Oles fylue- 
ftris confitie- 
racio 4 
Oliuatum ge 
nera plura. 
OIex,& quer 
cus odium. 
Aethiopica o 
lex lacryma . 
Gumi elemi. 
Amurca olei. 
Olius: uires 
ex Galeno. 
Nomina. 
i 
, 54 AND. MATTHIOLI COMM. 
C v m oliux, oleum, alex Aethiopicx lacryma, cr amurca ex una tantum arbore proueniant ; non <tb\ reJ^ ^ 
de his omnibus fimul pertradare , c r iea lingulis partibus unica commentatione , quantum opus erit , fatis/** ^ 
quicquid ad eas fiebat , fimul perfringere . Uanfcuntur fylueftres olex copiofx in agro noftro Setienfi 
truru locis : nafcuntur c r in Dalmatia; trathi , cr in quam plurimis Adriatici infulis . Herum domcfticis l 0 S jp 
tioresfilijs brcuioribus 3 dculeatisq; ramis . E arum baccx etfi rpimerofq facunditate uincant-, magnitudine 
tinis cedunt : quin er ori fapidiores exibunt. Cuius rei certo funt testimonio turdi,merulx ,ac fturni: quipp e 5 ^, 
fyluejlres cliuas libentius deuorant , qudmfatiuas . lncolx , qui aucupijs delebantur , agrejles oleas juitW 0 ^ 
ac indufiria ab auibus tuentur , nempe quod confida fatiuarum uindemia, anicula: ad has aduolant,ubi met/ ^ 
bri, cr ianuario uifco innumera capiuntu r, prxferttmq- turdi . Pauci admodum funt in Hetruria,qui olcaJV 1 . \ 
legant, ut oleum inde exprimant : nam ea demum magna fatiuarum copia ejl , qux facit , ut inibi omnino P 4 ru L' 
dantur fylueflres . Oliuarum genera decem in antiquorum notitiam peruetiiffe reperio , paufias uidelicet , ^ 
nas, licinianas,fergias , neuias , culminias, orchites, regias, circites, murteas : et fi virgilius trium generum < ^ 
meminerit , quemadmodum etiam plura non nouit hac noftra xtate Hetruria,prefertimcp nofter S enenfis *S er ^ p 
mum harum genus eas noftri faciunt, qux licet a minoribus olearum plantis proferantur ;funt tamen fieb*j*r.^ 
cr magnitudine pononienfibus non quidem inferiores . Piis tantum muria afferuatis utuntur in cibis : quandffi J 
oleo minus apta; funt, quod multo plus amurca:, quam olei fundat . Proxima tu colore, tii magnitudine prxft* c ’^ 
tiis prxdidis longe minores fint ; funt tamen omnium aptifiim.e ad olei conficiendi ufum . quippe quod oh^, a 
expreffum,fit non modo flauum, dulce, pellucidum, ac exteris prxftans ; fed etiam copiofum . Gignuntur h? y 
cerifiimis oleis,prxgrandibus, iuglandium nucum inflar, ramos in altum , latuniq • amplifiime fundentibus • 
noftra Oliuafire uulgo uocant . T crtij ucrd , ac poftremi generis ex deniq ; funt , qux pafiim in uniuerfa It * 11 
fcuntur , er omnium uulgarifiimx habentur . L audatifiimx olex Bononienjjbus , cr noftratibus crafiiores 0 r * 
feruatx Romam, Venetius, cr ad alias complures Italix clarifimas urbes, ubi magnifica , opipara q ; parant * 1 
fx , ex Hifiania importantur . Cxterwn olea,cr quercus tam partir.aci odio i nterfe difiidcnf ( fi rei agra ’ 1 L jj 
ptoribus fides eft adhibenda ) ut altera prope alteram depada breui tempore pereat . Olex item fi primo 8 ?"^ 
4 capra depafcantur, adeo fierilefeunt, ut nullo remedio in pofterum proli ficx fiant . At fi alia de caufa r* r * s ’ ([ $ 
dum , ucl nidlas proferant baccas , nudatas earum radices a circumflante 'terra hybernis algoribus opponere 
