m 
AND, MATTHIOLI C O M M. 
Chamxleon- 
tis vtriufquc 
confideracio. 
Qiiorundam 
error. 
Monachorii 
•pi. explofa. 
Quorundam 
opinio repro 
bata. 
IX. 
Chamseleon niger, Cap 
Chamaeleon niger folijs fcolymo fimilis eflet , nifi minora , tenuioraque, ac rubro 
<?ta uiderentur . Caulem emittit dodrantalem, crafsitudine digitali , fubrnbrum: &in umbe ^ 
fpinofos, tenues, hyacinthi semulos,uerficolores: radice craffa, nigra, denfa, interdum cxe J-^si 
diffecta flauefeit , & commanducata mordet. Prouenitincampeftribus, ficcis,& cliuofis tra - ^ 
& maritimis. Radix trita, addito atramenti futorij exiguo, cedrino oleo ,& axungia , c ^a cr ati' i* 
git: eadem, cum fibi fulphur,& bitumen afciuit,& coda in aceto illinitur, impetigines i a jV 
Deco&um collutione , dentium dolorem mitigat , Cum pari pipere , & cera oblita radix , do e jjo 
ti auxiliatur. Radice concifa,& in aceto decofta, dentes foucntur: eos quoque frangit, u * c 
ftyloferuensadmoueatur:uitia cutis in facie, uitiliginesq; cum fulphure emendat. 
dicamentis admifeetur : phagedaenas, tetraque ulcera illitu ianat . Quare chamaeleon uocetur , , (il 
hic uiridia, illic albicantia, alicubi ° 
tate foliorum cuenit : mutant enim cum terra colorem 
tionnufquam rubra inueniurjtur • 
Chamaeleon albus tam ab Hetrufcis,quam ceteris fere Italia incolis uulgo Carlina 
; & 
' Ut uulgus(ut facile folet)herbam hanc magno olim Qarolo regi ad fugandam fui exercitus pe flem ab dn & c °j 1 
flratam fuiffe,tanquam antidotum omnium pr e flanti fimum. Quo argumento freti uulgares quam plurtffli 
dam peftilentiam huiufce piante radices miris, magnisq; laudibus commendant . Nec quidem ab re : quam 0 
ta radix (ut Diofcorides, er Galenus teflantur) latas interaneorum tineas interimat , et ferpentium uen° ,u 
mirum utiq; non fuerit,quod eade in pejlilentia opem ferre ualeat . Falluntur nimirum , qui putant , fl v r ^ 
pterntci non 
abflmilem [nojlri eam Carciofo uulgo appellant) aculeis horrentem, cuius flore coaguli ttlcC - flfl 
'utitur, album effle Chamaleonem . Nam eorum error ex eo maxime diluitur , quod hac contra ch.un£l e ° n „ fi' 
- - 
feriptionemjn longo admodum caule echinatos fuos proferat fr udius . Porro Chamaeleonem album 
Jjflum ( pace uirialioqui eruiitifimi dixerim ) uidijfc exiflimauerim : quod libro fuo de plantarum hifi° r 
feribat , nullum hunc edere caulem,fubmde huius forte oblitus , eodem in loco eundem procero fatis cdU‘ c ^ , 
QUin nec nigrum idem nauiffe uidetur, cum depictus ab eo , quem tamen plane non probat, nullis notis i c & i^,fr 1 
quidem iudicio, re frondeat . Nafcitur niger in Tridentino agro,Atunienfibus admodum frequens tum >n ° h f) fn ,l! ' 
collibus, nudis reclamantibus notis . Qua in re haUucinantur monachi reuerendi , qui Mcfuem contm en 
cum certo fibi perfuadeant , Carlinam(ut eorum utar dtflindione ) caulem proferentem , quam legitimum f ' 
nem nigrum Diofcoridis femper exijlimauimus , eiufdcm effle frinam albam , quam Graci dMivZa» 
jAauntam t 
i uero Bedeguar : item Carlinam alteram caule uiduam effle frinam Arabicam ab Aphris Sucb dd 
Quippe cum fr.ina alba ( ut Diofcorides efl author ) bicubitali fit caule, ipfofy albicatcjinde fbrtaffe nom° nC , fil 
inani, flore uero purpureo nitefleat ; Carlina uero hiec caule fit dodrante paulo maiore ; pleno, non inam , . ^ j CU[ 
non albicante, floribus hyacinthi mulis, nulla ratione dici poflfle putauerim, Carlinam hanc effle frinam C 
tius rufam. Cum nec fimiliter monachi unquam probare po fluit , Carlinam alteram caule uacantem A»"- ■„/ 
frinam : quod nufquam Diofcoridem fcripfijfc inuenerim, frinam^ Arabicam caule uacarc , /ed /J uVm: 
f 
M 
intf’ t 
perfimilem . Ex g«o reclc, («t arbitror) concludi potejl, quod cimfrina alba procul dubio caulem edat> Llt 
Arabica promat . Sunt etiam qui uelint, Carlinam caulem gerentem nihil differre ab altera , qu.e ca«' £ ‘ ./jflr’ 
ni ftfexu, nempe quod altera mas,altera uero fcemina fbrtaffe fuerit : negant q; omnino has plantas e fle dtl bir^. 
