8 4 
Andr.Matthioli Comm. 
jO 
exTlinio libro xti.cap.xmi.dilizenterexcerpfi. Gignitur itaquethks (ut ilii prodiderunt )pr [ter .Arabiam nullis, ac r,t 
Mrabid quidem vniucrfe , fedpriuatim cuidam loco in medio feri regionis poft Mtr amitas pago Sabmntm , qm eapttt re- 
gni efl. T rattus is rfettat ad orientem undique rupibus imius, & d dextram aris (copulis 'macce (Ius . Sy inorum, qua thus 
proferunt , longitudo eB centum millia paffuum , latitudo autem dimidium eius: quas & CMinai attine unt otium pagpn 
colentes ,per quos thus euehitumno tramite angufto , a quibus etiam thus tJWinmm olim dittum eB . Siquidem hi prhni 
fuere thuris repertores, eiusj, commercium primi fecere , maximeque exercent . C at eris interdittum eft, his exceptis, in- 
dere thuris arbores; ac ne Mineorum quidem omnes ( ut perhibent) ipfas arbores uiderepoffur.t. Ius enim in thus tefumque 
legendi poteflds , tricentim tantummodo effe familiarum dicunt , qua per fuccefficnes id fibi nendkant , qua ctiamnum ob 
id d propinquis populis (aer a uocantur ,quod cum uulnerant arborem , quo liquor defluat, aut cum metunt, nec fceminarum, 
nec funerum congre ftu polluuntur: atque ita religione merces augentur. Quidam promifcuum ius Mimis omnibus effe tret- 19 
dunt,& unoquoque anno inter ipjos diuidi . Coierim quanquam prifei Romani in Arabia bella geffere ; thuris tamen ar- 
boris facies d nullo ( quod equidem legerim ) Latinorum tradita eft : neque Grocis etiamrtum autt oribus ( etfi plures de ea 
confcripferint) de eius effigie fatis inter fe conuenit , licet dixerit Tbeopbraftus, quod arbosthuris, qm fuper Sardes apud 
delubrum quoddam furrexit , fronde lauri conflet . Thus duntaxat meti [olebat incifo arboris cortice , canis ortu , flagratl- 
tiffmis oftibus ,quod tutic e flet humoribus maxime prognans , quod poftea legebatur fequenti autumno . Verum dulcedo 
queftus aliam uim attulit, qua etiam primo uere ipfum legeretur, incifisper hyemem arboribus . Sxeipitur quod ex ar- 
boreprofilit , atque diflillatpalmea tegete, ubi loci natura pofeit , aliubi area circumpauha. Turius, & perlucidius illo mo- 
do , fed hoc pondero fias , minus pollucet , minus que utribus poHct . Vindemia uernathus rufiim emittit , nec comparandum 
priori, uires enim imbecilliores fibi fortitur . Creditur nouella arboris candidius effe , quam uctens . Qjiod hofit in arbo- 
re , ferro depettitur , ideoq, corticofurn . Tradidit Diofcorides prater .Arabicum muenirigg- Indicum , id tamen flauefce- 
re. quod indicat , thus & in alifs regionibus nafcupmer illud , quod ex .Arabia deuehitur . Quod cum Tbaophrattus, & 
T Unius fatis compertum haberent, quanuis prius fcripfi flent, thus prater Arabiam nullis gigni dixere, tamen poftea, quod 
ex relatu acceperant , id etiam nafei in quibufdam in fulis . Datur utiliter potandum dyfentericis : & diarrhoea laboranti- 
bus,& ijfdetn clyftcre quoque infunditur. Unitur cum latte aduerfm folis ardores. Cum aqua autem nymphee bibitur drach- 
ma pondere ad gonorrhoeam , .Auget memoriam bibiturn oboli pondere, fugat triftitiam , & ktrficat cor ,& conuenit om- 
nibus eius affettibus , prafer tvm ubi mifceatur cum medicamentis, qua cordi opempraQant. Fit i! thure medicamentum, quo 
nihil praftantius, certiusquc uidi ad oculorum lippitudinem, & ruborem, etenim fap e una tantum notte affettos iumt. .Ac- 
cenditur Thuris grumus , acuto flilo affixus , cerea candela, mox in aqua rofacea uncias quatuor reflinguitur, repetuntur in- 
eenfiones , e xtmElianesque trigefies , & deinde percolata aqua linteolo mundo , oculorum angulis cum penna uefferi illini - e 
tur , dmi cubitum affetli fefe recipiunt . .Atqui fi rubor , lachrymaque tiehcmenti cum dolore fuerint, additur tantundem - 
lallis muliebris. Siftit T bus fanguinem c naribus manantem , fi cum tela aranea , & aloe , excipiatur oui unius albo, & cum 
licinio introducatur innares. Thuris fuffitu fanatur quoque tenafmus , addita prafertimcolophoniar eftna . Fiunt ex Thu- 
ris drachma, 6 agar ici fcrupulis quaternis cum byffopifurco catapotia decem admodum utilia ad frigidam tuffim, fi unum 
tantum quotidie fumat Ager uefferi, iturus dormitum. T aratur ex Tburepuluis quoque admodum utilis ad dyfentemnt 
hoc modo : Sinito Thuris ? Majlicbcs, cuiufque drachmas duas, luti ^Armenij drachmam , coralliorum rubeorum, cornu cer ~ 