fimum eft remedium . Sylueftris,feu Aethiopica olex lacryma, licet multis polleat utribus ; eius tamc iit 
ficinis nullus efiufus : neq; quod ca ad, nos affiratur, adhuc compertum habeo . Sunt, qui hanc putent illud ejl %• 
mi , quod medici reccntiores , cr officina gummi elemi appellant . Verum itiud certo argumento eft , ole£ ^ i 
picx lacrymam gummi elemi non effe , quod gustatu mordax non fit , neq; linguam ueUicet : tum etiam , qtlf' sfi 
bus perfiicuumfit , camlacrymam(etji improprie gummi appelletur ) non in gummi quidem ; fed uerius i' ,f! \J 
rum genere effe recipiendam : cion igni expofita fiatim cotliquefcat , cr diffundatur , quemadmodum cr refif^fi 
e pinu, picea, cr /qs refinm fundentibus plantis colliguntur ; licet nobis prorfus ignota fit planta , a qu* < fl jlf 
te defluit . S iquidem nullum gummi genus, (quod ego fciam) igne colliquefcit, ni fi addito aceto,uel uino : qti^f ,J 
fiatim comburitur . E fi cr alia olex maris rubri lacryma , ex qua ( ut Theophraflus inquit lib. 1 1 1 1 . cap - v 1 / 
medici fifiendo [anguini medicamentum componunt . Cxterim quanuis xtate noftra obfcura admodum i/ 
Elemi origo; eius tamen uires clarifiimx apud chirurgico s , cr uulnerarios medicos reperiuntur: nam in ci .jfi 
fi aduris, ac utilncnbus mirifice unguentis, cr emplafiris additur, adeo ut prxdanti fimum fit in his fanandi*'' / 
mentum . De Amurca olei poftremo nil aliud dicendum eftjiifi quod fit admodum utilis ( ut memorix pr°d ,c 'fi I 
to ) apotecharum , cr officinarum fabricis , ubi lanei , ucl fericei panni reconduntur . Nam fi calci admifit*^ 
ex ea inde parietes incr udentur , oblinanturq- item laquearia , cr pauimenta non modo parietes contrado [ ’,j f f 
uentitios humores nunquam coUacrymant, cr fitum minime contrahunt ; fed nec blattx, nec aranei , nec C 0 J uf 
neris uermiculi ibidem gigni poffunt . Oliux uires prodidit Galenus lib. v i .fimpheium medicamentorum 
quiens . Oliux rami quantum habent adftridioms , tantx cr frigiditatis participes funt . l'rudusuero,fi 
unguem maturuit , moderate calidus eft ; fin immaturus eft , magis tum adftringit , tum refrigerat . 
/?- t f/f c CZrtPCr* uncdttir • y.ditnn * feti Cditnn * T fidlirr . Cilinn dnmrfticn * G& .Jr 
tus , Agebuche : GaUis , Oliuierfauuage. 
Quercus , glans , fagus 3 ilex . 
Cap. CXXI. 
Qvercvs omnis adftri&oriam uim habet, pr^fertim liber, qui cortici, & lign° jj 3 ci*' 
dit : quinetiam tunica putamini glandis fitbic£ca . Dccodhim cxijs datur dyfentericis , cCt /: | :1 r, 
ijs datur dyfentericis, c 
fanguinem excreantibus . T rita in peflo fominis fluxione vulug laborantibus fubijcitur . ^ 
des eofdem efFedtus exhibent : vrinam ciunt : capitis dolorem, & flatus in cibum fumpt^ t 
refiftunt efitata: uenenatorum idiibus . Decofcum earum, & corticis cum la<5fce uaccino 
prodefl: contia toxtea . Intritx crudse inflammationes illitu leniunt: ad duritias, quas C 3 CO 
eant, & malefica ulcera cum falfa axungia conueniunt. Jligna: glandes uiribus quernas ante ce 
Fagus, & Hex quercus generi afsignantur , & confimile munus obeunt . Iligneas radicis coi t£ ' 
