223 Mufei Kirchcriani 
purpurei , alii amethyftini , quales in multis Bo- 
hemiae locis inveniuntur. Alios etiam habe- 
mus candidos , alios luteos , cinereos , & fabni- 
gros. Sexto. Fluores funt parvi tanquam fcintiliat 
argenteae in lapide amerhyftino exiftentes . Se- 
ptimo . Fluores in diverfos angulos effiorefcen- 
tes fupra lapidem Gagatem, &Jafpidem rubrum, 
ex montibus Sicilia? erutum . O&avo . Ultra_» 
fluores funt cryftalla, de quibus quaeftio elt , an 
ex glacie indurata generentur , ut docet Plinius 
& Marbodeus hoc carmine . 
Cryfi alius glacies multos indurata per annos 
Ut placuit dofiis, qui fic fcripfore,quibujdam. 
Grandinis antiqua frigus, tenet atque colorem. 
An vero ex fucco quodam terreno , ut adaman- 
tes , & alia? gemma; ? ( non enim in locis tantum 
frigidiffimis reperirur , fed calidiffimis , ut funt 
fodina? metallorum . ) Hanc fententiam exami- 
nat Paulus MariaTeriagus in Centonibus philo- 
fophicis, Centone primo . Alia etiam circ.ij 
cryftallum qua’ftio agitur, nempe circa figuram, 
quam a Natura, vel circularem, fed ut plurimum 
angularem, & hexagonam obtinet . Inde oriri 
affirmant, quoniam in hujus lapidis generatione 
terreftris materia fubtilis femctiplam feparans 
ab aqua, fefc unire nititur , & linguis particula; 
quocunque modocentrum fui corporis ambiunt, 
& appetunt ; quamobrem necclfe eft, ut vel cir- 
cularem , vel hexagonam figuram induant, cum 
nulla alia praeter circulum pcrfe&ior efle videa- 
tur , ut Ariftoreles docet. Sed cur hexagonis 
nafcatur lateribus non facile ratio inveniri po- 
teft , eo magis , quod neque mucronibus eadem 
fpecies eft , & ita abfolutus eft laterum ltevor,ut 
nulla id arte poffit aequari . Nos , relidis fimili- 
bus difputatiouibus tanquam huc non pertinen- 
tibus , primo obfervarnus cum Plinio Cryftalla 
plurimis vitiis infeftari , aliquando externa ; in- 
fuper rufa ineft rubigo , aliis capillamentum ri- 
mis fimile . Differunt igitur maxime ratione co. 
loris , & figurarum cryftalla. Alia vifuntur cum 
duodecim angulis, qui interdum inf quales funt, 
quaedam fex angulis genita, quaedam acutis, 
quaedam obtufis angulis formata: funt etiatn_> 
quae triangulares apparent, ex variis regionibus 
collega . 
Inter coetera faxum eft cum Beryllis tenaciter 
ipfi adhaerefeentibus , ideft gemmulis fplendo- 
rem eiaculantibus , & ita eleganter angulofis, ut 
Geometrae artificis manus redtius eos formaro 
nonporuiffet. Differunt etiam hi ratione colo- 
rum , funt enim ut aqua maris, aliquando ver- 
gunt ad colorem aureum &c. 
Inter Cryftalla Amethyftus numeratur , qui 
inter gemmas vulgares Jocum obtinuit , quiafa r 
ciiius Icalpi poteft . Triplex eft ob colorem, ro- 
feus , violaceus , & purpureus , feu ad caloreno 
hyacinthi inclinans. 
Ultra cryftallos , quas natura in cautibus Al- 
pium , & inviis plerumque locis generat , aliud 
genus Cryftalli eft , quod ab arte perficitur , & 
ex illo Vafa magni pretii ope ignis efformatur . 
De his loquens Plinius fic egregie fcripfit . 
Murrhina , & Cry/lalhna ex terra effodimus , 
quibus pretium faceret ipfa fragilitas . Hoc ar- 
gumentum opum , hac vera luxuria gloria exifli- 
mata eji , habere quodpojfotfoatim totum perire . 
Ejus originem enarrat idem Plinius cap. 7 6. 
lib. 56. his verbis. Fami efl , appulfa naves 
mercatorum nitri , cum J' par fi per littus epulas 
pararent ( in Syria , qua phoenice vocatur , fini- 
tima jude a , najcitur flumen Belus in mare pro- 
fluens juxta Ptolemaidem Coloniam ) nec ejfet 
cortinis attollendis lapidum occafio , glebas nitri , 
e navifubdidiffc ; quibus accenfis permixta arena 
littoris trans lucent es nobilis liquor. s fluxijje ri- 
vos , & hanefuffe originem Vitri. Mox ut efl 
afluta , & ingenjofa folertia non fuit contenta-* 
nitrum mfcuffe ; coeptus addi , &■ Magnes lapis , 
quoniam infe liquorem vitri quoque , ut ferrum-» 
trahere creditur . Simili modo , & calculi fplett- 
dentes multifariam capti uri , deinde concha , & 
foffi.es arena . Hac fuit antiqua ratio vitri. 
Jam vero , & in Vulturno mari Italia arenti 
alba nafc ens inter Cumas , atque Lucrinum , qute 
moWffima efl , teritur , de in mifcetur tribus par- 
tibus nitri pondere , vel menfura , & liquata in-» 
alias fornaces transfunditur , ibi fit maffa , qufi 
vocatur Hammonitrum , atque hac recoquitur* 
& fit vitrum purum . Hadenus Plinii verba, ex 
quibus docemur , qua nam ratione eo vivento 
Vitrum conficeretur . Nunc autem eo modo 
perficitur , quem inter ccxeteros narrat D. Joan- 
nes Baptifta Contulus Medicina; Do&or Bono- 
nienfis in tradlatu de Lapidibus in humano cor- 
pore produdtis cap.27. his verbis : JEgyptii her- 
bam Kah , alio nomine Sodam nuncupatam acci- 
piunt virejeentem , & fine flamma fuper prunas 
comburunt , quam poflea in cinerem commutatam 
nobis in maffam tranfmittunt , hanc que Vitrarii 
emunt pro vitro parando , & varia fortita fuit 
nomina. Alii enim hanc vocant Sodam , & alU 
alumen catinum , feu Rfcoli emerem . In hcC 
vero hi populares homines , quammaxime deci- 
piuntur , cum vere non fit foda illa , quam dixi- 
mus ab JEgyptii S manipulari , fed quid fimile ipfi • 
Componitur vero vitrum fic . Recipe Arena Dre- 
panitana lih. 76. Cineris foda lib. 20. & per feta- 
ceum cribrata , pone in fornace , reverberio ignis 
calci na, continuoque cochleari ferreo agit a, ut va- 
leat facilius caleinari , & ne adhareat fornaci •> 
donec liquidum corpus evadat : ignem adde, quod 
plerumque evenirefolet , fpatio fex horarum cir- 
citer 3 quo completo maffam coacervatam remove 
ab 
