Caufa raetal 
loru efficies • 
63% AND, MATTHIOU COMM. 
ta lla omnia, pretiofos lapides , er gemmas , ac terrarum uaria genera , in ipfa tantum mundi creatione Ve»* 
mrn maximum talia finxijfl , atque creaffe , qualia nunc reperiuntur : nec medio temporis lapfu , uUam ex * 
adii dityofitis effe natam , ucl renatam, neq ; aliquam uim natura: , ad eorum perennitatem fummum rerum , yj , 
tnbuifje . Qui certe uulgus ita temere pronuntians, non uidet quam maximam natura: injirat imuriam, q ua ^ 
mera 
per quas 
!, illuti maxime auuu,m " w > (fnaeTlW ’ 
inucniuntur metallorum fodina: , tanquam inutiles 'a fijforibus derehfta, quod inde omne metallum ejf • -j 
„uas etji prius longe, lateff patebat tranfitus,ita ut libere, er abflf, ullo impedimento non modoflfjon 5 ^ < 9 
uebiculayic curriculi per eas decurrerent ; tradu tamen temporis faflum eft,qudd materia lapidefcens ! ‘ 
creucrit , ut fi (foribus denuo ingredi uolentibus ob cduitatis anguillam denegaretur aditus . Sed P r<i ’f erea j^ge 
continue generari, jirrim inditio cjl . Id quod in llua infula: mctaUicis fierflea enim a maritimis noflns n ^ ^ 
Aiftat)non modo probatifiimi flriptores memori* prodiderunt -Jed fi flores ipfuqui diutius m ipfis m l**fff* \ ei tr 
bisrefirunt . quippe quod fine* iUa fidina multis iam annis deflituta, iterum atque iterum firrea materie i y ^ 
tur • Torro pbilofophi , er chymifta aliter fentiunt . Ariftoteles lapidum materiam halitum tantum eXt) ^ 
Chymijlarum nero nonnulli omnino afferunt, metalla in uifceribus terra: gigni ex fulpkure, er argento uiuo ■ 
quadam cinere aqua madefacta . Quorum fententia , ciim non folumfuflefia , fcd etiam plane falfa habeatur ’ ^ 
mirum omnes decipit, qui horum lubricis fundamentis nixi philofophantur , ut firmis tum rationibus , tum arg : ^ _ 
tis probare non uererer, nifi id prater no&rum inftitutum effit , qui hic harum rerum capita tantum P er . c>i * nC olf ,0 
ycram fi quis rem hanc fuflus enarratam , atque exailifiime difluffam habere cupit , librum legat Georg^S - 0t 
uiri eruditi fi imi ,d quo nos plura mutuatos effe ingenui fatemur . C<eterim illud omnibus, ut mea qit idem f f ^ ^ 
perfuafum effe debet , quod nil aliud fit mvtallcrum materia, quam fubfiantia elementaria, qua tanto perf ^ 
talium ejjiciLqudnto magis in aquali proportione tum qualitatis, tum quantitatis impense depurata conflat • ^ 
pe in metallorum, materia aquam effe , maximo argumento e fi , quod ignis calore liquentur , ac fluant : fr‘R° 0 
tum acris , tum etiam aqua: rurfus denfentur , ac coeant . Id quod clari oftendit, t a aqua multum, terra uer r.^ 
obtinere. Simplex enim aqua non efi eorum materia, fcd mifia cum terra : atque terra quidem portio tanta 
ne ex&it, quanta aqua per fricuit atem cbfcurct, fulgorem itero non aufirat . Quinctum mifiura quopurt 0 ?^ 
CO pretiofius ( ut diximus ) metallum conflat , idq- magis ignis patiens redditur . Sed quota terra portio w ^ 
humori , ex quo efficitur metallum , nemo mortalium unquam mente concipere poteft , nedum uerbis eXr'^ r t ,0 ) 9 
tantum nouit Deus op fimus maximus , qui certas , ac definitas quafdam leges natura tribuit , quibus res in ’ s fi ut 
