6 4 
Andr. Matthioli Comm. 
Kfcxof ctyu 
CROCOMAGMA. 
C A P. XXVI, 
C 
Rocomagma fitexpreffis vnguenti crocini odoramentis,&: in formas digeftis.Opt imu cfl odo- 
_j ratum , modice mvrrham olens, graue, nigrum, ligni expers , lseue, fubamarum , qu od madefa- 
dium croci colorem reddit, guftatumque vchemeter dentes ac linguam inficit, multis durans annis: 
quale eft quod a Svriadefertur . Habet fuas vires ad dcl£da,qua: caliginem oculis obuerlanvvrinani 
cit,calfacit, concoquit, & emollit.-Vires croci proportione,quadantenus repraffientat iquandoquide 
plurimam croci partem Cbi Croco magma vendicat. 
Croci confi- 
deratio . 
\octm quidem ubique terrarum cognofcitur . 
Croci vires 
ex .Galeuo . 
Nomilia 
a Ita Cat.Sed 
Meu ScDrag. 
fimpliciter 
X".i ihot «a cw~ 
ti<fU 
b Deeft in 
mto & pro 
fubrufa ha- 
bet Aippaw . i. 
futuam, 
c Cat.JtiMW- 
etr. i. acrem, 
d Dccit in 
omnibus e» 
xenipta.rtbus. 
e Ita Meu,& 
Drag. Sed 
Car.xjrapahu. 
cinarauidque 
rectius meo 
judicio . 
f Meu ahs- 
i. ficcis. 
ied Cat. \U- 
fjoi . i.hunie- 
ctisudque re- 
ctius. 
g Cat.add.npu' 
[Attxpd. & lon 
g a - . 
Hclemj cou- 
fideratio. 
Tlantaeflcomcfis folijs longis,anguflis,capillaceis planis tamen non 
rotundis, tragopogoni m odo , fed anguflioribus fl numerofioribusfliumi accubantibus , denfis , ac mollibus . Floret 
pcft aquinoBium . Autumni anteaquam folia, proueniant: floribus ColchicoEpbemero [milibus, purpureis, ac affieBu iu- 
eundis. E medio rubra prodeunt flamina in craffluf culum cacumen deftnentia , quibus cum ex eadem fert origine , qui - 
dam exeunt proccffus exigua lingua [gura aurei coloris, us [milibus , qui in colchici flore habentur. Floret C rocum conti' 
nuo fere menfe . c/F floribus prodeunt fubinde folia , qua tota hyeme uiref eunt, fyrctis algoribus . irefeunt hac, acpror- 
fus deperduntur uere,& nunquam per aflatem apparent. Eradicem habet Crocum bulbofam, pluribus conteCfam tunicis, ip- 
fisque fiibflauefcentibus , Gladioli modo . Eruuntur Bulbi qnartoanno , iterno tantum tempore ,fer nantur f astate tota in 
horreis fl ferunturideinde appetente autumno, in tenui (olo;nam fl fler cora odere, & folidatn hurnutmCrocum in Italia, et 
prafertim m Betruria,Mauritanorum modo vulgo vocatur Zaffaranoiquanquam non defunt rurain agronoflro Senenflh 
qua corrupto a Croco uocabulo ipfum appellant Gruogo. Galerum crocum Coryceum , fl Lycium in Olympo monte decer- 
ptam(quodfciam) ad nos non aduehitwr . Quapropter quod ab ^Aquila Veflinorum urbe affertur , primum flbi locum 
yendicat in Italia. Conflat optimu effe,fl . Aquilano longi praflantius, quod in Germania oritur, e Vienna ^Auflria metro- 
poli deueBum .Sedkuiufmodi fani perexiguum efl, idef difficulter tranflt ad Italos, ob ciusfrequcntiffimum in cibis ufum 
apudTannonios ,fl Germanos. Floret Crocumfut Theophraftus auBor efl ) Vergiliarum occafu,paucisq t diebus : confe- 
flim ucro cum folio flor# quoque expellit. Cjaudct calcari, & melius ita euadit.Croci meminit Galenus libro.vii.fimp.med. 
fc inquiens.Cr ocuspaululum etiam adflringens quid' obtinet, quod terreum, frigidum, f oflcndimus.Sed fuperat ineo calfa- 
ciens fl qualitas, & (alcuitas,ut tota eiusaffentia fecundi fit ordinis excalfacientium, & primi exiccantium, proinde conco- 
quendi qnoq; vim quada habet adiuudte.fi in hoc fl pauca aAflriBione.Qtftppe quibus medicamentis, cimi non admodu ex- 
calfaciant, paucula adeH ad#lnclio,co parem facultatem habent efflenti js emplafticisuocatis,quas cum iunclas efecalidita- 
ti non vehementi contingent , concoquentes efle oflendimus . Et lib. xi. de comp. med. fecundum locos : Crocum, ait , fuo 
odore caput ferit , efl mentem tentat ,peucedam , efl frudi tum lentifci modo . Kffixor, GrxcaCrocus , Latini nominatur: 
Zachafaran , aut zafaran , Arabice : Z affar ano , Italice : Saffran , Germanice : .Agafran , Hisfanicc : Saffran , Galliee . 
