6 4 Mufei Kircheriani 
idem cultus fequenti inferiptione , quam Spo- 
nius fc&. i . artic. i . indicat in bafi , in qua e/l 
imago Solis feu Apollinis hxc verba habente $ 
SOLI SANCTISSIMO SACRUM T. CLAU- 
DIUS FELIX & CLAUDIA &c. non tamen 
femper hac voce incorrupta morum integritas 
fignificabatur , fed virtutis alicujus ad mores 
non fpe&antis excellentia , Fuit enim Roma? 
inferiptio apud fculptorera Andium Barberina- 
rtim de aquis albulis, quam Sponius etiam re- 
fert, left. ?. his verbis expreffa . 
AQVIS ALBVLIS SANCTISSIMIS VLPIA 
ATHENAS CLAVD. AVG 
LIS UXOR LIBENS. 
Quam fan&itatcm procul dubio ab utilitate ea- 
rum affirmatam effe exiftimat Sponius adducens 
Strabonem de his aquis fic differentem. Albu- 
la etiam profluunt aqua frigida , qua ex pluri- 
bus fontibus dclapfa variis morbis remedium pra- 
bent pota , aut in balneo ufurpata. 
Ex his omnibus pacet duplicem clafTem Signo- 
rum , qua? vota vulgo dicuntur , apud Antiquos 
fuiffe , ut docet Kircherus tom, 2, Oedypi p. 2. 
pag. 44J. ideft majora, & minora. Minora^ 
quidem portatiiia collo, pedore , manibus ad 
malorum avveruncationem, majora vero immo- 
biliter polita jn publicis locis Vrbium, Tem- 
plorum , Ccemetcriorum , Camporum Scc. ad 
h odium , & contrariorum Deorum infultus ar- 
cendos atque etiam poft vota concepta , iifdetn 
locis polita . Et etiam noftra artate vidimus co- 
1 u mn as, St pira tn y des cre&as ad facras imagines 
fuftinendas , quas cx are Icu lapide Pietas Prin- 
cipem, & Populoi uni in publicis locis in gra- 
tiarum adionem magnis expeniis dicavit . Ste- 
terat procul dubio Silvani lignum noftne bali 
impolitum , ut indicar inferipeio . At inter Ru- 
dera, ubi illa latebat, repertum non eft. Illud tale 
fuiffe autumo qualem ex antiquis Scriptoribus 
nofter P. Francifcus Pomey de/cripflt in Pan- 
theo mythico pag. 210. Senem cruribus capri- 
nis humana facie, ftatura pufilium , porrecta-, 
manu cupreffura tenentem * fic didum a Sylvis , 
quibus pra?Iidere'caca fuperRitio fuadebat An- 
tiquis . Cupreffum ille tenebat, eo quod Cypa- 
tiffum puerum ab eo fummopere diledum , poft 
ejus mortem in hanc arborem mutaverit in fola- 
men moeroris , quare illum compellat Virgilius 
I. Georg, 
Et teneram d radice ferens Sylvane euprejfum , 
Quate aurem potiusSignum dicatur, quam Si- 
mulacrum aut ftatua pofita Fuiffe Sylvani, ratio- 
nem deduco ex documentis Antonii Auguftini 
viii eiuditiffimi , qui in Dialogo decimo quje- 
rens , an Signum, & Statua differant , refpondit: 
Signum Diis magis convenire, ut in quadam 
epiftola Ciceronis apparet, ubi dixit: Martis 
verbfignum , quo mihi pacis auctori &c. & alibi : 
Signum Libertatis , & Signum Concordia , qu* 
pro Diis tum colebatur , 
Tabula vulcano sacra. 
A Liam tabellam votivam ex albo marmore 
duobus palmis latam , & totidem longam 
hic oftendo , cumcuriofa inferiptione fcilicet ? 
VOLCANO QVIETO AVGVSTO 
ET STATAc MATRI AVGV 5 T./E 
S A C R V M 
P. PINARIVS THIASVS ET 
M. RABVLIVS BIRVLIVS 
MAG. VIC. ARMILVSTRI ANNOV. 
Altare feu Aram , vel tabellam tantum votivam 
in honorem Vulcani , & Stata» Dea: fuiffe obla- 
tam a P. Pinario, & M. Rabulio inferiptio do- 
cet. At quid in votis habuerint, non exprimi- 
tur. Illud tamen deduci poffe autumo ex ulti- 
mis verbis, quibus indicatur fuiffe fadam obla- 
tionem anno quinto Arrniluftri , quod ut clarius 
pateat Verba ipfa fune explicanda . 
Et pi imo notandum cft ex Varrone lib. 4 de 
lingua latina Armiluftrium , feu Armilujlrum. ^ 
Fcftum fuifiC, in quo Romani armati Sacrafacic- 
bant , & dum facrifcarent, tubis canebant . mo- 
net tamen Nardinus lib. 7. cap. 8. diferimen effe 
inter Armiluftrium , & Armiluftrum. Armilu- 
Rrium enim Feftum quidem erat, ( feribente 
Paulo Diacono in Fefti epitome ) quo res di- 
vinas armati faciebant , & dum facrificarent tu- 
bis canebant ; Armiluftrum vero locus ille dice- 
batui , in quo peragebatur Feftum . quare idem 
Vairo addidit , ni/i locus potius di dius /it ablu- 
dendo , quod ludentes ancilibus armati ciycmbant- 
HujufmodiFeftum celebratum fuiffe lingulis an- 
nis die 19. Odobris , in veteri Calendario le CT i- 
tur his verbis : ARM. N.P. ideft Armiluftrium -a 
nefaftu primo , & in honorem Titi Tatii, Dio- 
nyfius docet in fecundo , feribens : Civitas ex- 
pen/is publicis anno quolibet illi parentat ( ideft 
Ttto)cu]us fepulchru milites armati circumeunt. 
Aliud infuper Armiluftrium lingulis quin- 
quenniis celebratum apud Giraldum Syntag. 
Deor. 17, his verbis deferibitur . Milites lauro 
coronati rem divinam ita peragebant , Suem ~* , 
Ovem , Taurum , qui puri efjent ter circum Acies 
wftruttas prae edente pompa-, ducebant , Marti- 
qut 'Deo immolabant , De quo etiam Livius (ic 
habuit lib. 2. Omnes Centuria , Q Equites ins 
campum martium convocati , Sve , Ove , Tauro 
caftf immolarunt , quodluftrum eft dittum, atque 
tale facrificii , genus SVOVETAVRILIA di- 
xerunt . 
Hunc luftrandi morem Servium Regem pri- 
mum 
