Thapfir con 
fidcutio . 
Thapli* ui- 
res exGal. 
Nomina. 
Spanii confi 
dentio . 
Sparti ufus 
«x Plinio. 
598 AND. MATTHIOLI COMM. 
datur in cibis , aut obfonio , quibus difficile fituomere. Tam radix, quam fuccus omnium , m ^ can - 
qua: partes ciim eius uires adepta funt, uim habent extractoriam exalto, ubi ex -imo aliquid e ^ 
dum eft , aut meatuum laxitas alio transferenda eft . unde fuccus illitione , aut radix recens . i u c 
lopccias explent. Radix, fuccusquecumtequiscerre, thurisque porti onibus , fugillata , m 10 
tollunt :fed non plus binis horis dimittantur .-locus deinde aqua maris calida foucatur. Vitia c ^ 
facie emendat , cum meile illitus fuccus : lepras tollit : tubercula difeutit , perunftus cum fulpnu 1 • 
diuturnis pulmonum , laterum , pedum , articulorumque ualetudinibus utiliter illinitur . v 2 e . n. 
tegendam colis glandem iis , qui natura , non circuncifione curti funt : tumorem enim excitat, q r 
guium fotu emollitus , prxputij iafturam refarcit . 
C vt 
De thapsi ae uiribus locutus e/lTheopbraftuslibro 1x.cdp.xx11.de pUntdrurnhiftorti>ubitfp g 
bit . Thapfia ruiix uomitord cfl,cr fi quis continuit, tdm fuperius,quam inferius purgat . Ad h<ec liquida to 
- -- - '"linjtriuir . 
teft : fuppurationes tamen dlids exalbidas fdcit . Succus eius ualidior eft, er quidem tdm fuperius,qudin ‘ 
g at . Nullus feminis ufus .Nafcitur tum dlibi. tum in terra Attica , in qua pecudes incole eam non tangunt- -^0 
ne uero dcp.ifcurU : er aut dluus foluitur, aut intereunt . hatienus Theopkraflus . Thapfiam audor efl ? , 0 o* 
xii i.cap.xx n.d Nerone duritatem accepiffe, ei# magno ufuifuiffe fui imperij initio , quod nofturnis g r p ^ 
nibus conuerberatam faciem illinens fibi cum thapfja,thure,zy cera,fequcnti die contra famam cutem fyn cerU 
cunfrret : etenim ea mirum in modum fugillata delet. Thapfia plurima nafeitur in Apulia, prafertim Gdrg* n ^ 
te , inter complures ferulacei generis plantas . Prouenit e r in noflris maritimis locis adeo ferula ad/hnil isja . ^ * 
cile,nifi d rei herbaria: peritis , una ab altera dignofeatur . Vifltur etiam hodie in hortis ad ffedaculum g fi/r 
ratione iam firme omnibus innotuit in Italia. Caterkn non defunt impoflores,qui Thapfia radicum cortices p ^ gf 
peto uenditent : qua: quidem a peritis fcplaflarijs in ea medicamenta iure optimo addi pojfunt , qua T hapfl-j s jn 
fcunt : fed in turpeti locum non funt, meo iudicio , recipienda . Quapropter maxime in hoc {ut fuperius d ^ 
Tripolij commentatione ) d Ftichfto diffentimus , quiTurpetumd Mefue deferiptum , ml aliud effe cenfet, q ui 
pfia radices . T hapfla uires memoria prodidit Galenus lib. v 1 . fimplicium medicamentorum , fi inqui e,,s ’ 
pfia acrem habet , ac uehementer excalfacientem facultatem cum humiditate . Quamobrem ex alto uioled e) 
hit , er ipfum quod extraxit , digerit . Verum pluf culum ad ea efficienda tempus poflulatjit qu£ large exe , ^ 
tia humiditate impleta ejl , ob quam celeriter corrumpitur . Et lib. primo de compofitione medicamento^ yi$c* g 
dum locos,fic inquit . Qui Thapfia utitur ,fciat opus cfljnaximam differentiam effe recentis ad uetufli°f enl ‘ ^ pc* * 
nim huius pharmaci pofl annum multum exoluitur, atque amplius adhuc poft duos annos , aufimf fere dicejf " -yt 
nitus inutilem effe ad triennium progrejfam . Hac ut Grace , ita etiam Latine er Italice Thapfi* n 
tur : Mauri tanis , Hiant um , er D riz - rtj, id 
t Hoc loco Graci codices habent 'rn^rw . quod uerbum RueUitts uerterat hic , lac extrahitur ; U cet * H * 
in panace Heracleo , idem uertat , fuccus excipitur . Nos uero , quod «Wr , a quo uerbum illud defluxit >f ucC , f c <jS> 
quorem , er lacrymam fignificet, maluimus reddere, fuccus extrahitur. Neq ■ certe tcmere,quod nonfoliW n ° 
tteniat cum Marcello interprete ; fed quod etiam ar bitremur hanc effe germanam iUius uerhi ftgnificati<» !erl, .’ j . 
