lapidum di- 
uerfa dif«> 
mina. 
AND. MATTIHO I.I COMM, 
etiam quod cognitionem quondam , C r quifi confcnfum cum ipfio habere uideatur , Metalla infiuper,qua 
ijs qu£ attingunt , minime adharent , nec eadem bumettant , neque etiam labuntur , ut cateri aqttei liquor « ^ 
fitu, quam d plantis , aut animalibus produfii : fed eorum partes micem coguntur ,fimul fi cofetfmjf ■ M’ , £ } „ { 
ratione fieri confiat, quam quod tam bona , firma fi miftio reificca cum humidafadafit, ut ,\cca 
adhxreficat, er bumetiet : humida uero contra, impediat, neficca prorfus conquieficat . Q«<e quidem mijt io c r‘^ 
in auro per fictifiima reperiatur , ideo hoc igne nunquam abfumitur. nam cim eius punfUma terra /it optime ^ 
qua permifta , humorem firingit , cr continet , ne ui ignis, expiret ; humor uero contra tuetur , ac defindU . <■ • 
ne accendatur . Idcirco nunquam comburitur aurum , ut extera faciunt metalla , qua quandoquidem ,m c w ' ^ 
fortiantur terram , deterioremque miftionem ; proinde ignis uiolent ia facile rapiuntur > er conficiuntur ; cW ' ^ ' 
terra flammis acccnfa fuerit , humorem celeriter deperdit , Attamen metallum unum alio magis, er citius co > * 
fur, prout hoc iUo plus terra:, eamfi minus probe imftam obtinet . Etenim fi libeat experiri , in primis firmi 
henietur igni confumi , propter nimiam , quam habet , terra impura copiam , Mox plumbum , er jUgnum > ^ 
ijs non fiatis firmum fit cum terra temperamentum . quam obeaufam podqudm humorem exhauferit ignis > ^ 
confumit . Deinde as , quod eum terra purioris , ac etiam paucioris particeps fit , qudmfirrum , etfi ea non t ^ 
quifite miflafit cum aqua , diutius igni refifiit . P ofiremo argentum , quod quia puriore terra confiat * dC f nie fi w , f i< 
qu* commifla , «on m/t longiori tempore flamma cedit . Verum plumbum , «c ftagnum non ob id igne tm r- 0e ni* 
cuntur,quod multum impura terra contineant ,fied fiolum ob miftura uitium , quoniam in his imperfifti° r 1 ^ 
tur . Sed adlapides nofiureuertatur oratio . de quorum quoq; luciditate ,/fueperfr, icuitate , ac nitore ' ,u Jfg t 
rumoppofitis obfcuritate , ac fiqualorc iam aliquid nobis differendum efl .Ex pradifiis itaque omnibus ' 
arbitror , lapides aquam magis , ac terram participare , quam catera elementa . Sed quoniam non terra ^ t -£ 
cernitur effeperfricua , ac pellucida ; idea ab ea tantum perfricuitatem,luciditatemfi ijsadueni(fe confiat , v, ^ 
fiuccis claris , er perlucidis conflare lapides , qui translucent , affirmamus . quemadmodum ex terra eos,q u J^ 
litatis perfricuitati oppofitx reperiuntur : hi enim ex claris fiuccis gigni nequeunt, fed ex impuris, ac turbidis j. 
to , uel nigrore infidis . Quo d uero alij lapidas magis , alij minus pelluceant , non aliunde fieri certum efi > 9 ^ 
Juccorum diuerfitate , ciim fcilicet alij alijs clariores , ac lucidiores exifiunt . Ex quo fequitur ,quod alba ^ ^ 
gignantur ex luceo , cui aqua color infit , atque adeo cateris clariores , ac iUufitriores appareant , ut cryfi ■* ^ ltr 
iris , gemma fic ex argumento uocata : namftib tefio percuffafole ob angulos , quos habet , colores ex opa c0 ^ ^-0 
freciesfi arcus codefiis in proximos ( ut Plinij uerbis utar ) eiaculatur parietes , At adamas ex fiucco gpg* a 
progignitur, ideo fi tam iride, quam cryfiaUo obfcurior efi. Non difjimiti uarietate notantur aliorum c°l° rl1 fy^ch * 
fttn» nvf 4* Pu.win+ #» fnnric uiriAt hnx . Ut (tflJlYd&Ai . .* flltP P C/PYlllciS , Ut 9 . ;tl? 
