Nomina* 
Nitri, &fpn 
m.t Nicri c6' 
(ideratio. 
690 
and. matthioli comm. 
tum inter foflitia medicamenti , tum etiam inter ea , qu£ in mari nafcuntur libro ix. c r xi fimplicium medie , 
torum, fle inquietis . Sal eiufdem genere facultatis cft ,flue foftilisftt, flue marinus : uerum hoc differunt , quod) ^ 
terra effoflifubftantu magis fit compada : ac proinde in hoc maior efl , er partium craf.ities, er adftringendi po 
tia . Itaque marinus affufa ipfl aqua protinus liquefeit , atfbflili hoc non euenit . Porro ciufdem fleciei cum m 
efl , qui tn flagms quibufdam falfedinemhabentibus nafeitur, £ flate uidelicet aquis <cjlu ex ijs affumptis,cutUjmo ^ 
Tragaflus non procul a Smintbio . Confluit enim illuc ante aquas flontaneas , qu£ admodum funt calida; , coptoj 
qua flagnans, non amplo in loco . er ea a' flate omnis abfumitur , d fole uidelicet arefada . Porro quoniam locU l^ t 
fldjcdinem natiuam continet , quod reliquum efl eius omne , fal efl , cognominationem a loco pariter CT aquis )o ^ 
tus . Nam flontaneje er ipfl illis in locis aqua 1 TragafU nuncupantur, potentia fumme exiccatoria : er fanc , Itibus «° 
ea regione funt medici , ad hoc illas accommodant . Porro dtttum efl er de Sodommis in mari mortuo prou em n ti 
in quarto libro , quem flquis librum diligenter perlegerit , illi tantum refricare memoriam nunc opus efl , ut e*P 
guflus qualitate, ipfe medicamenti facultatem cognofcat . Igitur cum qualitas falfa digerat,flmul er contraho ^ 
taftam ab ipfa fubflantiam , uocatum aphrolitron in hoc differt , quod in ipfo unum modo faporem exuperant em . 
prefleflt uidere, quem uocant amarum, uim habentem digerendi, haud etiam contrahendi, uti fal . N am hicqu^d^ ^ 
in corporibus humidum inefl, id totum quodammodo abfumit ; er quod reliquum eflfubftantu folid£ l ° inett » 
trahit : ac proinde etiam conditura fua corpora flccat , er d putredine tuetur . Quippe qu£ putrefeunt , c f cre ^ 
titium continent humorem , fubflantiamq-, tum diflolutam , tum minime compaftam . Qyibus ergo corporibus ' 
prorfus cft humiditas fuperflua , ceu melli optimo , er corpus [olidum , er compattum efl , ceu lapidibus, e* ut P 
flant efl impoflibile ; ac proinde in his falis non probatur ufus,ueriim in ijs, in quibus fu fleti a efl putredo ■ S P , { ,o 
fa autem falis efflorefeentia multo tenuioris natura efl , quam fal ipfl . quare er extenuare , er digerere >»#“ ° y 
ipfo poteft : uerum quod fubftanti£ efl reliquum , contrahere ut fal nequit . C£terum flos falis medicamentum 
dum efl , tenuius etiam quam fal uflus : tum acris qualitatis, er admodum digerentis facultatis . haitenus de 
Unus . Sal Latinis ditius , Gracis appellatur : Arabibus , blclec,jeu Mclba : Italis , Sale : GernUniL 
Biflanis , Sal . 
Nitrum , ipuma Nitri . 
Cap. LXXXIX. 
Praefertvr. Nitrum lcue,rofeo colore, aut candido , in foramina dehifccns, perinde fl u 
fv 
Ill3 
fpongiofum quiddam , quale ex Bunis adfertur . Humores euocat, qui in alto concreucrunt. 3 ^ c0Sj ) a 
nitri optima cfTe putatur leuifsima , glebofa , friabilis, colore pene purpureo , aut fpumofa,& m« r f# . 
