Claisis Quinta . 1 6? 
jio : & Ji dies nubilus immiffo vapore , Salis vicem 
fupplet , hoc eft teporem illi affert . Etat ergo 
modus talem calorem immittendi , cum opus 
c ffet, & tantus excitabatur calor in cella fupra 
hypocauftum conftru&a, quantum defidcraftent 
hi o qui in cellis detinebantur, vel undlionis, vel 
Nudationis caufa . Hanc varietatem caloris, ut 
Veteres obtinerent per quofdam tubos, & cana- 
les intra parietes ipfos collocatos , calorem ad 
Cellas ex hypocaufto tranfmittere folebant. 
Teftatur ha:c Seneca Epift. 90. adLuc. loquens 
ei e The rmis : Et impreffos parietibus tubos , qui 
'majimul , & Jumma foverent aquiter ■> & Epi- 
ftol. 86. ha?c habet. Idcmboc quoque nobiliffimi 
*diles fungebantur officio intrandi ea loca , qua 
populum receptabant , exigendique munditias , & 
u tilem, & falubrem temperaturam . 
Quomodo autem hxc temperatura obtincre- 
tu r, non ita certum. Idem Scacchus cap. 56. 
putat fuifte his tubis filis in locis adjundlas cla- 
Ve s , quemadmodum fiftulis aquarum , ut foris 
C3£ halante vapore , ad voluntatem illorum , qui 
Angebantur , vel lavabantur , calor temperare- 
tur. Unde hoc deduxerit, nefeio; neque ex 
ullo veteri monimento aut marmore claves hu- 
Jufmodi recognofeere potui. Illas tamen potuifc 
f e adhiberi probabile eft . Tutiorem viam meo 
Jncedereexiftimavero , fi dixero , in quacunque 
Thermarum cella exitum habuifte lupradidtas 
^ftulas , feu tubos ( videntur enim adhuc fic dif- 
P^fiti intra parietes Thermarum, qua? Roma? fu- 
P er fiint.) Eorumque ori operculum fuifte, quod 
P ro libito cujufcunque in cellis commorantis 
1 ni poni , vel deponi poftet , ut vapor ftatim cel- 
l a m afflaret , vel in ea ceflaret : Talia opercula-, 
^'quando ex a?re conflata fuifte, prtecipuefi 
Tubi parietibus inclufi plumbei feu a?nei eftent, 
^Quando vero fidiilia , ut fidiilibus fiftulis apta- 
rentur . 
Petrus 
fpecu- 
Mufieo 
e°Hocavi, ab eodem Bartolo fab ruderibus 
{hermarum Rorrue repertum , & in lamina dc- 
hneatum fub num. 6 . hic oftendo , tali artificio 
c °nflatum , ut tubo rotundo impofitum illunio 
perfc&e clauderet . 
Tria inftrumenta atnea huieparum diftimiiia 
exhibuit Begerus ex Thcfauro Brandcburgieo 
to m. 5. pag, 455. qua? vocat Infumibula , feu 
^fundibula , & notat nullibi e fle Infumibuli 
mentionem, feu Infundibuli: quod inftrumen- 
fum putat illud efte , per quod liquor in aliud 
^ as infunditur , immifta parte anguftiori in il- 
lu d , quae pars foramen habet ; illud tamen pofte 
v ocari Infumibulum , fi vaporem afccndenterru 
Pet illud cogas , & coartatum haurias j hoc au- 
Alneum ejufmodi operculum , quod 
pirtolus antiquarum rerum peritiflimus 
at °r italice appellabat Rezolatore , in 
tem genus hauriendi fumi hypocapnfmum Graeci 
appellant, ut docet inThefauro linguae latina? 
Marius Nizolius . 
Diximus fuifte inter cellas Thermarum ali- 
quas , quee Un&uaria vocabantur , nec enini_> 
Veteres folis balneis contenti erant , nifi un- 
guentis , & oleis corpora ungerentur. Balneum 
foepe praeibat , & fequebatur oleum , adeo ifta_» 
invicem connedlejaantur , ut ni prius fuiflent 
loti , minime ungerentur ; poft undtionem vero 
iterum abluerentur : poftquam balnei calor po- 
ros corporis aperuerat , oleum per poros corpus 
penetrabat, nehumiditate fuperflua cqrumpc- 
retur ; quod vero craftioris fucci cuti poft un- 
dlionem adha?fiftet, hoc aqua tergebatur. Quam 
obeaufam in eodem Thermarum aedificio loca-, 
undtioni deftinata j, ungebantur balneo , quare 
Sidonius lib. 2. epift. 2. de balneo ait: Hinc 
aquarum fur git cella coEIilium , qua confequenti 
unguentaria f patii parilitate conquadrat . Eleo- 
theria has cellas dixit Rofinus. Ad JirvJlram , 
ait , Eleotherium , quod erat ad unBioncs facien- 
das, cella olearia : Ha?c verba interpretatus Scac- 
chus Myroth. tom. 1.. cap. 54. ait. Alypterium 
locum fuifte ad unguentorum ufum deftinatum i 
Eleotherium vera ad ufum olei , quibus non_> 
folum qui balnea frequentabant, ungebantur , 
fed etiam qui ad pugnam, ad ludos, ad pale- 
ftram , & ludiam fua membra difponebant; qua- 
re in Balneis, miniftri erant , nomine Alypta , 
quorum munus erat olea, & unguenta uaini- 
ftrare . 
Cujus nam generis fuerint olea , & unguenta 
ad talem ufum deftinata , fi quis fcire defiderat, 
legat tra&atum- de Balneis Antiquorum Guil- 
leimiChoul, qui pag. 19. &feq. varias oleo- 
rum odoratas fpecics recitat . Qualem auteiru 
formam haberent vafa in quibus fervabantur, 
unum cx marmore antiquo acceptum oftendit , 
quod Guttum nominat ,, rotundum cx vitro , ore 
autem angufto , ut guttatim oleum perfunderer. 
Scacchus vero Myroth. 1. cap. 42. ait varia , & 
diverfa apud Veteres extitifte vafa ha?c unguen- 
taria , five olearia ; aliud lecytum nominat, aliud 
Guttum , multi Trullam oleariam referunt i ali- 
qui Groffos Ampullas , & Pelves tam cx pro- 
phanis , quam ex (acris litteris numerant . Do 
Vafculis erudite fcripfit Lazarus Baifius , nec 
nobis otium eft omnia reccnfendi , fed tantum-, 
exponendi Vafa , qua: in Mufieo funt . Tria igi- 
tur cx vitro exponimus , fub numeris 7. 8 . & 9. 
in antiquis balneis f reperta . Aliud habemus 
quadrata forma abfolutum, palmi longitudinem 
tequans , quod unguentis defervifle pro certo 
habemus . Tale vas onychino , vel Murrino 
pretiofius Mufjeo donavit llluftriflimus Pneful 
Leo Strozza , non minori eruditione , quamu 
P 2 mo- 
