354 
AND. 
ORYZA. 
Oritae facul- 
sas ex Gal. 
Ketnim. 
Halicae co». 
fideratio. 
MATTHIOLI COMM. 
Oryza adeo omnibus in cibis familiaris » ffequ e ^^ 
Ut nulla prorfus explanatione in ea defcribenda Jit °P ltS ' 
etiam de eius uiribus nil aliud explicandi t relinquitur* 9 ' 
liceris mandauit Galenus . qui libro v 1 1 1 . defimplie‘ u ^ 
mentorum facultate, (ic de ea paucis fcnbit . Oryza ba ^ 
donum quippiam : quare mediocriter uentremfiftfi • ^ 
mo de alimentorum facultatibus : Semine hoc, inquit, oM ^ 
j flenda aluo uruntur ,ipfum eodem modo, quo halicam c ^ fi ^ 
tes . Difficilius tamen quam halica conficitur , CT m ^ ntiS . _ V* 
utiq-y cr in edendi fuauitate ab ea quam plurimum dep c 
HfvQi Gra:cis, ita etiam Latinis oryza nominatur : fi ^ 
Arz fu Arzi : Italis , Kifo : Germanis , R eifz • H$ (tnlS ' 
Gallis, R is. 
Halica. Cap. LXXXl*' 
1 JJjfl*' 
Halica fit cx zea , quam dicoccon 2 PP^ j jo> 
mus. Plus alit, quam oryza: aluum magis coni 
macho longe vtilior. Decodtain aceto, illita^ 11 
tollit : vnguium fcabritias extricat : incipient: e* 
lopijs medetur. Decodcum dyfcntcricis , quo 5 £i 
dolor , infufum , idoneum eft . 
Halicam antiquitus parabant exz e <t> cret ‘ l,n ’ 
pfumadmifc entes . Huius rei audor eft Plinius lib.*' ^ c 
xi. fc inquiens . Halica fit e zea, quam femen app c ‘‘f 
Tunditur granum eius in pila lignea : nam lapidis duri f pj 
ritur . Habilius, ut notum efl,pilo uindorum poenali cf ^ / , 
mori inefl pyxis ferrea, excufis inde tunicis . Iterum ! f 
mamentis nudata conciditur medulla . Ita fiunt haltc* ^ J f 
rayninimum , ac fecundarium , grandif.imum ucro 
petlant . Nondum habent candorem fuum, quo pracdlunt . lam tamen Alexandrina: pr a feruntur . Pofied , ”". Sl t 
du,admifcetur creta , que tranfit in corpus , coloremq; , a teneritatem affert . Inuenitur hec inter !,;/ 
Neapolim in colle Lcucogeo appellato . Halica adulterina fit maxime c zea , que in Aphrica degeneri • 
eius Jpice, nigriores cr breui stipula, pinfunt cum arena, erfie quoq-, difficulter deterunt utriculos . 
pfi pars quarta infpergitur , atq; ut coheferit, farinario cribro fubcernunt. hadenus Plinius .Ex quo non 'jl$ 
raripofium, quod ueteres cr cretam, cr gypfum in cibis fimul cum Halica citra noxam efitajfent , cum P r oiliF 
compertum fit,gypfum in corpus affumptum adeo jpiritibus meatus obflruere , ut facile homines jhanguU 1 ■ 
taffe dixerimus, quod quanquam aliqui cretam,alij itero gypfum halice commifcerent , ut candidior , CT ’ n ° “ ^ 
deret : ablutionibus tamen prius eam expurgabant, qudm decoquendam traderent . N anq; et hoc tcmp° re $ g 
radices fabrili rubrica inficiunt, ut illas <t carie, cr teredine uindicent : qua: tamen cr abluitur, cr deradit' 1 > ^ 
bro excutitur, citm in ciborum condimentis, uel medicametorum mifluris ea: expetuntur . Hoc enim mibf 
/ 
Halicae vires 
cxGal. 
miffe Galenus libro primo de alimentorum facultatibus , cum ait . Qeterim diligent i fime, dum ex b*li cA ^ 
bitiones parantur, animaduertere oportet . Quippe citm Halicam ad forbitiones parandas elui pracipiat , 1 
cere uidetur,ut repurgetur d creta, cr gypfo, quibus inficiebatur . Qyod autem in cibum non fumeretlir 
ab omni mangonio non effet purgata, ofiendit idem Galenus loco nuper citato, cum inquit . Halica ex g e '‘ cf .,tf 
tici, qur uaknter nutrit, fucciimq; lentum habet, fiue in aqua duntaxat codam cum mulfo , aut dulci uin° ’ jpfitW 
adflringente fumas, fiue ex oleo , falefi conditam . Qui autem per fanitatem ob uehementem uentris ntordt ‘ , 
fiue d bihofi humoris copia , fiue aliunde pro fidam , forbitione egent , ijs halicam affatim codam , 
flaccitatem adepta colliqucfcat , deinde conditam ,cr colatam ,ut ptifana colato cremori perfimihs 
exhibeto . H £c Galenus . qui certe tot laudibus hac in re Halicam non commendaffet , fi creta , uel gypJ 0 pftffr f 
affmpfiffent in cibum . fiebat antiquitus Halica non modo ex z e * * qu<t dicoccos dicitur ; fed etiam eX lf, 
*lijsfiumentaceis,utex Galeno, Paulo, Actio, cralijsintetiigi facile poteft. fit & hoc tempore ini< nl ^ 
Pxrth,Sth»ii ha ,quanuis eam non Halicam , fed par falso dppellitent . Nanque far ab halica longe diuerfitm putamus 
cx «etia. autemPar d chondro ,fiuehalicadtfferat ,fitq;perfe fiumenti , uel tritici proprium genus , antiquis i 
catum, e quo Far ipfum paratur , id fane ex plurium probatifiimorum audorum [criptis aperti fime cor.] 
ilem id primum declarat Plinius hb.xwi i i-cap.vu i.fic inquiens . Pr umenti genera non eadem u biq ; > ne 9^ 
dem, funt ijfdem nominibus . Vulgarifimum far , quod Adoreum ueteres appellauere . Quin cr eodem o J P' \r 
taffe paldmfitcerct, aliud effe zeam, e qua fit halica ; aliud uerofar : Qui zea utuntur , inquit, non baben 
cap.v 1 1 .eiufdem libri : Populum Komanum^tit,farre tantum efiumeto trecentis annis u 
c Kontms nullus fuit baltea ufus 3 ut Ipfe teflaturfltntus hb. x x n.eap.xxv,cum inquit. Hau ^ cf> 
C F 
tempore J 
