Cytifi confi- 
deratio. 
Cytifus fru- 
tex eft , nor 
herba. 
Cytifi hifto- 
ria ex Colu- 
mella. 
Cytifi hifto- 
ria ex Plin- 
568 
AND. MATTHIOLI COMM. 
cum pane trita illinantur : decoftum potu vrinam ciet. Nonnulli, quod apes alliciat, p r0 P c 
ria ferunt . 
alne** 
Tr<* 
Credidi mvs iandudum Cytifum, fi tamen is in Italia proueniret,non aliam efre plantam, quam c ^ t 
fblij odorati frecieni , qu£ Romanis uulgd appellatur Tribolo, alijs uerd Trifbglio cauatlino,boc eft , 
num,eo quod equis gratiftimum fit pabulum, ciim nuUa fane mihi occurreret planta,qux magis notis omnibus cyrf 0 
prx fe ferre uiieretur . In hanc opinionem me primum deduxerat Vlinius , quod fcripferit, iumenta degujtf L 
hordeum fremere . Nam cim certo [cirem, equos adeo huius Trifblij genere auidos e(fe,ut eo ntagis deleft ctur ’f [ ( jfs 
hordeo, auena, er reliquis frugibus ; idcirco uidebar non temere adduci , ut crederem , haneflirpem lefft 0 1 
Cytifum, pr£fertim cum pluribus conflet notis , qu£ Cytifo re frondent . Huc praterea alia accedebat rat 1 ’Jj(0 
cum Diofcoridem uiderem de Cytif 1 inter herbas , non autem inter frutices , er arbores differere , non altu 
mihiperfuader e poteram, quam quod Cytifus efret herba potius , quam arbor: pr<ecipue cim palam l lt ’ e n tt> 
herbas, ey [oenum potius depafei, quam arborum frondem . Siquidem eruo , er medica herbis antiqua attas ^ 
er pecora alebat, ac [aginabat . H« itaq\ rationibus fretus ( tunc enim plura neglexerd inuefligare ) aditu ' , 
ut exiflimarem,illud Trifblij genus odoratu omnino efre Cytifum . Verum enimuero ciim poflea rem hanc acc 
1 
rediusq ; expendiffem, me in errore uerfari deprehendi . Proinde in pr£fentia non grauabor priorem mutat 
tiam , conflanterq ; affirmare , aliam ab illa planta Cytifum efre : nec eam quidem herbant , [ d fruticent , <?"' 
arborefeat . N on enim isfurn , qui opinionis alicuius fuftinend* gratia adeo pertinax efre uelim , ut 
quam uerum tueri contendam . Sed quod iure putem in aliam me deuenifre fententiam , facit in primis G* ' if tc 
bro primo de antidotis, ubi Cytifum fruticem efre myrti magnitudine fmbit,his uerbis . In Myfra qtt° $ ’ 5 [$& 
noflrx prouincite finitima eft , tradas occurrit , quem B ritton nominant , in quo mei Attico perfrmil e •' 
miratione confrexi . Extabat enim ibi qitoq; collis quidam non magnus ,faxofus totus , thymo , er orl ^ n °I u t. f r,i ' 
alibi locus erat Cytifo plenus . Apes plurimum mellis ex Cytifi floribus excerpere feriptores uno ore trd * ^ )((( /, 
ticofa uero planta Cytifus eft, eam altitudinem at tingens, ad quam myrti crefcunt . hac Galenus . V.ft d cin ‘ 
quem Galeno fubfcripfifre inuenio libro xn-cap.ni .cimi inquit. Alterum eft ebeni genus fruticofum , o(i effe* 
Crtota India difrerftm . Et libro xvi .cap.xxx vi 11. ubi inter arbores Cytifum enumerat, feribens ■ 
eft , ilex , cornus , robur , Cytifus , morus , ebenus , lotus , er qu£ fine medulla efre diximus . Accedit his ^ ft 
mella, qui idem teftari uidetur in calce libri v. ubi cum longius de Cytifo di fremi fret, demum inquit - 
boribus praccpifre abunde eft . Horum itaque probatorum audorum teftimonio planum fieri arbitror, O 
refeentem efre fruticem myrti modo, ut Galenus fer ip tum reliquit. Sed mihiquide hadenus inter Italicos F tl ■ [h 
arboris inftar adokfcunt , nullum contigit inuenire , qui legitime Cytifum refrrret . C<eterm non def“ nt ^ yt ifiitf 
f erit*’ 
, t^ e 
catam fumunt pro Cytifo . Neq- propterea illud dixerim , quod putem cytifum fua fronte "non prouenir 1 ’ C ff c ri^ 
Columella lib. 1 x. cap. nu.de re ruftica , duplex fit cytifus , una fatim , er altera [u frontis : ft d illi ch 
Vlinius , raram efre in i talia . De fatiua autem Cytifo diligentifiime fcripfit idem Columella lib. v* d e r f ’ Miti ’ 
■ ' " • "■ • oib * 
capite ultimo, cuius hic uerba fubijciam . Cytifum, inquit, in agro efre quam plurimum maxime refert, , 0 
apibus , capris , bubus quoq ; , er omni generi pecudum utihfimus eft, quod ex eo at 6 pingue fcit,& i?? 11 ’ 
prabet ouibus : tum etiam quod odo menfibus uiridi eo pabulo uti, er poftea arido pofris . Vrretered in f < Dl ' . 