flet , ac temperat : Succus igitur efl,exquo firmatur metallum, quem pariuntuarij motus , quorum p yoX ^s , 
aqua defluxus terram mollientis , aut fecum rapientis : terra cum aqua permiftio : er tiis caloris agens W ‘ c # , 
ut id genus fuccos gignat . Sei ciim de metallorum materia fatis diihan fit , iam caufam efficientem profir 
£a autem nil aliud nobis effe cenfetur, quam calor, -cr frigus, qui in ipflus terra ui/cenbus recondunt ut- .fi 
inquam is efi, qui humoris metallici miftionem coquit , ac purificat •, frigus uero , quo eadem denfatur, & pt ftn 
ficitur . HOc equidem experientia facile comprobatur , ciim neminem lateat igni metaUa lique flere , ac etitf 1 ^.0 
temporis pofl liquationem , ipfius ignis calore contabe flere , auro excepto . Q namobrem deteftanda 64* 
opinio, qui tantum calore flibterraneo metallx-conflci crediderunt . Suntcr qui putent, metalla omnino 41 'Luti 
rum errantium influxu . Soli nanque auri generationem afiigmnt , Luna argenti , Marti firri , Mercuri o ^ 4 » 
uiui, I oui ftagni, Veneri aris, Saturno denique plumbi . Addunt ff, quodficuti metatta ab errantibus fteUis ] ^ 
principium habent ; ita pretio fi lapidesce geimna , a fixis fuam ejfcttricem caufam fufeipiunt . Bu,caut ^ 
tia plcrique non acquiefcunt , quoniam has caufas nimis remotas credunt, er propinquioribus caufls " i '- 1 L ef t 
effe arbitrantur . Ego tamen inficias non eundum reor, quin omnia hac infiriora terrena, ac finita reganM’^ on i, 
nentur, er producantur a fuperioribus coele flibus , ac fimpiternis . qua tandem diuturno orbium c ircwM°^* 
omnium caufarum tam remotarum, qum propinquarum caufa exiftunt . I ta pariter dicendum exiflimo ‘-‘P .fi s , 
oriendorum caufam non femper d folo frigore , uel calore ,frd modo ab hoc , modo ab illo protienire . N*'» *frZ 
quos aqua bumeftando diffoluit, calorem exiccando compegi ffe inteUigimus . Contra uero, qui calore tgnfl ' ^ eft 0 
vtfluuiorum , cr torrentium filices , quibus igne liquatis uitrum conficiunt artifices, eos frigore concrep 
Concretio enim,eity appofltaaffediones,refrlutio fcilicet^Uq; liquefadio,ormtur a caufls irt er ) eC c . xc lufo> i' 
Ltenim calor d materia humorem extrahens , eam efficit duram : at frigus eandem , aere maxima ex par ^ 
uehementer conftringit, quemadmodum agit, ciim aquam in glaciem, uel niuem cogit . Hinc efcqued mc fr m o 0t, 
didit Galenus, eam aquam corporibus prorfus inimicam effe, qua d niuejiel glacie coUiquatis fluxit : qu ^ ^ ^ 
quod in e,t tenuifiimum erat,d gelu expreffum fuerit . Duabus his caufls tertia quoq ; accedit, qua eft , uc - n p0i* 
deflens, de quo fuperius diximus, qui uel folus,uel cum aquis permiflus inftirpium meatus, aut in anlV, '^ o f cl Hcet’ l> 
culas recipitur . Nam praterqnxm quod fit lapidum mater ia,caufa etiam efficientis partes fubit : qua n • ^ ( . w c-i* 
corpus aliquod per meatus penetrat, idfr totum fecum in lapidem uertit. Quod fi in lapidem concretu zri g 
dens, aut in urceos diffufus.tunc materia tantum, non caufa efficiens dici merebitur . Gignitur hic ( « i P jjn * 
efi ) in locis quibusdam lapidofis, c r interdum aqua commiftus, per uenxs terra manat, cr effluit . tcfi * * 
