/ 
I6l 
ASSIS QUINTA 
Fragmenta erudita Antiquitatis . 
%) Rimo loco fe offert Tubus 
rotundus ex argilla compa- 
dus , cujus diameter pal- 
mum tequat , qui inter Ru- 
dera detedus fuit prope 
Dudus Aqua; Claudia; inu 
Monte Celio , ante Tem- 
plum S.Stephano dicatum, 
ubi antiquitus Fanum , feu Palatium Claudii 
extitiffe referunt Authores . Illum effe particu- 
lam Tubi, per quem Aqua Claudia in privatum 
^alneum tranfmittebatur , fuaferunt quamplu- 
rimi lapides in eodem loco reperti, & fimuiacra 
mira arte exculpta , inter qute Bacchi , Mercurii, 
aliorumquc falforutn Deorum figna, qux viden- 
tur in Vilia nobiliflima? Familiae Cafalix , pavi- 
menta demum ex mufivo opere egregie teflella- 
ta , ut olim mos erat in Balneis , de quibus licet 
hic agendum non fit, in iifdem tamen tantum- 
modo commorandum eft , quantum neceffeeft , 
ut offendamus Vafa, aliaque inftrumenta > qua; 
iu Balneis adhibebantur. 
Balneorum igitur ufum purificationis grattau 
prjjfertim introdudum fciinus ; ex lege enim_> 
Mofaica id conftitutum apud Ifraelitas , ut ni- 
mirum impuri nunquam adirent caufa oratio- 
nis, & facrifieii. patet cap. 30, Exodi verf.i 8. 
Lavabunt in ea ( ideft aquae ) Aaron , & Filii 
ejus manus fuas , ac pedes quando ingrejfuri funt 
Tabernaculum tejlimonii , & quando accejjuri 
funt ad Altare. Quia vero propter rationem na- 
ta cx R eligione confuetudo facile in fupcrflitio- 
nem dilabitur ; qux Religionis erant , voluptati 
dedere corrupta? tetatis homines , ut voluptati- 
bus addidi, inter ipfas voluptates Deum Dcof- 
que ab ipfis excogitatos colere viderentur. Tan- 
ta deinde in Balneo , ac lotione voluptate capie- 
bantur Veteres , ut ibi plures Diei horas , infu- 
mere atque carmina recitando , vel audiendo 
itineri minime illos puderet , hinc Juvenalis 
$at. 7. irridet Vanitatem illorum , qui fuper- 
fluam Paedagogorum dodrinam expetebant , in 
Pueris inflruendis, Rudendo nimirum , ut pue- 
li memoria mandarent carmina Poetarum, qua 
m Balneis confidentibus recitarent . 
Idcirco Urbium pracipua ornamenta cenfe- 
bantur Balnea , qua inter publica aedificia, & 
Publico xrario ad ornatum Civitatum congrue- 
bantur . Eorum meminit in multis Epiftolis 
Plinins , pracipue Epiff. 2J. & 41. Iib. 1 o. ideo 
aternitati commendabantur , qui Balnea xdifi- 
caffent, feu reftauralfent , ut multi lapidesanti- 
qui reflantur apud Gruterum , & alios. Illa_/ 
etiam piduris praeftantiffimis , & lapidibus pre- 
tiofis ac marmoreis fignis ornare curarunt : do 
quibus Martialis lib. 5 . num.42. 
Illic T aygeti virent metalla > 
Et certant vario , decore faxa , 
Phryx , & Cilys altius cecidit . 
Siccos pinguis onyx anhelat <eflus 
Et flamma tenui calent Ophyta . 
Verum ubi eunda deelfent antiquorum feri- 
ptorum teflimonia , qua? fuperfunt ex Antonia- 
nis,*^ Diocletianis reliquia abunde confirmant, 
augufliffima icdificia , quorum rudera adhuc 
Romte vifuntur , & fuis ruinis aperte offendunt, 
quantum Veteres fluduerint in his. balneis cx- 
truendis , de quorum amplitudine loquens Am- 
mianus apud Donatum iib. j. cap. 1 9. Lavacra 
(dixit)/» modum Provinciarum extrufta. nec 
folumad fanitatem tuendam, & voluptatenu 
captandam balneis utebantur,, fe d in amicitia; 
fymbolum balneo coenam jungebant , nec prius 
accumbere confueverant , quam balneo corpus 
recrcaffent , ita Homerus Iliad. Jib. 1 o. de Dio- 
mede , & Ulyffe loquens ait i 
In Balnea euntes bene fabricata , loti funi* 
Eli autem loti , & unfti pingui oleo 
Coenatum iverunt * 
& Apulejus lib. 4. Metam, hoc firmat dicens. In 
fine fermonis hujus ffatim fefe dcvefliunt , nu- 
datique, & flamma largi ffirna; vapore recreati 
calidaque perfufi , & oleo perundi menfas dapi- 
bus largiter inftrudas accumbunt. Idcirco non 
foliim in thermis publicis inerant Balnea , fed & 
in quamplurirais domibus privatis fua quifquo 
balnea habebat . Ex adis B. Cecilice Martyris 
hoc conflat ubi dicitur : T unc valde iratus Al- 
mae b i usj udex jujflt eam reduci in domum fuam , 
& illic balnei calore confumi . 
Sunt in Mufieo aliqua fragmenta plumbea^ 
Canalium ex Balneis antiquis eruta , quoruno 
primum nu.i .indicat in Tab.LII.In eo hgc verba 
exculpta videntur ALEXANDRI AUG.in alte- 
ro fub num.n.hfc alia MAXIMO, ET PATER - 
A T 0 COS. Hos tubos fuiffe adhibitos ad aquam^ 
ex 1 hermis Alexandri in privatum aliquod bal- 
neum deducendam ; non quidem vivente Ale- 
P xa.ndro 
