'» 
I» 
It 
I. 
\ 
IN LIB. QVARTVM DIOSCORIDIS. 
4 99 
SPARG anivm. 
res firma effigieq; plurimum <emuldntur, quanqtiam Gladiolo mi 
nores fiunt ,er uno tantum colore coufitant . P rodit exhis femen 
( ut Dioficorides inquit) rotundum. Radicibus cohaeret geminis, 
rotundis, prefiiscfc uerticiUorum modo,una fiuper alteram infide * 
te , albicantibus , bulbofisfi . H.e obteguntur capillaceo inuolu * 
cro,in nigru purpuraficente , ueluti croci radices . Caterian qua* 
uis tradiderit Dioficorides,quod fiuperior radix magnitudine infi 
riorem fiuperat;plerunq; tamen contrarium uifiitur. Plinius por* 
ro hac in biftoria a Dioficoride difjentit:fiquidem Gladiolfiquem 
inaruis nafici fcribit Dioficorides,in paluitribus is cr aquofis in* 
uettiri exijiimat . Ex quo facile crediderim , Plinio illum uocari 
Gladiolum, quem pafiim officin£ Acorum nominant. Gladioli 
meminit Galenus libro v 1 1 1 . fimplicitm medicam entorum, ubi 
fic inquit . ~Kiphij radix, er maxime altera,qu£ fiuperior ejl, at « 
trahentem, digerentem , er exiccantem ficilicet facultatem etiam 
pofiidet . Hi ec planta Zfatw Gr.-cce uocatur : Latine , Gladio* 
lus : Arabice JtLafifloivItalicc, Gladiolo : Germanice, Schuuer* 
tel : Gallice , Glais , er Glaitel . 
Sparganium . Cap. XXI. 
Sparganio n, aliqui xiphidion uocant . fo- 
lia habet gladioli , fed ardtiora, & in terram magis pro- 
cumbentia : in fummo caule ueluti pilula: prominent, 
in quibus femen . Contra ferpentis ucnena, radix cum 
uino datur . 
Existimat RtteUius eam plantam cfifie Sparganium , 
qu£ in aquofis locis prouenit ,quam herbariorum uulgus spaat 
lam foetidam appellat. Verum hece , ut in proxima commentatio * 
ne dicetur ,nil aliud efi,quam D iofeoridis xyris. Quare mihi pia 
ne refillcnda uidetur in hoc R uefiij opinio. Siquidem herba l;£c , 
quam ideo Spatulam fcetidam cognominant , quod g/auem exha* 
let odorem, filia quidem habet gladioli ; fie latiora , longior aq ; , 
minime in terram procumbentia . Adde etiam quod iUx in fummo 
caule non pilulas , qu£ femen contineant ,fid folliculos , aut fili = 
quas pro firt. Syluaiicus Spatulam fcetidam dcfcribens,eius hi fio 
riam Paulo Aeginetae perperam deceptam refirt : id enim ipfie in 
Paulo nufiquam potui reperire. Sed ad Sparganium nofira re- 
deat oratio. Vidimus hoc primum in agro Romano apud Tolpham 
prope aluminis fodinas ad pedem motis Ronconi,cr deinde in a* 
lijs plerisq-, locis, filijs gladioli, ardioribus : pilulis in caulis ca* 
cumineplataniproximisjierbaceo colore, in quibus femen con* 
tinetur. Sane quam paucis de Sparganio diffieruit Galenus libro 
viu. fimplicium medicamentorum , fic inquiens . Sparganium 
cr ipfium deficcantis efi facultatis . Nomen Grxcnw habet pia. 
ta h£c a-zettpycivm : Latinum item, Sparganium : Arabicum, Sa* 
Jfarhe ramon : Italicum» Sparganio . 
Xyris. Cap. XXII. 
Xyris foliahabet iridis, latiora, & in cacumine 
mucronata : quorum medio caulis erumpit, f ac j s cra g. 
fus , cubitalis , ex quo filiqua: triangulares dependent : in 
quibus purpureus flos , in medio paniceus : femen in fol- 
liculis,fimile fabis, rotundum , rubrum , acre : radix lon- 
ga , geniculata , rufa . Contra capitis uulncra, fraftaquc 
efficax cfl: : aculeos, & fpicula omnia, citra moleftiam ex- 
trahit, adi e£ta floris a:ris tertia parte, & radicis Centau- 
reae mellis quinta: tumoribus, & colledionibus illita 
cum aceto medetur • Radix ex paflo bibitur, adeonuui- 
X 4 fa. 
Plinius a Dio 
fcoridedifse- 
tiens . 
Gladioli ui- 
res ex Gal. 
Nomina. 
Sparganijco 
Gderacio . 
Syluatici er- 
rarum . * 
Sparganijfa- 
cult. ex Gal. 
Nomina. 
