Theriaca lau 
dibusa Gale 
«o celebrata. 
Getes tutae i 
lerpetibus,eo 
rumq; iftibus 
snedcntes. 
Frau* circun- 
foraneorum , 
quidiui Pau- 
li ftirpe men- 
tiuntur. 
*j6 2 
and. matthioli comm. 
fuimus . tmetft priuatim ad uenenatos idus prafirantur Medica mala , er eorum femen : quin & echij , cr uiticis* 
cr ligustici , er p£oni£ , er hyacinthi : pnetera uindes platani penfiles pilul<e , iuniperi bacc£ , conyza , c - dn 
drys,fcordium, chamapitys, echini terredris caro , gallinaceorum er gallinarum cerebrum , leporis er equi L0J J> 
Ium ex uino potum,marin£ tcftudinis / anguis cum cymino, porri fuccus ex meile, nafturtium,maioris centum q,g e 
tian£ ,albi didamni , Crfuperior gladioli radix , thlaffii , pulegium, Cretenfe didamnum, elichryfi coma, ran£ o 
incod£, er fale conjfierfe,earundem ius,oleo er / 'ale adiedis, er cerui genitale ftccum, er in puluerem potum • 
r i ficum ac fingulare remedium prafiat illius herbt radix, quam Goritienfes,ex eo quod ferpentium morji tts f *• e 
ter, er efficaciter medeatur. Serpentinam uocant, cuius hiftoriam dcfcripfimus libro fecundo in coronopt memion- 
h£c fiquidem in puluerem ex uino haufia cochlearis menfura, d uenenofo quouis ferpente demor fos breui tempore ^ ^ 
fi at : neque ea foliam ualet aduerfus uirulentos i£tus : fed etiam contra epota uenena.hs fire uiribus pollent (ut qu * 
recentiores fatentur ) flofculi illi fylueftres rofeo colore micantes , quos nonnulli fylueflres garyophyUos uoc an 
Porro Galenus libro de theriaca ai P ifonem, c£ teris antidotis tam fimplicibus , quam compofitis aduirulentor > 
morfus Andromachi theriacam pne tulit his uer bis. Theriaca efl procul dubio apud uniuerfos homines celebrat ’P L ‘ f 
antidotum, tum quod pollicito neminem fruflretur, tum ob ipfjus adionis efficaciam . Siquidem nullum unquam af 
ris,qu£ hominem folent interimere ,commorfum , hac ftatim epota perijjfememori£ efl proditum . Nulluse.. 
pr£fumpta haud multo poft morfu impetitus,bellu£ ueneno ceu illam fuperate interijt. Quodfubinde nonnuut p 
fores etiam,pencs quos uit£,zy necis poteflas efl, experiuntur : atque medicamentum probare uolentes,an qu° [ P , 
mittat pr£&are quoque pofiit, in omnibus iam ob praua quadam ,er illegitima facinora ad mortem iudicatis, -JP 
faciunt experimentum . Nor autem cum in hominibus id non po fimus, inalijs quibusdam animantibus idem facit • > } „ 
veram medicamenti probationem inuenirc conemur . N anque gallis,qui domi non enutriti,neque nobis fiunt cotu e 
noles, fed potius agredibus, er flcciore pra ditis temperamento, captis, firas obijcimus , er qui inter illos non i 
rini ex medicamento,protinus intereunt : qui uero biberint, conualefcunt,cr d morfu uitam retinent . Interdii u 
medicamentum num adulteratum fit, hoc quoque modo probare conuenit . Si epota theriaca, non purgetur, q u! P ^ 
gans fumpfit medicamentum, hoc ipfo iudicamus antidotum effe prafianti fimum, quoniam purgationem, ei qui J7 ‘ c ^ 
camento ufus fit purgate, impedierit, ut tali experimento a ueri medicaminis inuentione nunquam aberrauerimu ' • 
denus Galenus . Cuius nimirum xtate qui pr£torittm infacinorofos exercebant iudicium , facile probare P oteT .- ^ 
num theriaca probat£ effet facultatis , an adulterina . Nanque pluribus in locis qui ob fua facinora mortis fupp , j 
damnabantur, non femper capite .. aut laqueo f aut quouis alio pan£ genere necabantur , prout leges fatue bant ■ . 
