ’ ( : 
hifloriam , utpotc qu£ ternx fuis uirgis innafeantur > a pede ad uerticcm : non corticis candorem , non tenuit* 
Jion item , quod fepius fine caudice , uarijs ueluti dolonibus fruticet : non denique ipfam pyrafiro prorfus fl” n ^ 
reddidiffet , 4 qua profiffo non minus difiidet , qtum quercus ab olea . Cxtcrim fi modo dicendum ed , 
tham nafei in Italia , eam equidem aculeatam arborem effe crediderim , dipite , cortice , ramis, floribus, proco ' 11 , 
ac ligni materie plane pyraflrum referentem , quam in H etruria rura noflra Senenfia Bagaia uulgd nominant , 
menfrs , er exteri Tndentinarum uaUium incole quidam Amperlo , quidam uero Pan d' orfo ueriuculis no0 jfr 
uocant, er Goritienfrs Barazzo bianco uulgarifermone appellant : quippe qux omnibus notis , ac lineis acut i' 
namrefirat. Primhmenimhxc manififlo indicio effepoffhnt, arboris fcilicet Ripes , rami in qualibet parte ^ 
tiflimis ,flrmisq-, aculeis armati, ligni materies ,fub faber fquamofusfl cortex ,ueluti pyradro . Tum ita efi w 
probant , radices in profundum defendentes , er frwdus, quem frrt myrti craflitudine,tiifu iucundus, rubefio» 
rns, fraclu facilis,ori fubauflerus,in quo modo unus,modo plures concluduntur nuclei. Flos etiam, quem albnO ^ 
pyrafiro admodum addipuktur : quippe quod fit iUi haud quaquam abfimilis . Porro filia duntaxat d pyrafl r °, [j! 
fidere uidentur : nam diffitta funt api) modo,paululumq ; longiora . Verum mihi quidem illud nonuideturob 1» ^ 
rationes aliqua ex parte noflrx repugnare fintentix : conuenientias enim pluribus cx partibus peti certum fr ’ ^ 
autem ex paucioribus . Quali ergo acuta fflina uireat fronde , hic non cxplicauit Diofcorides ; fid tantum diW 
ffe arborem pyrafiro fimilcm : quod magis ad flipitis, ramorum , corticis, florum delineationem , er ligni ^jfi ^ 
‘efficeret , quam ad filia , qux nihilominus kciniata condant apij modo : tametfi hoc in loco id adnotare prX ( ' j 
at Diofcorides . Hoc autem probatur manififlo ipfius Diofcoridis,ac etiam Theophrafliteflimomo . Ham Dl ° S) tf 
des , cum de mefrilo ageret , duo me filorum genera confiituit , er relifta in capitis calce uulgata , qux fr e i ut ^ r 
communis uifttur in Italia, illam in primis defer ipftt , qux Neapoli nodra tempefiate uulgo Azarolo uoC* tu ,,] r 
tieteribus aronia dida cft , fic inquiens . F/Iiamxovro^ev^poy, S fttptvioit dpavk. mhtiru , Ami#»*** ^ 
ifioiov to 7 j vJhhoi; otuAMvbn • Mp&iv W » v funpu (xixtf. ifioioy , hWV . idefl , uerbum ex uerbo . Mejrfrf.^, 
bor,qu £4 nonnullis aronia uocatur , fyinofa eft,fimilis filijs oxyxcantbx : frudum frrens exiguo malo l l ’ lU ffii 
fuauem . Quibus autem filijs condet illa mefrilus Azarok uocata, Theophradus lib. 1 1 1 .cap.x u.demonfl rJtl gp 
uerbis . Huius filia dijfidafunt , extremitatety apio fimilia .Ita fit,ut concludamus oporteat, fi mcfiilus aro> ^ ^ 
oxyacanthx prouenit , eoq- fiiffi ( ut T heophraftus prodidit ) apij indar , hanc jflinofxm arborem Bagaia uu ? 
ctam, effe procul dubio acutam fpinam. quandoquidem eius filia in modum apij difficta funt, mefpili aronia ^ f 
Theophraftus lib. v 1 .cap. ultimo iebidoria plantarum fir ibit, oxyacanthx fi-uctu fuiffi antiquis in c° rolui ff U ’ 
Quod etiam non paruo efl argumcntoMlam legitimam effi oxyacantham,quam in medium attulimus . 
e 
re 
rit 