Boemice ffran . Y^oKffa.yu.a. idem nomen retinet apud Cnecos, Latinos, & Italos. 
jo 
1 ° 
E/eV/o,, 
E L E N V M. 
C A P. XXVII. 
Helenij Ae- 
gypt. confid. 
H Elenium folia habet ucrbafci anguftiorisfolij,afperiora,oblonga:caulem a quibufdam in locis 
noncmittit:radicem& fubalbidam , interdem fubrufam, odoratam, c fubacre,ucgctam,ma- 
gnam:ex qua agnatx propagines d liliorum, aut e ari modo fcruntur.Montanis,umbrolis,&/fiC' 
cis locis protlcnit . Foditur altate radix, particulatimque difie&a ficcatur.Potum radicis dccodum 
mcnfes,& vrinas cict.Ipfaque in eclegmate ex meile prodeft tuflijorthopnoeaejruptisjconuulfis, infla ^ o 
tionibusj&ferpentiu morlibus.Ln fumma excalfaciens cft . Folia eiusex uino codta utiliter ilchiadi- 
cisillinuntur.Heleni) radix & fl omacho utilis eft in ^alTo condita.-fiquidcm/algamari) paululu licca 
tam eam, mox decoctam, & frigida aqua madefadam,in fapam conijciunt,&ad ufus recondunt.Tri- 
ra,potaquead cruentas cxcrcanoncs efficax eft. Alterum Helenij genus in Aegypto gigni CrateuaS 
tradit.Herbaeft cubital ibus ramulis, fcrpylli modo per humurepetibus.folijslcticula: circa ramos, fed 
logioribus crebrisqeradice pallida, £ digitiminoris craflitudine p ima tenui, fuperne crafliore, cortice 
mgro.Nalcitur in maritimis, collibusqj.Radix una in uino epota, contra ferpentiumidus auxiliatur. 
H Elenium , quod Latinis etiam Inula dicitur, planta efl vulgaris notitut. Folia habet ucrbafci latifolij latiora , longto- 
raf. hirfuta & in acutum definentia,dorfopromncnte.Caulcm profert bicubitalem, flr aliquando maiorem, craf- 
Jum,i;irfutum,in quo flores exeunt aurei.Chryfantbcmimodoffed maiores. Semen edit verbafco f mile , taciu pruritum fo' 
ciens . Eqdicc nititur grandi, neget a, to nuofafl . Exterius nigricans, hiterim nero albicans , fiiporc amaro efl fubacri , 
qua agnatee propagines feruntur. loca amat vliginofa, quanquam fl in montibus quandoque nafeitur . Quod autem in Ita- 
lia prouenit, folio di longe maiore , quam tradiderit Diofiorides . Quippe non foliim uerbafco angudii folio InuU Italici 
maiora infunt folia , verum etiam ea magnitudine longi; fuperant, qua latifolio exoriuntur . Quod tametfl pro locorum 
varietate euenire facili po (fit ; crediderim tamenhoc in loco Diofcoridis codicem pluribus fcatere mendis. Siquidem tcsla- 
tur Marcellus Florentinus vir quidem apprimi dodius , fe habuiffe Diofcoridis vetufliffmum , ac probatiffimum codiccrn, 
in quo longi plura legebantur, quam in exteris fere eundis Gr acis exemplaribus . Sed prx/ertim in hoc capite hac de cau- 
le,flmbus , fl femine habebantur . Caulem ex fe mittit EI elenium crafflm, hir f itum, cubitalem , fl aliquando maiorem, 
angulofumj , : flores luteos : fl his femen verbafco fimilc, tadu pruritum faciens . Quare mirum non efl,fi etiam alia hic 0 
deflderaripofjint ; cum non facile adducar, ut credam,Diofcoridem Helenij radicis , cuius tantum cft medicamentis ufub 
tum amaritudinem, tum formam fuhticmffc.Meminit InulxT? Unius lib.xix.cap.v .vbiflchabet. Siferhis feritur menfl- 
bus, Februario, Martio, ^Aprili„Auguflo, Septembri, OBobruBreuior his eft, fed toro flor amarior f Inula, per fe florna- 
cbo inimiciffma . Eadem dulcibus mifiis falubcrrima . Illuftrata maxime Iulix ^luguflx quotidiano cibo . Superuacuum 
eius femen, quoniam oculis ex radice excifls, vt arundo feritur . Item lib. xx.cap.v. Inula quoque inquit, d teiunis comman- 
ducata dentes confirmat, fl ut eruta efl, terram non attingat . Condita tufflm emendat . fadicis vero decofix fuccus tineat 
pellit . Siccata autem in vmbra farina, tuffi,fl conuulfls, fl inflationibus, fl arterijs medetur. Venenatorum morfus abi- 
git : Folia ex vino lumborum dolori illinuntur .haBenus T Unius . Vinum, quod Helenij radicibus paffim vbique in Ger- 
mania paratur , frequenter in potu fumptum mirifice vifum acuit . irridet radicis farina dcmrij pondere , diebus ali- 
quot ex vino vetere haufta, fflcnetkos xuuat . Cxterum ^Aegyptium helenium , quod Crateua auBoritctte mcmorippV' 
didit 
