Viftus ratio 
coru qui ue- 
nena fumpfe 
runt. 
Remedia co- 
ua uenena . 
720 
AND. MATTHIOLI COMM. 
t° 
dunt , omnia membra interna celeriter inflammant , fltim ingenti flimam excitant,oculos inflammatione male babetu , 
inquietudinem continuam inducunt , cr continuum fudorcm cient . Si uero praeterquam quod calido exceffu polleat , 
excellant etiam ui tum erodendi , tum putrefacienii,ut arfenicum fublimatum^turipigmentum , fandaracha,<zr idg e ' 
nus alia, punftione , atque dolore intolerabili uentriculum cr inteftina afficiunt, in quibus etiam frequenter murmur d 
fentiuntur . H £c autem accidentia fope fequunturuomitus , faflidia , fudoresmodo calidi, modo frigidi, uano deniq , 
coloris mutationes . Q uo nero nimia frigiditate excellunt , plerunq; fomnum inferunt adeo profundum, ut [ape non 
fine magno labore excitari poflint affefti . Nonnunquam uero cerebrum obflupefaciunt,ita ut affefti cogantur quam 
plurimos incompofitos edere motus , tum corpore toto , tum etiam oculis , ore, manibus,rcliquisq: emporis partibus 
non fecus ac fl ftulti facli efflent, uel temulenti . Huc illa praeterea accedut,frigiditas flcilicet totum corpus oc cupam , 
frigidi fludores , cr color tn facie liuidus admodum , cr terrificus . Ad fummum totum corpus torpidum efficitur . 
Ex flecis autem uenenis lingua arefleit , guttur (iti inextinguibili afficitur : aluus adftrifta redditur, aegre redditu r 
urina : omnia deniq; membra fiunt arida , cr uigitio inflant longiflimo . Poftrcmo humida inexpugnabilem fominn* 
adferunt , alui fluxiones, articulorum,neruorumq; luxationes . Ita quod quandoq; oculorum nerui, ac nexus tn tatitv 
laxantur , ut /fonte flua icauitatibus exeant , capiti propendant.Flerunque etiam extreme corporis partes putri' 
fleunt , ut in procedentibus diftum efl . Porro er iUud adnotandum efl , quod uenena , quo cr manifefla , er occuli 
qualitate agunt, fi fu erit hoc uiribus altera imbecillior, in fine fluo aftionis eadem pariunt accidentia,quo prou 'etttUV 
ab his, quo occulta duntaxat proprietate munus fluum obeunt. Vis etenim qualitatis elementarium > quo illis ineft, II11 ^ 
illam propriam occultamq ; , quam hoc pariter [artiuntur , antecellit . Proinde primum qualitatis dementaris exet ' 
dentis effeftus probent , eoscj; fubinde , qui proprio eorum firmo attribuuntur . Sed huius rei clariore notitiam tra* 
demus, ubi ffleciatim fingulorum meminerimus . Hoc igitur funt omnium ucnenorum indicia uniuerflalia,coteris q 11 * 
explicari poflint, certiora,ac manififtortd . quibus peritiflimi medici tuto dijudicare pofiunt.Nam cim conflet acc 1 ' 
dentia proditia non flolum perdurare ; fled etiem augeri,ac continue in deteriora labi , nulloq ; modo auxilijs cederfl’ 
neq; naturo repugnanti obflequium proflare , clarum profetlo mortis indicium efl . C ontra falutis, fl quando re vu 
accidentia , cr ogri melius habere uidentur . Coterwn eorum , qui uenenum Jumpfertnt, cibus effle debet (ubi t& ‘ 
remedia,quo poflea dicentur adhibita fuerint)ex his rebus,quo non flolim uim habent nutriendi corpus ;/ed qu $ et ’ * 
uenenorum noxio refliflere ualent . Quo in genere lac ajhnnum fummopere laudatur : item caprinum,ouiUwn, b‘f 
lum , atq; etiam humanum , profertim fi recenter emundum bibatur . quanquam lac omne efficacius exhibetur co 
uenena calida, er erodentia , quam ad reliqua ueneni genera . Ad hoc cr butyrum facit . Faciunt er iuflcula tum ^ 
tuum pinguium , tum pifleium , quibus addi pof)unt,ut pinguiora reddantur, butyrum crudum , er pinguedo animi ‘ ’ 
quorum efl uflus . Siquidem pinguia hoc ideo conueniunt, quoiuias obftruant ,ex quo ueneni tranfitus inbib etl ‘ r . 