uini ufti,ftngulormndrach. fanis . Lafidis hamatius uflifcrup.duos . Terito fimul omnia . Datur ex umo rubeo fefqui- 
drachma, horis duabus deama. Thuris & Myrrha pulutsoui albo exceptus , fronti tcmporihtsq, illitus , bemicranios do- 
lores mulcet. Thus (ut feribit Galenus lib.vii.fmp. medicamentorum ) excalfacit ordine fecundo , de ficcat uero primo, 
paululumque adftringit . Sed candido minimum adflriftiomanifefta. Cortex ems euidenter adftrmgit; proinde faneflrenuC ao 
Thuris facili ( l U0( l !te de f ucat> . adeo ut cx f ecun do fit ordine completo defle cantum . Eft autem craffiorum partium, quam ipfum Thus , 
rates ex Gal. &mmmd particeps acrimonia. Obbas igitur tum facultates , tum qualitates multus efl eius ufus apud medicosin bicmo- 
ptoicisjlomacbicii, cabacis, & dyfentericis, non tantum ijs, qua extrinfecus applicantur, ipfum admifeentes; [ed & i]S,qu£ 
intro in corpus f uniuntur . R amus cius (lego fuligo ehttjSc infra rationem reddam ) tum ftccioris, tum calidioris efl faculta- 
tis, quam ipfum thus, adeo ut ad tertium ufque exccffum pemeniat. Habet uero etiam abfterforium quiddam ; itaque eo no - 
Galeni locus minc expurgare, & implere, quein oculis confiflunt ulcera, uidetur, uelut & myrrha, &flyracis. h ac Galenus . Verum, ne 
reftitutus. quifpiam fortafle meperperam Galeni lettionem hnmutaffe exiflimet , illudfciendum efl, quodin Galeni loco citato nonfo- 
lurn GerardiGaudani uerfio reprehendenda ( quod tamen interpreti uttio minime dandum eft) fed etiam in Gr&cistum if- 
frus Galcni,tun?Tauli ^tegineta codicibus communis lettio deprauata uidetur. quippe ubi in thuris capite legitur apud Gal. 
0 ^ tutToZfroriccu iri, i **t<cWtbVt»V fiud/aon, hoc efl f m uertit G er ardus , Ramus citas 
tum fictioris , tum calidioris efl facultatis, quam ipfum thus, rettius legendum putauerim,» JV mhoZ hoc eB, Fuligo 
eius &c.Qim quidem lettio primo Diofcoridis tcftmonw comprobatur, qui pr Ater quam quod ramorum non meminit, ipft 
thuris fuligini , non ramis, tum expurgandi, tum implendi, quem oculis confiflunt ulcera, facultatem ineffe tettatur . Deinde 
id manddte innui fle ludetur Galenus inpr<editti capitis calce illa comparatione, cum inquit , uclutiex myrrha, & ftyraes. 
fj am Mrovin-fimp. medie, de flyr ace agens: (ly racis combufli fuligo, inquit, thuris fuligini quodammodo efifimilis. ft 
libro, y il. de fuliyinc (cribens : Trimum enim . ait . thuris fifliainp ™ ■ 
5 ° 
. _ .. de fuligine feribens ; Trimum enim , ait , thuris fuligine utuntur, in ocularias mcdicicae mifla , eas ui- 
delicet, quA ad oculos etiamnum phlegmone tentatos accommodantur , atque 'etiam fluxione tentantiir , & ulcera ha 
bent, nam & illa expurgat, & carne replet ' " - - - 
bent, nam & illa expurga, & carne replet . ,Ad bpcufirpant quoque eam ad facultates, quas uocantcalliblepharas. 
Tr Ater ea tercbmthmA , mynbaquc fuligo moleftia caret, non aliter , 'quam thuris : fed fhracis his quodammodo iV- 
lentior efl. His igitur rationibus afferere non dubitauerim , hocin loco uulgatos Gracos codices fcrtaffe librariorum f 0 
mcuna uocum fiimilitudine deceptorum deprauatos effe; quodque loco huius uocisfJH^ qu.A Latme fififinem reddit, 
fucceffent que ramum germenvd figmficat . Quod etiam apertiffimd confirmat Serapio . qui cum hunc Galeni lo- 
cumfuo tempore legitimum , & incorruptum haberet , que hoc Caleni loco noflra gtate de thuris ramo leguntur, 
eaipfe Galeno accepta referens , de thuris fumo, feufuhgine legit . Quoditemapud Metium uiderelicct : qimetiamapud 
MmcenMmcapit.deoliba.no legitur, fimus eius efl uehmentioris exkcafmis & ffiptkitatis , tametfi Taulmhac mendi 
nonuacet , uelfui ipfius fortaffc, uel potius librariorum culpa. Nam alias non poffem non admirari , quodin Galeno lettio- 
Auie. lapfus. ntmhanc depraitatam effe non anhnaduertiffet, quemadmodum hac in re noflre Atatis interpretes mihi quidem admiratio- 
ne digni mdentur. Cgterum thus( ut Galenus feribit lib.uu.de compofitione medicamentorum per genera) concoquit, & 
pus mouetin temperatis corporibus , nam in humidis far coticum eft . Trpterea cum dixerit Diofcorides thus infecunda u* 
Manna thu- Vtudmehauftum , infamam f acer e, & largius cum uino fumptuminterficere , hinc *Mukennam erraffe crediderim, qui & 
ns. deprauatisfenfibus,& abolitA mernom thus opem prgflaretradit. Torro credidere nonnulli thuris Mannam apudOrgcos 
cjje, 
