4^ 
AND. MATTHIOLI COMM. 
(trgn uocatur, er , fynchotrophon :ftquidcm frigidis repentur in locis , radicibus tenuibus , thyrfop- - ^yit' 
biti altitudinem excedente, quadrangulo . talia proftrt quercui] odorata : femen ^ 
br £ modo . tollet uniuerfa planta dotibus ftr e hmmejris.quaHddquidem tufa capias q; uulncnbus iu > fC t 
irritofe mnolutinat . F radat id tamen efficacius, fi tertio quod; die iterum, atq ; iterum imponatur. * r * ^ 
m£ pondere bauftus in aqua; calida; cyathis quatuor,fanguinemiUum per inferna trahit, cuius reauna ,, 
oculis offundit .quo fit, ut etiam uifum acuant comefla filia. -Eadem cum falis momento contufa ,nar ^ 
fanguinem inde fluentem ftflfr . Betonica decorum ex uetere uino,aut ex aceto dentium 
colluatur . H erba ipfa ex tepenti aqua pota fuft irio, fis, er anhelofis maxime proficit. Folia meUc eXCt f p0 nk fC ' 
nant iprafertim qui purulenta extit fiunt . Eadem tribus continuis diebus denotata P 
aut ex frigida aqua cyathis quatuor ebibita, uentriculi dolores mulcet, iecinoris uero,fl ex calida i . eXll inOf 
uino decolla lienis uitijs medetur . Satiat & renum uitia ex mulfo bibita,duarumdrachmarum V on >'^ 0 itftts^ 
temueteri trium drachmarum pondere, additis piperis granis feptem er uiginti,ad lateris, lumborum <$ 
lifiimc bibitur . in duobus aqua calida cyathis fumpta, alui cr inteftinortim tormina remonet, fi tamf’ 
funt fuccis . ici lioru quatuor drachmis in aqua mulfie cyathis otio epotis , cbmodc citatur aluus • 
tiinofumptis coli inflammatione pedati . Betonica in eclegmate ex meUe fumpta nouem diebus , tupiMj t 1 
aqua calida cyathis quatuor duarum drachmarum poderejddita plantaginis drachma, ftbres qu° u 
quod tamen in accef ionibus tantum fieri debet. Idem prajlat etiam in tertianis, fl cum pari pulegi° aff 0 
ipfo quoq ; ordine etiam quartanas in tribus aqua calida cyathis hau fla , trium drachmarum ponder 
pneia : calculi ff anguntur. Betoiflla ex tppentbaquaflliciter bibitur hydropicis. Paricndt celeritate™ b r , 
cruciatus d frigiditate conceptos mulcet, fi ex calida aqua, aut mulfo duarum drachmam pondere pi'°l ^ ( _f‘^ 
trita, filia & > P r * c if os glutinant neruos ,%r refolutosiuuant . Eadem trium drachmarum Mf* ^pttsfif^ 
latte fumpta tribus diebus, ftnguincm orcreieflum cohibent ; & ex pari umiueteris menfura,mede ^ ^ w 
alto deuolutis , Prafumpta ebrietatem arcet. Ex uino ftequeter hau flaveri cos fuiat : crfuiUo m tL 
bunc ulos curat. Potu ex aceto mulfo unius drachma: pondere, uiator ibus longo inneredc fatigatis u " « . 
v .au: , nr tlnm.ichitios recredt . Aduerfdtur uenenis .<rr Cernentium , c-r uenenofil 1,1 ..lnfi.fi 
Betonica: ui 
tes.exGal. 
Nomina, 
c.it . Faftidia abflergit , cr flomacbieos recreat . Aducrfatur uenenis , er ferpentium , er uenenofoW' .^ 0 fi,fi‘ f* 
n ' 'o intus fumpta, fcd ctia extra emplaftri modo impofita- C>[ jic(0: 
J-l J 
indk' 
pjiciumtnedtcamentorunbjic inquieiis . s.ejirvn,aui rjycnotropnon,nomane uero ttetonica,ui’i “ ", , 
gujlus indicat . Amarior enimeft , crfibacris ipfa herba : id quod c r particulatim edita addo 
flentes in renibus calculos diuidit, cr pulmonem, cr thoracem , cr iecur expurgat , abflergitq; ■ aet> - ' L 
Cr comitialibus prodefl: tum rupta, conuulfaf; curat , cr omnibus beftiarum morfibus ulceri illita 
flremo acidum ruflantibus , cr ifchiadicis bibita, auxilio eft. Planta, qua >cr4n^p„i^ ,c 
tonica, cr Vetonica Latinis dicitur : Arabibus, Chafiara : Italis, Betonica : Germanis, Bcto/ncti < & « 
nica : Gallis , Betoefnc , cr Betoine . ^ 
Britanica . 
Cap. 
II. 
Britanica* 
nica, aut Vctdmca, foliahabct fylucftris lapathi, fcd nigriora , & P*’° ^ H 
ftringentia : radicem tenuem, & breuem : caulem paruum emittit. F oli js exprimttui ^ ulc^ 1 
aut fole cogitur. Vim habet adftringentem , priuatim depafcentibus oris, & t ° nl1 
accommodatam. Vakt etiam ad reliqua, quibus adftridtione eft opus . ^ 
Britanicae co 
fideratio. 
Biftortsmc- 
tio, 
q v A n q y. a m tradit RueUiusBritaiticam effc plantam Italia cognitam , atq ; ibi uu M°f^ t f qui 
no ;mihi tamen haftenus nonfoliim nomen iUud incompertum cfl ,fcd nullum etiam inuenire lnG><? ‘ 
cam offenderet. Hanc autem [criptis celcbramt Plinius libro x X v. cap. i x i.hifce uerbis . ^ ' 
Renum caflris 'a Germanico Cajare promotis , maritimo trattu fins erat aqua dulcis folus > qy " frit cd 1 jji 
biennium deciderent , compagesq; in genibus foluerentur . Stomacacem medici uocabant , c0 n^\^f 
Reperta auxilio eft herba, qua uocatur Britanica , non neruis modo c roris malis falutaris , J J ^ 
quoque , cr ferpentes . Folia habet oblonga , nigra : radicem etiam nigram .Flos ei, qui (ut ct J fr „-rt 
letius priusquam tonitrua audiantur, cr deuoratus fecuros in totum reddit homines . F risij , qu 
Aris demonftraucre iUam . hac Plinius . Caterum non defunt , qui Britanicam cenfeant eam 
herbariorum uulgus ideo bistortam appeUat , quod radice contorta nitatur ■ Sed eor» . P . ff 
deprehenditur, quandoquidem ctfl Biftorta rumicis conftetfilijs ; non tame ea nigra funt,neq4?‘ nu j s ,br eli , . ,» 
apparent, f (perne rufiftentia ,crd terra quadantenus cafia . Ad hac Britanica radix [ube lt ' . ( ^ n ,y ^ 
ftorU uero craffa,ferpcntis iacentis modo contrafla, cr intorta, colore rubro, non ( ut Plmfi 1 Afant > f 
praiered non de funt etiam , qui TormentiUam fic officinis , cr uulgo uocatam Biftorta gener ‘ J ^ 
facie, fed firtafft uinbus iUi nftondeat , Qua quoniam hic nobis occurrit, cr quam plurimis ‘ft 