melius rem exprimere, de qua ferino ejl.liuius tamen mutata d nobis lurfjonis leftorem admonendum e ff e ^ 
Sparti um . Cap. C L 1 1 . 
S p a r t 1 o n frutex eft longas ferens uirgas , fine foliis , firmas , fra&u contumaces , q u ’^ el iii> • 
uinciuntur : femen lenticulae , in folliculis phafiolorum modo nafcens : florem, ut albae uiol# > a quJ 
Purgant per fuperna uehementer ellebori uice , citra periculum flores , & femina quinis oboli 5 
mulla pota . Semen deiedlionem mouet . Ramis in aqua maceratis , mox tufis , extra&us fuccus , ^ cC , 
dicis , & angina laborantibus auxiliatur, fi cyathi modum ieiufii bibant . Quidam marina aqu 2 
rare malunt , & infundere ifchiadicis clyftcre , ftrigmenta autem elicit cruenta . 
n* 
. viri* 
Tanta nimirum inter Spartium,fluc Spartum, er Geniflam intercedit fimilitudo tum facie, tunt^ 1 ' ‘fatit» . 
bus , ut eorum affinitate deceptus iam crediderim omnino errafe eos , qui alterum ab altera fecerncrent : P ‘ ‘ ^ 
cum hac in re deprehendiffem Plinium dubitaffie libro xxim.cap.ix . ubi ita feriptum reliquit . genifta q' 1 
culiufum praflat . Ylores apibus gratifimi . Dubito an hac fit, quam Graci audores Sparton appella cr ^jj 0 
ea lina pifcatoria apud eos ftttitari docuerim : er nunquid hanc dcflgnauerit Homerus,cim dixit . ?jf u! ^eS > 
diffoluta . N otidum enim fuiffe Aphricanum , uel H iffanum ffiartum in ufu certum efl : er eunt futiles f c) e ^s 
lino tamen, non fparto unquam futas . hac Plinius . Verum cum accuratius Diofcoridem perlegiffem , " iiC 'jyjicO * 
admonitus 4 clarifimo medico Petro Canmz cro Hiffiano Sereni fimi Ferdinandi Romanorum Regis fr° 
qui in H i/pania copiofifimum Spartum, numerofamq; Geniflam fe uidiffe teftatus efl , comperi p/a«e inter ^ 
' '|i " I • r: 
tas diferimen effe . Qjtippe quod S partium Diofcoridi frutex fitfolijs uiduus 
bus . Genifta uero folia proferat longiufcula , lini fere modo : er flores luteos 
efl,ut nunc in eorum fententia confiftam,qui Spartium 4 Genifta differre exif . . . unte „ 
fus generishas plantas effe putem . nam tanta, ut dixi,uni cum altera cognatio efl, ut ctfl non eadem fln ’ tuf efl ’ 
generes effe uideantux- Sparti quidem ufus {ut Plinius efl auilorUb.xix.cap.it.') multa pcftfe 1 * 1 * ti‘ e 
co 
