Vtrum quis 
afluefieri po[ 
fic, utuenena 
innocue fu- 
mat. 
71 6 
AND. MATTHIOLI COMM. 
ferant : exempli gratia in uno menfe , uel pluribus, uel ad annutm ufque,non celerius,neq; tardius determinato telilpo * 
re . Qua in re in primis aufcultandus ejl Theophra&us grauifiimus,cr antiquifiimus au flor, qui libro 1 x. cap. X V r * 
de hijtoria plantarum de aconito differens, ita feriptum reliquit . Componi autem ita firunt, ut certis occidere temp°' 
ribus pofiit , uidelicet bimeflri , trimeftn,femeftri, anno completo, nonnullum etiam biennio. Pefiimi illos de itita 1* 
fcedcre u olunt, qui plurimum temporis refUlere pofiint : paulatim enim tabefeat corpus,cr languore pereat diutur* 
no effe neceffe . Facillimi idos, qui confiftim obeunt . h<ec T hophrafli fententia . Veruntamen omnes firc reimed tc 
(ludiofos in hanc conclu/ioncm conuenire reperio , quod quanuis in nenenorum numero inueniantur ( ut T heopbr 
flus inquit ) qua celerius, er qua: tardius interficiant ; non propterea tame pr<efciri poteft terminus certus, er d ieS ’ 
quo mortem infirre debent, ut quidam exijtimant . Num quod uenena citius, aut ferius occidant, non tantum ex imifi (0 
ta cr propria eorum ui prouenirc cenfent ;fed etiam quod magis , uel minus refiftat eius natura, qui uenenum aff t() 
pfit . Id autem plane docet experietia : fiquidem conflat idem uenenum eodem pondere,uel eadem quantitate di ue fj 
natura exhibitum alios in hora tantum perimere , alios in quatuor horis , alios in die, er nonnullis nifl paruam afflff 
re noxam. Id quod etiam quotidie experimur in medicamentis , qu<e ad deijciendamaluum exhibentur . quandoque 
idem medicamentum eodem pondere , uel quantitate d diuerfis hominibus acceptum 1 in aliquibus fuum celeriter pr £ * 
flat effeflum , in alijs tarde, in aliquibus parum efficit, in ahfs plurimum, in alijs nihil, in aliquibus citra omnem m ° l * 
fiiam deijcit,in alijs nero magno cum labore . Neq; tamen id alia de caufa accidere maniftftum eft , quam ex uarioA' 
/ftariq; agrotantium temperamento : quodnon ita ad unguem deprehendi potefl , ut certo fc iri pofiit , quandiu i' u,i * 
tus eorum calor ueneno rcfiftere ualeat . At quanuis concedi pofiit, quod quis adeo peritus ueneficus reperiatut ’ u 
ex longa experientia,ac pariter (cientia tam exafle naturam, er robur uitalis facultatis calleat in unoquoq-, hornis > 
ut conijcere pofiit , qtioufque perdurare ualeat, ubi uenenum illi fua arte praeparatum exhibuerit ; non tamen P r °f 
pter hoc is determinate fcire poterit diem , neq-, horam mortis illius , qui uenenum affumpferit . non enim fieri p ote r* 
ni fi diuino iudicio,aut afflatu, ut aliquis medicus, uel philofophus adamufiim expendere pofiit, ac met iri, quantum > ltl ' 
midi fubfiantifici , quantum caloris innati in quocunq; fit corpore , prafertim quod non femper in eodem datu P er * 
fifiant principes facultates : quo fit, ut quiffiam modo plus , modo minus fortis appareat . tum etiam quod coif 0 ’ 
temperamentum plurimum immutent caufa extrinfeca , quas Graci^oy.a.rctpKnr.cif uocant . Adde etia>’ !n "' 
quod antidota , qua a medicis hiufcemodi uenenatis continue propinantur , etfi uetieni uim ob fui contumaciamfaF ** 
rare nequeant ; impediunt tamen , ne id tam breui tempore perimat . Vanum igitur crediderim effe,quo internas i'°* 
{Iri corporis facultates, ac funfliones pofiint (ut quidam rerttur ) iudicio duntaxat ita exquifite expendi, ut la cC 
penditur crocus . Atqui fcire etiam oportet, quod etfi hoc magna ex parte euenirc pofiit natur£ ipfius robore » ^ 
hoc magis , in illo minus exiftente ; eo etiam tamen prouenit,quod aliqui conflent arterijs, quibus uenenum in cor 
