7 11 
AND. MATTHIOLI COMM. 
dragoram, aut cicutam deuorarunt. Delirium non hyofcyamus tantum infert ; verum etram , 
toxica appellantur : itidem aconitum , & mei , quod in Heraclea Pontica gignitur . Strangulatio no 
minus in fungis, quam in fanguine taurino, ladte , aconito , cerufla , gypfo confpicitur .In fumma, 
ficilc vnum vni veneno proprium inucnire fignum, quod hauftum, guftatumq; virus prodere 
fit : maxime , quod hsc carterorum etiam vitiorum , qux in corpore exoriuntur , communia ieqm 
lent. Caeterum in his , qux celeriter enecant, noxam fignis forfitan indicare pofsis, fiad ea re P _ 
xeris,qua: fumus di&uri. Sed in ijs, qui ad longas .-egritudines fpedfant, nihil ad medendi ration 
difficile, duntaxat quod pertineat ad indicia noxa:, vtpote cum venena ftatim , atque prauentane 
vim illam perdiderunt, tranfmutata in longos afFedtus , communia reliquorum uitiorum rerne • ^ 
compofitionesquc flagitent ,. cum uenefica proprietas non amplius infit. Si uero longa fit a “ cC 
in aliquod diuturnorum morborum genus recidet , a quibus facile fuerit medendi rationem a 
mere. Sed de ijs, qua: generaliter auxiliantur , ha&enus. Confequenter qu$ priuatim fingul> s P r 
funt, feriptis mandabimus, fi prius- figillatim expoluerimus , qua» ex Angulis ordinibus exitia! 
aut maleficam uimfortiuntur, ut medicina: ftudi ofi ea caute obferuent, qua: ad rationem falutis ^ 
ptainueniuntur : quod nonnulla eorum, quibus utuntur, uenenis fint commifta. Incuria enim 
gnas adfert noxas, & fepe continuo ufu eorum, homo in perniciem agitur. Proinde animalia >fl: 
exitiofamuim habent , hxc funrr cantharides., bupreft is , falamandra , pinorum erues , lepus !TI _ 
nus, rubeta, & rana paluftris muta, deuoratie hirudines. Semina funt, hyofcyamus , coriandro^ 
cicuta, gith, pfyllion. Liquamenta, meconium , opocarpafon , thapfisefuccus, elaterium, man ^ 
goras. Radices, quas mittit chamadeo, aconitum, thapfia,ueratrum,ixia,3garicum nigrum, e P 
merum, quod aliqui Colchicum uocant, quod in Colchide nafcitur. Arbores, herba: , oleraq ^ 
fmilax,quam aliqui tithymalum appellant,. Romani taxum: folanum manicum , quod& doryc n ^ a 
dicitur rfardonia herba, qua: ranunculi genus eft : corniculatum papauer.pharicum , toxicum» 
fylueftris , fungi . Ab animalibus , taurinns fanguis recens , lac intus coagulatum , mei Heraclei m 
to genitum . iVl etalla , gypfum , cerufla , calx . auripigmentum , duo fandarachae genera , fpuma ar S o 
ti, adarce, plumbum, & quod argentum uiuum dicitur . E liquoribus domefticis, uinurn abunde f 
balneas potum , aut pafliim , & frigida aqua fimiliter . 
COMMENT ARI-V S MATTHIOLI. 
Beneficium a 
Dioic.in po- 
iteros coila- 
tum. 
Agnvm sane',- er immenfum beneficium acceptum referre debent fip icn ^ 
i no Diofcoridi nonfolim medici orbis uniuerfi ; fed etiam uniuerfa fimul hum* ni 
ru . quippe quod, is artem medicam illuflrauerit quinque fuperioribus libris, i » 
infinitorum fimplicium medicamentorum hiJloriam,ac facultates miro ordine '• ? 
fine quibus nullo quidem pado ogrttudines propelli poffent , nuttdbfi earum noX* 
ri, quibus uita noflra conflidatur , ac tollitur . Sed longe plura adhuc bene ficti ct * c ^ 
accepta referri debent , quod deinceps in hocfexto uoluminc , exadifima fcietttti’ 
rabiliq; dodrina , ac ratione explicauerit , er quo modo quifq; leihalia omnti *** 
. vr^ — rrr- - procauerc pof.it, er qua etiam ratione fuccurrat,ne eadem perniciem , uel +o 
erant noxam, quo prius per imprudentiam, aut malitiam, uel dolum intus in corpus affumpta fuere . Nam etfi ,n ^ 
camenta tam ad uniuerfales, quam ad particulares morbos, qui quotidie inuadunt, affligunt % humanu corpus , ' 
farti plurimum femper extiterint, apprimeq; utilia ; innumeri tamen habentur morbi,qui feruata tantum uidusf 
ite , natura; duntaxat ope pelluntur . Secus autem euenit ijs, quibus uentnum exhibitum fit . quandoquidem W P 
bauflis proflantibus admodum antidotis ueneno prouenerint, uel pofi ipfum ajfumptum remedia non admifid/jf ’ ^ 
rifiime uel nunquam naturo uiribus feruantur. Quin potius eos plerunq; uita deficit,qui uenenti hauferuntffiQ 
primum fuc curratur remedijs . de quibus ita abunde, accurateq- fcripfit Diofcorides, ut Galenus er grattiffi n ’ 1 ^ 
dor , er medicorum facile princeps , 
deo diligenter flnt imitati, ut ab eo on 
necnon tota poficriorum Grocorum,c 7 Mauritanorum fchola , ipf lt,n tn ! °n qi 
nnnem huiufce facultatis dodrinam didicerint. Cuius rei amplifiimus tefits f r ■ 
lentis libro primo de antidotis . Q uamobrem omnibus per /ficuum effe potefi , Diofcoridem in hac uenenorum , 
*».«;— — •- ac in iUa medicamentoru facultate, omnium facile principem , et magiftrum extiti/fe . itaq; cum in ^ l0S clilS 
‘^Hbrum^ex ^“ e f u P e tiores libros, commentarios ( ut puto) non inutiles confcripferim , mc equidem operopretium fafl 10 ' ,i)n ^ 
,n 1 taui, fi libro quoq ; fexto commentarios adderem : profer tim cim nouerim quam utile fit, ac necejfariu homine s 
tierfum affequi tum modum, tum rationem tam procauendi , quam curandi uenena, non foliim ea , qu£ i ,,tu5 1,1 c 
fumuntur ; fed etiam quo ucnenoforum animalium morfu, uel idu eiaculantur, er relinquuntur . siquidem wd j tlC f 
uenenorum uis, adeo grauis, er potens humano naturo femper extitit inimica ( huic enim magis , quam exteris ^ 
fatur) tantaifr uelocitatc fuum exequitur munus, ut fxpenumero eundem proflet effldum in corporibus iio/rrPH : 
pro flnt uoracifimus ignis, fi quando ad andifimasperuenerit paleas . Fit enim, ut plerunq; uenena , dum iu c ^ ^ 
fumpferunt , uel Uti languent , medicos accerfiri, eoufq; corporis humores inficiant , atque etiam principes ^ ( ^ 
fubinde nihil, uel parum proflnt remedia , er quam proftantifima antidota . Quapropter rede Galenus U ■ * ^ 
fimplicium medicamentorum facultatibus cap.x x ii i .feriptum reliquit , quod quando uenenunt putredine , 
fione enecans, gman corpori intulerit noxam , fieri quidem non potefi , ut amplius uincatur > [uperetunfi > ^ uS 
Ratio com- 
jn 
tum. 