Quinetiam ubi uenena excalfaciunt , cr erodunt, pinguia hoc acrimoniam eorum habetant . Idcirco hoc in r , 
mahum cerebrum , atq-, oflium medullo aptiflimo pariter cenfentur . His fimiliter herbo quam plurimo opem Ifl 
pojjunt cibis admiito : c quarum numero probatur calamintha, origanum , fer pyllum ,flflymbrium , ruta , bug' 0 lr!’^ 
echiumfelipendula ,foncbus , pimpinella , alixq-, quam plurima: : quarum uim uenenis, fuperioribus libris , adu^fl 
retulimus , quarum etiam catalogum paulo infra recenfebimus . Locus deinde , in quo re fidere debent , qui ucm 0 " 
fitmpferintjucidusfit oportet : ubi aer quoq;flt nulla mala qualitate a ff-ftus.Paretur autem eorum cubiculum 0 ^ 
ramentorum fluffitu, quibus uis ineft propulfandlt uenena . Id enim proflant fantalum omne , myrrba ,ftyrax, dl° e ’ '** 
ferpitij lacryma , agallocbum,fcordtum,cafeia odorata, citrei mali cortex, iuniperi bacco , eiusq-, lignum flccurt • ® 
id genus plura . I nfluper affefti ueneno(Galeno auftore Itb. 11.de antidotis)nihil aut parum dormire fluuntur • ^ ^ ^ 
msnanq-,uenenum retinet in internis partibus, cr facilius ad cor deducit. Contra uero uigilio , quippe qu f { % 
centro ad corporis fuperficiem , nempe ad externas partes , retrahunt . H is ita inftitutis in primis omni lW w /‘ 
ac diliget ia curddum efl, ut deuoratum ueuenum feras exhauriatur . Qua in re nullum fanc ualent ius auxilii P 1 
bibetur, quam ut fine ulla mora ogri uomitum ciere cogantur : fi tamen uenenum adhuc in uentriculo refideat 
fl iam in inteftina defeenderit , illud quam primiim clyfleribus infufls extrahatur. Atqui in hoc omni diligenti* 0> 
nem ac modum irtire debemus , quem in huittfce uoluminis pro fat ione nobis reddidit Diofcorides . Siquidem is “f. 
re ita exquiflte differuit, ut pofteriores omnes omnia flre quo de ea [criptis tradiderunt ,iUi accepta rcflrre p°P l 
Merum hoc unum ipfe addiderim, quod fl ferte is, qui uenenum fumpfifjet, ex omnibus uomitum cientibus dUXt‘r . 
mere nequiret , tunc ( nt Rafisduftor efl ) medicamentis foluentibus,itemq ; clyfleribus erit procedendum • 
menta autem, quo deieftoria potiuntur facul tat c,ad hoc idonea funt agaricum & rhabarbarum . Qjtandoqu 1 ^ ’ ^ 
trunque proterquamquod deieftoria ui proditum e ft , facultatem etum uenenis maxime repugnantem f ortlttir fl l l? 
quod etiam quidam minori centaurio attribuunt . Neque prorfus ab re efflet ad idem Aegyptio flliquo atram ,,tc 
lam , aloemq ) ufurpare . hoc nanq; proter deteftoriam facultatem ,feorfum plurimum pollet aduerfus hum° rtin 
tredinem , quo femper ,uel plerunq, ingefta [equitur uenena : illa uero quodaluum mirifice emolliat , uenenum 
triculi tunicis adhorens abluit cr abftergit . quin c r erodentium acrimoniam obtundit, <y ea deniq; per alvum J e ^ 
educit . H;j autem peraftis , ea certe clyfmata competere uidentur ( ut Diofcoridi placet ) quo acria funt cr 
diuiprodita. Quibus fi ea fucccfferint, quo e iuribus pinguibus, adipe, aut pinguedine, aut butyro, aut laftf P; ^ 
ttir , ne ulterius uenena penetrent , ut in dyfenteria fieri f 'olet , nequaquam ea inutilia fereputauerim , proft rt ‘ ^ ^ 
compertum haberetur , uenenum inteftina exulceraffe . Quamobrem lac copiofius epotum pofl uomition.es, O f 
fler ia utiliflimu effle prodidit Auicenna : nempe quod ueneni noxiam frangat, cr fanet . Quinctiam jiumnop a 
funt , promifeis t amen uomitionibus , cr clyfleribus ,fertes , ac ualido diuerfiones , utpote quo non modo pr° ^ 
ne uenenum petat cor ;fed etiam ipfem trahant i membris nobilibus internis &A ignobilia externa . O b idq; P^jejfe 