tur , admodum anguftis , alij contra admodum amplis . N anq-, uenenum ubi uias latas expeditas q; inuenerit, n° n !°' 
lion celeriter permeat ; fcd longi etiam facil ius una cum aere prouehitur, qui cordis n-fiigerio continue ingrefifl ' 
Id quod ijs minime contingit , qui propterea quod cor minus cal idum obtineant, arterijs potiuntur longe angtiflj° rl f 
bus,quin crffiirituum uitalium facultatem ualde imbecilliorem habent . Quocirca Galenus tum tertio fimpliti 11 
dicamentorum cenfu, tum libro fecundo de alimentorum facultatibus, tradidit cicutam hominibus in cibo lcth$ % 
fturnis autem nutrimentum . Quandoquidem hi arterijs adeo anguftis praclufisq; conflant, ut nullo p aflo per 
cor lethalis cicuta: uis , progredi pofiit . quanquam hoc de frigidis potius , quam de calidis ucncnis inteUigi ’ 
Huc illud fcitu dignum accedit, quodperfuafu difficillimum eft, uenena, qua ab impijs ueneficisin diem exhibet’ 
alterius generis effe ab his, qua fuarum tantirn qualitatum excejju perimunt . Nam qua propria firma ac ui n cCint \ 40 
in minima etiam quantitate exhibita (ut Galenus inquit ) difficile cohibentur, quin breuifiimo tempore lethalc tUff 
obeant fuum . Non defunt tamen , qui pro certo affirment , quactinq; uenena adeo teperari poffe , ut itla celeri us, 
tardius interficiant . quibus equidem refragari non aufim , cum fciuerim admiranda admodum effe fecreta natu fl£ ' __ 
Q uari praterea folet, num fieri pofiit, ut quis ita uenenodffueJcat,minimu quid de eo quotidie a[fumens,ut^° td, l' f 
dem innocue nutriatur , quemadmodum Rufi teftimonio feribit Auicenna, olim puellam nutritam effe ueneno > ed 
tum ratione , ut reges quofdam, er principes (quod firmofifiima effiet) qui fecum rem haberent , inficeret . QH d ^ 
dixerim ego , quod etfi non defint , qui hoc fieri poffe afferant : nunqua tamen ipfe adduci potero, ut credam b utni f 
corpus nutriri poffe ueneno , er prafertim napello , quo pleriq ; rem exponentes eam puellam nutritam effe it^ cr F T f 
tantur . Siquidem ea hiftoria Arabicas potius fabulas imitatur , quam rem aliquam ,qua omnibus naturali* pb^ 0 '- 
phia rationibus comprobari pofiit . Quamobrem conflat Gentilem Fulginatem in hoc Auicenna loco adnixum f!* ^ „ 
demfuiffe , ut hanc opinione feruaret integram . quod nimirum fidelis cuiusq ; expofitoris effe debet . Nant po&f^ 
eam fententiam ualidis , uerisq ■ rationibus primum improbaffet , denuo ( ut ajfolent ) Auerrois , Dinicp auft° rlti . 
innixus Auicenna Rufi opinionem probare non dubitauitquibu fdam argumentis, quanuis nudis, Cri tt fi r f} S l 
Qliorum iUud uidetur firtius effe , ubi auttonbus magis, quam rationibus dddittus inquit. Aequum non 
flores tam graues,tamq fapientes, mendaces uocentur, uaniq- habeantur . quippe quod certo crediderit ipfi Ge!ii ‘ , f 
Rufum , itemq. ■ Auicennam in ueram hifloriam hanc rem recepiffe , non autem in fabulam . Sed quoniam faP erU<iC t 
tieum duco in h 0 c conterere tempus, longa contradicendi oratione , prafertim quod uenenorum medela ea nttfl 
paruam afferat utilitatem : ideo reliflis alijs,in Galeni fententiam facile deuenio. q ui tertio fimpheium medie an ,e 
torum cenfu «p xvui. tradit uenena calida , er ficca(qualem effe napellum , quo puellam iUam nutritam lt0 ‘ un ^ 
non ambigo ) nullo modo poffe in nutrimentum rcdigfetiam quod in quantitate minima fumantur : tamctfl frigm x u £t 
nena quandoq; in alimentum uertantur . Quandoquidem hac ( ut idem au flor eft exemplo cicuta , papaueris , J 
fcyami , cr mandragora) non fui natura interficiunt, fed qualitate duntaxat frigida. Quibus adijcitipfi 