turt comparant ydutdrttpcum mangonio cvnjzquuruur . lijutmutiaujumtumvT* yuvtfrTXQum . rOTi w f 
Cr gemma pelluccntes noiinunqiiam coloris labem, aut uitium aliquod contrahunt : fape enim aut 
beculih aut capillamentis , aut /a/e, aut plumbagine uitiantur . Qua fime omnia non alia ex caufia prouen^ nt 
ex coloris fiucci diuerfitate . Gignitur quidem umbra, cum fiucci color aliqua parte obfcurior fuerit : . 4® 
ob parte albidioris coloris , At capillamentum , quo prafertim fapphim inficitur ;fal, quo opalus ; ff n 
quofimaragdus , ex alieno prorfus colore fiunt , non autem proprio gemmarum . Quinetiam fibi gemma.l a 
induunt, cum ob fiucci diuerfitatem partes inaqualiter coaleficunt « Hir ergo rationibus nixus , nema noitaa 
cere atq; ajfererc , lapides omnes , ac faxa,qua neq ; nitent „ neq-, pellucent , ex crafiifiimo fiucco , cr terrena ^ 
fieri . Dijjvrunt praterca lapides jpifiitudine er raritate , lenitate ergrauitate . itaq ; ponierofis , ac c0,n P'\ er ii* 
pidibus pauci , er admodum occulti funt meatus ; raris wro, ac Uuibus contra multi, cr patentes . Quap r0 ^ 
ccndum effie reor,qtiod rari,ac leues efficiantur lapides, ubi eorum humor cum terra non probe fuerit mifi^f ^ lt0 q, 
dem d calore ficcatus locum , in quo confederat,uacuum relinquit, ut in tophis,^ fimilibus confttcitur . I f 
eirnit, cum fronte flagrant montes, ut Aetna in Sicilia,cr Vcfuuius in Campania Plinij tempore, ac etiam r ^f, 
atate , uam cim ibi magnis incendijs terra cremetur, eadem ratione ex ipfia fiunt meatuum pleni, cauernofi > • ^ 
fimi pumices . Contrarium plane fieri conflat :fi humor undiq ; tn terram penetret, cr illi optime mtf ceatu * 
hoc modo lapides graues , compafios , ac duros generat . Quod autem lapides duri, uel molles fiant, partu ^ ^ 
in canfia efi , partim uero id,quod materiam fingit, cr firmat , N tm fi fuerit materia tenax, cr calor tan ^ ^ 
fa humorem exhaurire queat, uehementer confringitur, cr infie cogitur , fit fi ex ea lapis denfius , Cr ^ 1 ( 10 ^ 
toris parum admodum,aut nihHhabuent,cf calor fueritlnultus, aquam etiamfi probe terra permfia fi * J 
refoluitjerrm uero comburit . quo fit, ut lapis adeo mallis fiat,crfi'iabilis, ut facile in pulliorem redxga _ ^ yitfi* 
reficunt ad hac lapides frigore, utpote quod fuccum ualidifiime cogat, cr confringat . Atq-, ij lapides, 
modi fiuccis coattis concrcuerint, in fornaces ardentes comedi liquefeunt , fluunt fi ob conclujos hum en £ paf 
igni admoti franguntur, cr difiiliunt, non quidem tantum humoris in fe continent,quantum priores, ut eo . 
tes cohiberi pofiint . Q«or autem ex luto genuit calor, ignis terit in puluerem , propter terrenam ficci a (eS U* 
rum qui ex fiuccis pinguibus, cr bituminofis confiant, accenfi non fiecus ac ligna ardent . Cuius ^ ad ip 1 ^ 
pis, quo Cimbri, CT alij pfiriq-, Germania infirmes populi pafiim lignorum uice , quorum inopiam ha ’ utH ntH r ° 
f* 
f* 