illnmq; prafertim nigrum Chamaeleonem effle nolunt, qu£ caulem rufum gerit. Hoccjj argumento n/WidKM f . ( )\ 
pflertt Galenus lib.\ 1 1 1 .fimplicium medicamentorum, Chamaeleontis nigri radicem lethale quiddam obW 
c b caujam in extr infeci s tantum uenire medicamentis . Sed cum raphani uice d compluribus copiose cU ^r Aewlfo 
probant 
datur nutlo penitus incommodo, nec effle hanc nigrum Chanueleonem,nec eius freciem prunam . - - (rt p m ^ 
di poteJl,qu 6 d fbrtaffe hac in re ( fit tamen cum nenia tanti medici diblum)errauerit Galenus,ciim ontnim* ^ 
fit , quod fi in altero duorum aliqua deleteria uis infit,ea potius inalbo,qudm in nigro effe pofit. Qu* n °^jx - 
modo feribit Diofcorides Ixiam lethale medicamentum in albo tantum Cbamaleontc nafei; fed quod eiu 5 j )f) 
er flues, ac mures necet, fi ab eis deuoretur . Quatfane euidens argumentum faciunt, quod potius albus 
nuiAAam nhtinedt : hrffertim riim nioro nullam lethdlem uim dRionjuerit DinCrorideS . VcrUlU c s JM 
lethale quiddam obtineat ; priefertim cum nigro nullam lethalm uim afiignauerit Diofcorides • ^ erN>n J‘ l i 
llr 
Ixiam colligunt ad pennas fagittis conglutinandas, quodq; feriptum reliquerit Theophraftus , 
cui temeritatis nomine fufretlus ftm,quod d Galeno audeam diflentire, conccdamus,non prxter 
Galenum, quod I xia etiamnum oriatur iit nigri radice,ut Cretenfes affirmatit,qui ex utriufq ; Chain# e ° o ^ s ’ 
dice canes pariter necari. Alia nobis fefe offert ratio, qua reftius, ut puto,iUis re frondere poffumus . H ^ 
le fieri potefi, q U od in Graecia, fbrtaffe in Fontojltjsq; conterminis regionibus Chamxleontis nigri ta t fl r , 
«c jtii 1 pui ejr, quod in Gr£cia,]ortaije m r ojuo^uqsq- comermims regio meus Liiameieomi) ld nior , 
fa, er in ItalU ftlubris, exuta oh cali huius clementiam lethali facultate, quemadmodum er Fcrfea,q> lX _ 
'fis femper fuerit lethiflra ; Aegyptijs tamen innocua faSla efl ,foli[cr csli bonitate , 1 « PonW^en»»» 
ttenenofum cfi ,frd er planta quam plurima lethifirfe funt : imo er animalium partes (quod fer ibat St ,i it ^ ■ 
cdfloreumuenenofumefje ,)q U£ tamen omnia nobis falubria funt , Arum pra ter ea Cyrenis adeo m cC rU&f*ft 
pi modo in ciborum ufum ueniat ; cum tamen in Gracid,cr I talia adeo acerrimum fit, ut nec coRum , * ^ in ^ 
pofit. Quin erfeorpiones in compluribus terrarum orbis partibus ittos interficiunt ; in aliquibus i Jr/i 