quanuis macerrimo , celeriter comprehendit : omnem iniuriam fine noxa patitur . Mulieres quidem fi ^ aftf cl 
premuntur , Cytifum aridum in aqua macerari oportet , er cum tota node permaduerit, poftero die exj» ^ 
ternas heminas permifeeri modico umo , atque ita potandum dari : fic er ipfe ualebunt , er pueri abW’ d 
confirmabuntur . Satio autem Cytifi uel autumno circa idus Odokris , uel uere fieripoteft . Cum terra 1» - 
egeris, areolas facito, ibiquelutocymi femen Cytifi autumno ferito. Vlantas deinde uere difronito > 
quoquouerfus quatitor pedum fratia diftent . Si femen non habueris,cacumina Cytiforum uere deponito, CT ^ jj. 0 f 
tam terram circumaggerato . Si pluuia non ineefferit , rigato quindecim proximis diebus , fimi 
dem agere coeperit , farrito , erpoft triennium deinde C £dito, er pecori pr£beto. Equo abunde eft uir 9 
do xv. bubus pondo uiccna , c£terisq ; pecoribus pro portione uirium . Voteft etiam ante Septembrem ft 15 $$ 
ramis Cytifus feri , quoniam facile comprehendit , er iniuriam fuftinet . Aridum fi dabis , parcius P recb f‘°’ rC nfil eh 
vires maiores habet , priusq ; aqua macerato , er exemptum paleis pemifeeto . Cytifu)n cimi aridum fr cC ^ nfti* 
circa menfem Septembrem , ubi femen eius grandefeere incipiet , c£dito , paucisq ; horis , dum flaccefcat , ' 
beto : deinde in umbra exiccato,et ita incondito . hadenus Columella . Vlinius quoq ; Cytifi hiftori? m c 
[equitur libro xiii.cap.xxiiu.ubi hac habet . Frutex eft er Cytifus ab Ariftomacho Athenienfimit' ft if 
pr£dicatu S pabulo ouium, aridus uero etiam fuum ; frondet % iugero eius annua H—S. MM- uel 
tus . Vtilitas qu£ eruo ,fed ocyor fatietds , perquam modico pinguefeente quadrupede , ita ut iumenta ho n j}#* 
tiant . Non e* alio pabulo ladis maior copia, aut melior : fuper omnia pecorum medicina a morbis omni* u) 
te . Qttin er nutricibus in defrdu ladis aridum , atq-, in aqua decodum , potui cum uino dari iubet,C?fr 1 t j[ fr* ^ 
fioresqs infantes frre . viridem etiam gallinis , aut fi aruerit madefadum . Apes quoque nunquam dtp c > ^ ar i < 0 ’ 
bulo contingente , promittunt Democritus, er Ariftomachus . Nec aliud minoris impendij eft • Seritu ^ jjuf 
utumno ante brumam . S i femine mdiiium :v fi defint ^ J ^r- 
iut uere femine ut porrum , uel caule autumno ante brumam . 
