9 4 Andr. Matthioli Comm. 
muspraterea qua eodem capite , vbi plantarum meminit, qmperpctub virent , idem fic habet . # «'jjvAA* >Jv v.v lui: ctyft' 
vv, S. tsn «s»iitetivito'x<lii,itAKn,-Biivt &ytM..ide(l. Ergo inter Jylncslria perpetuo uirent , qua primo volumine retuli - 
tnus, abies, picca,pinaflcr.€x bis itaque manifejlum jieri arbitror, 'Bellonitim multain Thccpbrafto efeitanter legifte, pluri 
etiam temere & falso [criptis tradidifieivt hinc ipfum inanis floris:, vel alicuius dignitatis cupidum potitis, quam verita - 
tts shtdiofum fuifie facile iudice.Nec minutis hallucinatus in bis cenfindis refmiferis arboribus videtur MnguiRarius, quip- 
•A BgoilJari ; U pe qui tantum fua ipftus dubius opinione, nullis adduclis rationibus, nec autorim teflimonijs Montanam fylueftremve Ti- 
P us * num, ac eam quam Magum vocari Mnanicnftbus diximus, picearum generi aferibit, cum tamen ha apinis alijs quibufcun- 
que mfi magnitudine, & conorum exiguitate differant , catteris nihil diffintientibus . Tfam omnibus eadem facies, eadem 
folia, ijdcm flor es, eadem germina, eadem ligni materies , idem cortex , eadem refina , idem odor , idemque fapor. .Ad- 
de etiam quodhac omniapinorum generain tadamuertantur & pice copiofiffimam fundant, quod omnium feriptoru con- 1 
fenfu pinorum proprium esi , nonfficearum . Nec minus decipitur in cenf enda T aretina pinu , quam quibufdam vocari 
Cetnbro diximus .Quippe is hanc ,fua tantum fententia dubius Montanam pinum effe cenfet ; fed cuminter caterapino - 
rum genera , tam fylueflrium , quam vrbanarum , nulla habeatur pinus , qua fragiliori fit frubiu quam hac , cadit , pc- 
ntque Mnguillarij fententia . nanque T heophr afli teftimonio Jylueflris Montana pinus, nucem edit Maritima compabiio- 
rem , durio remq 3 , ac minus dehifcentem ,tanquam fylucflrior , acrobuflior . C ater a qua plurimum huiufiehorniv.it 
fententia refragantur ,fiquis audire deftderat , legat epijlolam pmremnojlram ad Clariff. Medicum Vlyffem Mldrouan- 
dum. ibi enim plura [ane reperiet , qua antea d nemine de pino & picea vfquam funt explicata. C 'ater itm non po- 
Plinij lapfus . ^finon admirari dixiffe T Unium , fcandulas c pino ad contegendas domos, ex omnibus , qua reftnam fundunt ^arbo- 
ribus aptiffimas ejfc, cum laricem non ignoraret materiei prablantia, duritie ,& firmitate , nulli- aquiparandarn 
Tedx con Ci- e ff e • "Pr at area fer ibit Theophraflus ( nos id quotidie uidemus ) quodpini interitus cfl , uttcdafiat . Cuius tierba funt 
derado. hac loto fupra citato. Morbum pinis accidere talem Idai incola narrant , cum non folt-.m cor , fed etiam pars externa 
caudicis in tedam tranfiuerit , tunc flrangulari quodammodo . quod sponte accidit vbertate arboris largiffima, quo ad 
quis conicblarepoffit, teda enim totum efficitur . Ergo hac pini propria affeblio cfl. Quare autem pinus teda fiat, 
feribitidem Theophrabhis libro vi.cap.xv. de caufts plantarum , fic inquiens . Tinus enim radicem agit teda totam 
refertam , vt ante diblum efl . } {atio eadem , qua in animalibus cfl , quod pars alimenti , qua ferbuerit , excotlaq , fit 
qucniampurgatiffma efl , aj]idct:& collebla , dcnfataifi pinguedinem reddit . Reliquum vero furfum tranfmiffum , par- 
tes , qua fupra teiram eminent, nutrit : non per illampinguedinem fubiens , fed per alios quofdam meatus .Nconqua in te- 
dam omni exparte mutata fint,obcfitate moriuntur , vt diblum efl: ciim enim nullum tranfitum habeant, (piritus jlrangu- 
lanturftcut animalibus accidit , qua vitra modumpinguerint . hac ille.Catcrum quodteda opus fttadpiccm conficienda , .q 
nondefuit Janeratio , qua etiam arte fieri peffit , ita utpinus non fuautique Epente , fed artificio tedafiat. Idcnimdo- 
cuit Theophraflus lioro ix.cap.n. de bifluria plantarum , his ver! is. Id ai ubi arboris caudicem cortice diEpoliarint . quod 
pffte folari, binis, aut ternis a terracubitis facere confkeuere,con fluxum iftuc flerinon fine tedavno cumplurimum anno 
affirmant , Idque curnfccuri detraxerint, fecundo iterum anno teda locum expleri: & tertio pari modo . Toftbac ob eam 
paulatinam incifur am arborem extenuatam, putrefablamque humi facile d flatu proflerni , tum eius cor extrahifhoc enim 
Plinii error * maximi pr a fert fnecnon & radicem effodi.hac etiam ille. Quibuspaldm efl contabefcente pino, tam sponte, quarti 
