IN HB. QVINTVM DIOSCORIDIS. 
* 79 
Atramentum Tutorium , 
Cap. LXXIIII. 
t' ^ T ' R A M E n T v m futoriurn genere quidem vnum & idem eft,& molle,& concretum : fcd in fpe- 
e differentias tres habet. Vnum nanque humoribus ftillatim in cuniculos quofdam colatis, con- 
v c c ‘ t: quare ab ijs, qui Cypria metalla conficiunt, llillatitium appellatur. Fetccfrus ipfum pinarion 
f ° Cai : a hj ftalaccicon , id eft , ftillatitium . Alterum fimplici ratione fit in fpeluncis: poftea transfu- 
ui n excauatos ferobes, concrementum capefsit, quod pefton, id efl: , concretitium , proprii no* 
U n ‘ na tur . Tertium dicitur co&ile , & in Hilpaniafieri folct : fed inutile , ac inualidifsimum efle con- 
*<s 
«min 
®in 
j| at ; Ratio parandi hxcell . Aqua madefadum decoquunt, mox inpifeinas transfundunt, & relidere 
jpiuntur. Hoc certis diebus coalefcit, in complures formulas digeftum, teflerarum fpeciem red- 
Cn tes,quceracematim inter fecohxrefcunt. Optimum efle creditur coeruleum, grau e, concretum, 
^Usluccns: cuiufmodi ftillatitium eft,ab alijslonchoton nominatum . Proximum concretitium. 
. °dileuera ad infedus, & denigrationes, aptius exteris efle compertum eft: fed ad medicina* ufum 
^.Ualidi us efle, experimenta docent. Valet adftringere, calfacere , & eruftas inducere .latas uentris 
necat , drachma: pondere deuoratum,aut cum meile lincium: uomitus ciet . aduerfus haufta 
, Un gorum venena, ex aqua potum auxiliatur, purgat caput aqua dilutum, & in vellere naribus inflil- 
tlUa . Vritur , vt paulo poli in mentionem chalcitis oftendemus . 
^Baicanthvm, quod Latini Atramentum futorium uocant,quonia uitri modo pcUuceat, Itali vitreo 
nominant . Duo eius genera in Hetruria . Vnum fifiile, per fefe in terr<c uifceribus concretum , quod uulgo ap * 
j^nr c oppa rofa . Alterum faftitium, cuius pafiim eft uf is,infi£loribus expetitum . Frxfiat hoc plus , minusue tam 
j ' 1 * 0 Kgionum , locorum , ac coeli dijpofitione , quam ipfius fbfulis materina qua arte conficitur . Veruntamen com * 
'* rt U>n efl , R omanum cognomento ( quanquam colore conflet dilutiore ) extera failitij genera prxceUere . Secuti « 
j U>n locum obtinet Cyprium, tametft huic apud antiquos palma . Quod autem e Germania adfirtur , omnibus in Ita * 
fi* infirmius babetur: fed quod fit colore ceerukomonnudos fallit.Cxterim chalcanthi materiam, quoniam guftanti^ 
«I Unguam ueUicet , affero, adjlrigcntiq; fit fapore, putauerunt quidam fulphureis , ferreis , ac <ereis conflare qua * 
fatibus , quinetiam aluminis, nitri, faliscfc . Chalcanthi uena , qu<e foditur in agro nofiro Senenfi pluribus fane locis, 
l t ftfertim maritimis in fyluefiribus plerunque uaRibus , terrea potius, quam faxed uifitur , colore fubcinereo,macu * 
n nonnullis refferfa,quarum alU firrirubiginem^tlix xruginem^olore referunt . Hxcdum foditur, foetidum, gra* 
'fiolentemq; halitum eru£tat,fulphuris feri injlar . quam ob caufam in conclufis , concameratis^ cuniculis mfquam 
Hitur ,fed aperto undique coelo . Quippe fi in fubterraneis foderetur jfeluncis , metallorum modo, ob acerrimum 
Widifiimumcfc uaporem,fbfiores noxio conclufofiir itu facile interirent . E ffoffam itaq ■ chalcanthi uenam in aceruS 
f *°ngttudinm protuftum ,quandamfuper aream exaggerant, ubi aperto coelo fexad minus menfibus, imbribus, 