qualis ex Philadelphia Lydis defertur, fecunda clt Aegyptia, quin & inMagnefia Caria: 
Vim, & vftionem falis habet , tam nitrum , quam fpuma eius . Prsterea nitrum tormina fedat , |> : vt | 
cum cumino bibatur in hydromelite, autfapa, aut aliquibus, qus inflationes dilcutcre poiy 111 ’ [T i 
ruta , vel anetho . Febribus circuitu redeuntibus illinitur, ante fulpedfam acce/sionem . t yj 
plaflris , qns extrahunt , & difeutiunt , extenuant , & lepras abftergunt . Cum aqua autem cali^ 3 ’ 31 ' 
no infufum , inflationes , purulentas aures , & fonitus earundem fanat : fordes expurgat , cum acet0 fo- 
ftillatum. Canum morfibusex afinino adipe , abrfuillo medetur, relins tcrcbinthins admift u!n (> ; 
runculos aperit : aqus inter cutem cum fico illinitur: oculis ad claritatem uifus cum mcllc 
& venenis fungorum, ex pofca potum: aut fibupreftis momorderit, exaqua:ijs ucro qui taUl ' n j s q; 
Cmguinem biberint, ex lafcrpitio .-ijsque qui cibum non fentiunt, vtiliter obducitur : opifthot° • 
- - .... J . _ ... L. . . l...«fibin y..i l-,* A ■ . , . 1 , 1 “V* / A fA A nn«A. ^ « *AA /~\ rl IA d l*IY1 1 i C Ptll f . * 
iam rcmifsioribus , & luxatis cum cerato : in lingua: refolutione , pani commode permifeetur 
fupradifca carbonibus vrunt , fubicdla prius tefta noua , donec incandefcant . 
, i j rfd ittS 
NttrvMj er nitri flumx, quorum antiquis maximus fuit in medicamentis ttfus, diu faneeft,q«° a ^ 
conuehi deflerunt . Proinde hallucinantur, mea quidem fententia, qui putant Salnitru. uocatum, quo ad tortio ^ 
bellicorum pulueres utuntur, er ad fbrtif.imas aquas conficiendas, quibus argentarij fabri auru ab argento 1 L P^ ^ _ 
ib. xxxi. cap. x. ubi de nitro ita feriptu reliquit . N on efl ditfl rc ' gi 
nitri natura , non multu a fale diflans,er eo diligentius dicenda, quia palam efl e? medicos, qui de e°fl rl P - Afflate 
raffl naturam , nec quenquam Tbeophrafto diligentius tradidiffl . Exiguum jit apud Medos , canef tentibus ) 
conuatlibus, quod uocant balmirhaga . Minus etiam inThraciaiuxta Philippos, fordidu terra, quodapp e dan & 
~ ■ 
no* 
> f 
uerum ac legitimum effe nitrum, cuius meminere theophraftus, Dioftorides ,Galentts,Plinius,cr <tntiqu°f u ’’^ ^ 
Siquidem id mdiflfte demonftrat Plinius lib. x x x i . cap. x. ubi de nitro ita feriptu reliquit . N on efl < t‘ljf rc inn0 t 
nitri natura , 
raffl naturai 
conuallibus , _ 
Ndm quercu cremata , nunquam multum faftitatmn efl , er iampridem in totum omiffum . Aqu£ nero »“ - -> flftri' 
ribus locis reperiuntur : fcd fine uiribus detifandi . Optimum copiofumq in Clytis Mxcedoni£, quod uocant c ^ 
cum , candidum , purumq ; , proximum fali . Lacus efl nitrofus exiliente c medio dulci fonticulo . ibi fit nlt)U ^ c ffl t 
Canis ortum nouenis diebus , totidemq •, cefftt , ac rurfus innatat , cr deinde cefftt . Q «o apparet flh natura ^ ^ 
qu£ gignat : quoniam compertu efl , necfoies projicere quicquam , ciim cefftt , nec imbres ■ Mirum efl & 1 » 
tebra fonticuli femper emicante , lacum nec augeri, nec effluere . Iis autem diebus , quibus gignitur, fi f UL re ‘ ^ fW j 
falfius nitrum faciunt, aquilones deterius, quia ualidius commouent limu. Et hic quidem nafeitur. InAegyp ' ^ p, 
conficitur multo abundantius, fed deterius : namfufcum, lapidofumq • efl . Eitpene eodem modo, quo fal, mfl * .$4 S° 
linis mare infundunt , N ilum autem nitrarijs . Excedente Nilo ficcantur , decedente madent fucco nitri qui 
diebus continfiis , non C ut in Macedonia) flatis . Si autem imbres adfuerint, minus de flumine addunt, i” pr* 
