and. matthioli comm. 
1 0 
Curatio de- 
morforum a 
cane rabiofo. 
75^ AND. MATTHIOLI COMM. 
Remedia demorforum a cane rabiofo . 
Cap. XXXVII. 
K a t i o medendi duplex . una communis , qua utendum in omnes morfus > quos uirulentx ani . 
mantes impreflerunt: alia peculiaris priuataque, eorum duntaxat quos rabiofi canes momorderint, 
quae nonnullis quidem fummam opem ferre confucuit : alijs ucro inutilis , maxime qui ex multo > » 
tempore i&um acceperunt. Quae ad hanc pertinent , primum exponemus, deinde curfim perltrin- 
gemus , quae ad communem medendi rationem pertinent . Cancros itaque fluuiatiles in farmentis a 
bx uitis cremare oportet^ & cinerem eorum, quam minutilsime tritumnabere reconditum : itmc_ 
gentianae radicem tufam , cribratatamq; reponere . Quoties autem canis rabiofus morfum intulerit» i» 
quaternos cyathos meraci uini , bina cineris eancroru cochlearia , unumq; gentianx conficiantur : nx ~ 
inpolentx dilutioris modum fuba&a, quatriduo bibantur . Inter principia medicamentum hoc mo- 
do detur . Atqui fi ab illato morfu bini tcrniuc dies fluxerint , curatione aufpicabimur a triplicato pon- 
dere , fupra id quod ab initio retulimus . Optimum hoc aduerfus rabioforum morfus auxilium » 
quod & plerisque unum fatisfecit , coque cum fiducia uti licet . Sed ut alijs etiamnum aiixiliis C0I1 ‘ 
traineuitabile periculum muniamur, nihil exteris uti prohibet . Satius autem multo fuerit, etiam i 
in uanum recidat, medicamentorum inhumanos tolerare cruciatus , quam per inertiam, ac defidiam 
in diferimen adduci . Nec ita in demorfis a rabiofo animali maiora uulncra uereri oportet, uti mm°" 
ra, & ulcufculis cutis fimilia : quippe maiori uulnere confertim copiofus fanguis emanans, pote 
nonnihil uirulenti liquoris exhaurire : quod in minoribus non accidit . quin a maioribus abfceden- 
tes carnes hinc auferre , & labia acie fcalpelli circunfcribere, & prehenfam hamulo aut uulfella carnem 
amputare oportet . In utrisq; circunftantia loca altioribus ulcufculis fcarificanda, ut copiofior langni' 
nis uacuatio arceat , ne uenenum membratim infinuetur . Cucurbitulx cum multa flamma agglutinat® 
id iuuamenti prxftant , ut ueneni uis extrahatur . 
Tam accurate exquifttefy tradidit hoc capite Diofcorides rubidi cunis curationcmjiibil plane filentio prxtc* 
riens , ut mibifupcruucuum effe uideatur quicquam addere. Verum ut noflrum fequdmur inflitutu,utq ; etiamnum \jf* 
floribus fiat fatis , qui nouisfemper rebus inhiant , non alienum fuerit hic nonnulla commemorare , qux multos p r * * a 
tafle deledabunt,qu6d ea in hac re non inutilia, neq-,fcitu iniucunda putem . In primis itaq ; iUud animaduertendu efl» 
quod alia utiq ; ratione cacrorum fluuiatilium cinerem praparabat Galenus , quam Diofcoridesjut conflat aperte e * 
uerbis ipfius Galeni lib. xi . (imp. medicamentorum, ubi ita feriptum reliquit . At fluuiatilium cancrorum cinis, qua» 
quamfbniliter pradittis exiccatorius efl ,fubflantice tamen totius proprietate , mirifice contra rabioforum morJ° rtl 
efficax efl, is/fr twnfolus, tum cum gentiana er thure multi prxflantior . Thuris fane parte effe unam oportet , 