ri »Ks , pruinis , folibusfi die noftuq; macerandam relinquunt : quo tempore flatutis quibusdam diebus ligonibus , 
r<i flris accruum dilacerant ,fubuertunti J er iterum in eandem congerunt aceruationm, ut facilius hxc imbribus 
iCer ctur , coquatur q; folis ardoribus . Vofthxc Udum aceruo fuperponunt ,ne dmplius inpoflerumpluuijsdilua *■ 
f r > neque folibus plusquam par fit , inarefeat : er ita alijs fex menfibus materiam hanc fermentari patiuntur . E/i* 
(j deinde locum,quo facilius e-propinquis fluuijs,uel fontibus ducantur aqux: ibiq. ■ fub conflrufto Udo foditur al* 
N»* , qui ligneis afferibus , uel lateribus , er cal ce adeo flipatur , ut indita intus aqua nullopado prolabi pofiit . In 
fc<w,c igitur aluettm pttrifiimam aquam deducunt, cui demum tantum illius chalcanthi materia; addunt , quantum huic 
"'So fio addidi mintfiri fatis effe cenfcnt:poflea mifcent aliquo tempore ligneis quibusda infirumentis ad id paratis, 
jjy^fqueaqua infe omne quod inefi chalcanthi receperit : deinde excrementa fub fidere fluunt, donec aqua chalcan* 
°° praegnans claritate m concipiat . His peradis foramina quxdam prope alueifundu in latere fada , recluduntur : 
^ inde exiliens aqua in magnum excipitur receptaculum . Hanc itaque fumunt,cr in plumbeos alueos conijeiunt 
y*t*rca cnimmetaUa ab ea eroduntur) fornacibus quibusdam fuperpofitos ,& igne fubdito firuorem excitant, 
fiatis horis . Demum fini fi-ufium immittunt , uel aris : flquidem aiunt chalcanthum nunquam concrefcerc , nifi 
J* lu fmodi imponantur metalla, que inieda paruo tempore colliquefcunt in aquam . Toflquam autem debito tempore 
» 6 *p, Xeri nt, ignem quam primum e fornace eximunt, permittunt $ quiefeere decodum, quoufq; egelidum reddatur, nc 
P Ur fbeus alueus , eo fublato, fornacis calore collique fieret . Omnibus itaq ^ tepefadis,decodam materiam eximunt , 
, . ‘n alueolos quofdam ligneos digerunt, u bi tandem concrefcit , aluminis rupei modo , fit q; chalcanthum . Siuero 
l‘Wd fuperfit decodi^qmd concrefcere nequeat, id totum iterum recoquunt, eadem feruata ratione. Sed longe ali * 
£ °Hm fiebat Cyprium chalcanthum , de quo Galenus libro i x.fimplicium medicamentorum , in hunc modum feri* 
J' forte firtuna er chalcanthum in chalcitin tranfire conffexi . Affortaui enim ex Cypro er huius medicamenti 
copiam. Extimum eius omne pofl annos plus minus uiginti chalcitis effedum efl,intima eius parte chalcan* 
yfifcciem feruante . Quamobrem er ufquc inhunc diem quodfic mutatur , afferuo , obfiruans dum ad imum ufdue 
c„ ° y uo q ue anno procedat mutatio , ceu chalcitidis in mify , ut efl ant e pofitum . Cxterummirari fubit de hoc medi * 
j^nto , quo pado uehementifiima; adfiridioni admifia etl caliditas non infirenua . Confiat ergo quod omniumma * 
b t j^ e c °ndirc,feruareq- carnes hmnidas poteft , nimirum caliditatehumiditatemabfumens , atq ; adftridionc fubfiatp 
p^ n> c °ntrahens , atq; conftipans : hoc enim opere nonnihil etiam bumiditatis ipfius exprimit . Confringit uero , de* 
Cc4t > <tq; contrahit in fefe totius fubflantiam carnis . Porro quo tempore in Cypro diuerfitbar,hunc in modum me* 
L1 4 diurnet* 
Chalcanthi 
genera, & hi- 
ltoria. 
Chalcanthi 
uircs,& hifto 
riaex Gal, 