quorundam . a ff te f eri oriri j HC tedam.Quamobrempu tauerim hac in re non parum cecutijfe T limum: quippe qui lib.xx i.cap.x.vbi re 
finif eras enumerat arbores, tedampropriam , & per fe effe arborem ccnfet,cum inquit. Sextum genus efl teda proprii dibli 
akundantior fucco , quam reliqua: parcior , liquidior j„ quampicea : flammis , ac lumini facrorum etiam grata . Et libro 
eodem cap.xviu. Nunc, ait, celeberrimis arborum diblis quedarn in vniuerfum de cunblis indicanda funt.Montes amant 
cedrus, larix, teda, & cetera, i quibus refina gignitur . hec T Imius . Verum fi quis Tlinij defenfor diceret per tedam ip- 
fum hoc m loco non aliud intelligere, quam pinum, itaque eum tueri vellet, hanc tutelam illud(vtputo )vanam efte oflendit , 
quod cum eo capite Plinius re finif er eis arbores omnes per genera defer ibat, & primum omnium genus pinum faciat, nullo 
pablo pinum pro teda acccpifie videtur, cum fexto r e finarum generi tedam pofiea adfcripferit.Hinc fortaffe & Marcelli er- 
ror defluxit, qui in hoc Diofcoridis capite, pinum tedam interpretatur . In hoc etiam verfatur errore Mdarnus Leoniceruf 
Bjiellmmfecutus infito dc plantarum hifloria volumine,vbi fiblampotius>quam veram arbore pro tedapinxife videtur • 
S ed animaduertendum efl, non epinu tantum fieri tedam, fed ex alijs efiamplantis reftnam fundentibus, nempe larice , & 
piceata quibus nos in Mnanienfibus fyluis pinguiffimam excifimus. Sed in his rara admodum teda efl.Quaproptcr dicebat 
T heophr alius lib.uu. cap.vi.de hifloria plantarum, quod in Ponto ex fyluefiribus dcfmt pinajlcr, abies, atque picea , & 
Plinij&Ruei omnino que tedam in fefe gerunt . Quibus clari patet, alias preter pinum arbores effe ,qttein tedam contabefiunt. Sed S° 
-rj error . quod id morbi magis pino cueniat,qudm cp teris, propria pini affectio cfle creditur. Quofit,uf&inboc Plinium errafie cre- 
diderim, qm non pini, fed laricis morbum effe ait, vt teda fiaf.ac eidem omnes attribui ttmvires, tum notas , tum qualita- 
tes, quas Theop hrafluspino reddidit. Quare cum fiucllius eumfibi fiimiUariffimum ab huiufiemodi lapfu vindicare tiellct 
nonmirum, mquit; quod in hoc Plinius aquiiiocatione fit vfus,quando & perpetua fronde perinde aepinus, fit larix, & fi' 
tus idem in montibus, eadem juc facies, minime animaduertens,qadm magnoipfi quoque fuerit errore implicitus: quemad- 
modum & recentionm ahj. Quandoquidem pro certo atte flari pofium, laricem me vidiffe nunquam (et fi centenas laricum* 
fyluas viderimjcui per hyemem folia non deciderent, & quit tantam contraheret cumpino cognationem, quantam Pgiel- 
▼ • ■ , _ ws tradidit. Itaque vt vera cius quoque promulgetur hifloriajnc ea de larice differemus , qux & vidimns, & experientia 
na. 1 °* c °mprobaumus. Iarix igitur arbor eH eximia proceritatis, cortice perquam craffb( non autem Uuiori, quam picea, vt 
M-damus Lonicerus Jcrwitfm rimas vndique dehifiente , intusqiie rubenteiramos gradatim circa fiipittm totum emittent 6° 
adnatis compluribus falicis more lentis, colore luteo, odore no imucundoffolifs circum ramulos prodcuntibus,denfts,oblon- 
gfi, mollibus, comofis, pineis angufiioribus, minimi aculeatis; qua aduentante hyeme pallida effetta ad caudicis radices de- 
aduntjibiq; marcefiunt:ita vt fila larix inter eat eras refina fundentes arbor es, reta omni algoris immanitate , nuda fT 
hyemem vitamtranfigat.Nouella cupreffumprorfum amulatur,non autem piceam, vt I{itcllio placet .Eius coni{quanq 
credidit P Imius laricem Herilem eff ffcuprcffmis admodum fmiles funt, neque ingratum efflant odorem. V eruntamen flo - 
res longe odor otior cs funt,qui ucre mergentes e ramufiulorum cacuminibus arborem vniuerfam mirum in modum conde 
cerant, quippe cum m purpura ardenter rubefiant , comantibusque foliolis , miro quodam natura artificio anneHantur, 
non parum uiatorum oculos r morantur . Ligni materies duri fima , prafirtimque rubefiens, & in caudicis meditullio fi' 
U: eaque propter m adificijs omnibus extruendis , cateraslongepraceU.it. V anum pro fcBo c(l credere ,(vt Plinius * 
Tlim), & Vi- vitruunu, & rccentiorumplerique perhibent) quod nec flagret Larix, nec in carbones vertatur ,fed v eluti calcarium fi' 
traur error, xim m fornace exisxaUir . Quin etiam if proculdubio falluntur, mfi horum authoritate frefi , Laricem noflram Icgin™* , 
haud 