quinque autem gentianx , porro cancrorum decem . Et raro equidem aliter illis uflis nos fumus ufi : exterum ad eU” 1 
modum plerunque, quo utebatur Aefchrion empiricus , medicamentorum peritifiimus fenex , conciuis , ac p r#** 
ptor meus . Tatella erat « eris rubri , in quam impofitos cancros uiuentes , haflenus urebat , donec in cinerem redig e * 
rentur ,ut facile ad Leuorem redigi poffent . Hic Aefchrion fle paratum promptum femperinxdibushoc habe M 
medicamen,tepore tcfliuo urens cancros ipfos poft ortum Canis , quando fol in Leonem tranfljfet , luna decima 0&* 
ua.Torro bibendum hoc medicamen ijs,qui a cane rabido fuiffent morfl , pratbebat quotidie usque ad diem quadri#* 
flmum metifura cochlearij fatis mdgni , aqua infferfum . At fi non protinus ab initio , uerim aliquot poft dies a W° T r 
curam ccepiffet demorfi , tunc quotidie duo cochlearia aqux infpergebat . Ad ipfum uero uulnus emplafticum app"* 
cabat medicamentum , quod ex pice brutia , e r opopanace , acetoq ; conficitur , habens picis libram unamjunum f e * 
Multorum ti acerrimi [extarium Italicum , opopanacis uero uncias tres . hxc Galenus . Cxterum fciendum efl , eos ’ 
meo iudicio , ha!lucinari(ut latius libro fecundo prodidimus)qui gammaros Latinis uocatos , cancrorum fluuiatuf u “ 
loco , a cane rabido demorfis potui exhibent . N anque aliud Gracis animal effe cenfemus KctpyJvov , aliud uero 
kov, er Kttuita.ptiS '* . Scripfit er Damocrates carminibus huiufce cancrorum antidoti componendi rationem 1 
bro fecundo de antidotis refert Galenus ) eo fane modo , quo ipfum fortajfe fecutus eam reddit Diofcorides. Attam* 
antiquorum quidam reflnam terebinthinam impofuerunt thuris uice , quod A efchrion Galeni prxeeptor huicf etn P £ ^ 9 
inferuit medicamento . In fumma huius antidoti uires miris laudibus ab au floribus celebra tur,adeo ut fcripfirif GS * 
lenus , neminem unquam mortuum effe , qui hoc antidoto re fle fuerit ufus . His non diflimiles uires ueteres afii#* 
Alyffo ,flflccum quadraginta diebus continuis detur ex hydromelite potandum :fed a prima flatim die incip ien “ u * 
erit . Huius experimenti meminit Galenus libro fecundo de antidotis , ubi alia quoq; ualentiora remedia ad rabido 
morfus ex A felepiade retulit . Verum nobis difficile admodum fuerit decernere , quxnam hodie planta fit , q u£ t<e .■ 
rum Alylfon reprafentet , ita ut potius de hoc diuinandum e flet, quam aliquid certi flatuendum, utlatius fup^ s 
bro tertio difleruimus . Commendauit Aetius fecundo, er fexto uolumine, ad morfus rabidorum canum bitunt cn ^ _ 
iaicum,ftue Ajfhaltitis lacus , afferens fi draclmx pondere ex aqua bibatur, non id modo aqua pauoremarc er ^ 
fed er eos fanare, quos u m primum timor imaferit . Memorauit etiam marinos hippocampos ex aceto nigro er njj? 
fubaflos , tam potu hauflos,quam uulneri illitos . Confirt prxterca his maxime acutus rumex ; quare idem fijfP) ^ 
nouiffe fenem quendam,qui demorfos k cane rabido hocfolo rumice curabat . Trimo enim ulcus eius decofto fi 11 ' 
deinde herbam ipfitm illinebat , eandem potandam exhibebat . quod quidem medicamentum tanquam effie dC, P‘^ t 
etror 
Curatio ex 
Actio. 