fiepius in theatrum dudi , ut mitiori fupplicio e medio tollerentur , ajfiidibus , er uiperis offerebantur demordet ^ f , 
Huius rei tefiis ed Galenus eodem fibro ad V ifonem , ubi pojl enarratum cleopatr£ interitum fic inquit . P uri 
magna Alexandria fum contemplatus , quam celeriter affiides homines perimant . Cum enim aliquem hac Pj xt J tC 
damnatum , humaniter, citoque uolun t occidere, adijeientes ipflus pedori firam,iubcntesque paululum ambula ’ 
fine mora hominem tollunt i medio . Probanda igitur fuerit theriaca, pr£fertim qu£ fit hoc tempore, antequam 
fur, tiel alicui propinetur , in gallis agnjhbus d firi , fapius enarratis demor fis, ut docet Galenus, aut in alio q d ° ! t 
animali : etenim infimijs ( ut opinor) tui ius er certius id experiri poffent , quodfimU magis cateris hominem 
rant . Narrant quidum antiquitus fuiffc gentes in pluribus orbis partibus, qu£fuapte natura cumferpentibus ie * 
gebant, tradabdntquc manibus, nullo unqU-m ab his morfu accepto . Cuius rei tefiis efl Plinius libro v u . cap- i ' 
ubi ita feriptum reliquit. Crates Pergamenus in KeUcfionto circa Parium genus hominum fuijfe tradit,quos Of" 
genes uocat. ferpentum idus contadu leuare folitosjer manu impofita uenena extrahere corpori. Varro etiam » 
effe paucos ibi, quorum faliu£ contra idus fer pentum medeantur. Similis er i» Aphnca genus PfyllorumfuitM . 
gatharchidesfcribit,d PfyUo regedida. Horum' corpori ingenitum fuit uirus exitiale ferpentibus,ex cuius odoW 
pirent eas . Mos uero liberos genitos protinus oblidendi fetuf iniis earum . ebque genere pudicitiam coniungu eX P 
riendi,non profugientibus adulterino fanguine natas ferpcntibns . H£c gens ipfa quidem prope interemptione K' 
ta efl a N affomonibus,qui mne eas tenent fedes . Gestus tamen hominum ex his, qui profugerant, aut cum pug ,ld ^ 
efl Abfuerant , hodieque remanet in paucis . Simile er in Ualia Marforum gente durat , quos a Circes filio ortos 
runt,o- ideo ineffe ijs uim naturalem eam. h£c Plinius . Veruntamen,ut audor efl Galenus libro de theriaca a 1.^ 
nem , Marfi qui fuo tempore extabant , contra ferpentium uenena nullam utique propriam habebant facultatem 
.... dprinirhjni nlphrniljm Thf/- enim, loco citato ita fcribit.Circulatores hi nundua co«g r „ 
4 * 
iffuefaciunt,cr dbis non folttis enutriunt, imo carnes ipjis permittentes, zr continue moraere cogentes, ut 
■arum ore uacuetur efficiunt, quinetiam mazas quafdam obijciunt,qu£ dentium foramina obflruant .Atque hac r 
ie morfus fiunt imbecilles, ut uidentibus magnum fit miraculum,talis ipforum ad fraudem parandam artifidj j ,n t 
is . h£ C Galenus. C£teriim id fraudis doliue genus, noftro etiam tempore locum habet, in his pr£fertim cira j pc 
ribus, er circunforancis , qui ex diui Pauli ftirpe (quod tamen plane mentiuntur )fe prognatos pr£dicant • 
pod fire omnes Apuli fint ex L eccia urbeoriundi,aut ex circumflantibus locis . quanquam facile poffupt orl ~,, (}r t 
luxijfe a Marfi eorum uicinis, quifexcentenis, aut fbrtaffc millenis annis ante diuum Paulum extitere . Cauen ^ 
gitur fuerit ab eorum nugis : nam quicquid loquuntur, poUicenturfi,id omne fraudulenter , er dolose agufi * 
oiunt enim uiperas abeunte iam hyeme,cy ut magis ab earum morfibus fe tutentur, munus fibi perquam ddtg c .^ e 
iunt quodam uguento hac in uenatione ab ipfis experto.Vnguentu illud conficitur ex oleo fyluefiris ra P^''rL,ad* $ • 
ixpreffo , dracunculi radicii, afihodeli fucco , leporis cerebro, fabituefdlijs , lauri baccis , er alijs^ quWfr ^ 
iitis . Affirmant eo unguento perundos a ferpentibus ici non pofie . Quod ego facile crediderim , cum ^^rutn 
