1 1 8 
Andr .Matthioli Comm. 
Cedre? uires. 
ferre Sabinam. Sed credam ne ego .Anguillario Sabinam bancejfe Cedrum ^Atlanticam , uel Thuiam} Minime omnium 
quod h&c nufquam gentium proueniant ni/i in Cyrenaica regione apud Mmmonis delubrum, & in ea Atlantis parte, vbi 
Mnchorarius mons habetur, Tlinif adusque tempora exhaufius, quodque caudice, & odore, quin etiam fruClu nullam ha- 
beat Sabina cum Cuprcffo cognationem. De citris autem, quibus aureatotius fere ItaliA uiridaria exornantur , tamin Tyr- 
rheni, quam Benati litoribus in fequentibus, capite de malit, vbiipforum mentionem facit Diofcorides , adiuuante Deo,plu 
ra dabuntur .fiquidem arbor illa ab hac, de qua nunc agitur , plurimum differt . Cedri meminit Galenus libro vii.fimpli- 
cum medicamentorum his verbis. Cedrus Specie duplex esi, altera fruticofa iuniperis ad/imilis, altera arbor non exigua. 
Vtraqueejl calida, fieexque temperatur £ tertij quodammodo ordinis, fecundum vtrunque . Caterum Cedra ( vocatur ita 
io 
20 
Nomina. 
fient fubSlantia tenuitatem . Mt in duris plufculo tempore, & vix operatur. Tono talia omnia medicamenta J eptica 
vocantur , & fepta : fed inter fefe maioris, minorisque ratione deffident . Efl autem in hoc genere medicamentorum ex pri- 
<mo , & inffrmiffimo ordine cedrea: pleraque enim eorum admodum funt efficacia . Talia itaque & mortuorum corporum 
carnes corrumpunt , at cedrea exiccat , Jimulque d corruptione tuetur corpora demortua, utpote humiditates eorum fu- 
per fluas depafcens , caterum folida corpora haud attingens, Mt in viuentibus calor ipfe,quiin corporibus efl, cedre# vi- 
res adaugens , caufa efficitur , ut tenerx ab ea carnes deurantur . Nec mirum uideridebet , fi cum tanta polleat, potentia 
lendes , pediculos, & tincas ,& in auribus natos uermes interficere valeat,tum fatum appofita viuentem quidem interi- 
mat .mortuum autem eijciatfficut fani etiam in coitu femen, pudendo circumlita . proinde conceptum impediens efl me- 
dicamentum , fi fic utaris , nulli fecundum : aliaque multa eiufinodi particulatim efficit . Itaque argumentum efl,ipfum 
valenter excalfacere, ficutvbi dentium foraminibus mSiiUatur: fiquidem dolores eorum mitigat, fed & ipfos confringit . 
Extenuat quoque oculorum cicatrices, & vifus hebetudini ab humorem crafjitudine ortA medetur . Torro quod eius esi 
pingui fimum , & ad vnguem oleofum, quod fufpenfis Cupra eam dum coquitur , Lanis excipitur , ac colligitur, tota cedrea 
tenuius quidem efl, fedminus acre;quanquam non minus excalfaciens. Eandem quippe rationem habet ad id quod reli- 
quum e Si cedra, craffius illud uidelicet, quam oleum ,ad amurcam . Troinde illud utpote craffius, mordax efl, & maio- 
re aperiendi facultate pr Aditum . Itaque vlcera irritat, phlegmonemque illis excitat .Torro olcofa illa cedrea adeo cle- 
mentibus efl uiribus,vt etiam plebeij experientia dotti vulnera ouibus occafione tondendi a forfice f hila, illa illita fanent, fi- 
cut etiam picehumida . Ftuntur aut emea & adouium fcabiem, & ricinos ,Gr Aci nporamt vocant. Torro cedrides 
(nam ita frudum cedri nuncupat ) moderatiores uires obtinent , adeo ut comedi quoque poffint . .Attamen fi liberalius 
ijsvtare, capiti dolorem inferent, ardoremque, ac morfumin uenvre percipies. Qua arbor Gratis Mfpts s Latinis 
item Cedrus nominatur : trabibus, Scrbmdtalis , Cedro. Eius autem liquor ut Grace ita etiam Latine Cedriaditi- 3 r 
tur : trabicd , Kitranffiuc ^Alkjtran: Italici, Cedria . 
t Hic lettorem admonitam volumus, illa de fuligine Cedri uerba non legi in Gratis tum vulgafis,tum etiam antiquis om 
nibus codicibus, quos legimus . Quare ciirn neque a Marcello uertantur, qui plura exemplaria Graea habuifie fatetur , ea 
potius addititia , quam legitima cenfenda uidentur. 
AstpJ/M . 
LAVRVS. 
CAP. XC. 
a Ita Catae. 
& Drag, At 
meum exem 
piat legit t d. 
itr. i. uire 
tra ligna. 
yju w^oK.i.fo 
nitui leg. an- 
ticj.cod. 
4 ° 
L Aurus quaedam tenui folio conflat, alteralatiorc.Vtraque excalfadoriam natura habet, & emol 
lientem.Vndedeco&um earum in muliebres inieflhs additum, vuluae, & ueficaevitijsconuenit. 
Virentia afoliafenfim fubftringunt:illita quoque, ac trita ueiparum apumque ictibus opitulatur: ea- 
dem cu polenta, & pane illita inflammatione omne mitigantded pota ftomachu effundunt,& uomi- 
tiones moucnt. Lauri baccae magis, quam folia calfaciunt.crgo in eclegmate tritae cu meile, uel paP 
fo profunttabi,orthopnoeae,& omnibus thoracis rheumatilmis.-conrra fcorpionem iftus ex vino bi- 
buntur: vitiligines emaculat Succus baccarum utiliffime aurium dolori,[& grauitatipnftillatur cum 
uino uetere,& i ofaceo.In medicamenta autem adijciuntur,quae neruorum laflitudines reficiut, aco- 
pa uocant:&ad uuguenta,quaeca!faciunt,&difcutiunt.Cortex radicis calculos rumpit, partus necat, 
hepaticis prodeft, tribus obolis in uino odorato potus . 
Lauri hifto T ^ Mrus tam tenui folia, quam latifolia: arbor efl odaratififma,ncminique in Italia non cognita, quod non folitm in hor- 
j™ 1 JL_/ tis, viridanjsquc acuincis fatavbique uircfcat,fed per fein fyluisflocis prafertim maritimis, ac etiam in montibus, 
& collibus apricis, qui lacus , & maria refpitiunt,ffonte nafcatur. Folia habet oblonga, & lata origine in acutum defluen- 
tia , craffa , folida , & odorata , in uno quidem genere latior a. m altero angufliora:qua foliorum differentiam alteram ma- 
rem, alteram fceminam cenfemus . Flores mittit paruosmufeofos, oleA fere f miles , ex luteo albicantes, e quibus baccApro- 
deunt oleis ftmiles , colore primum viridi, & per maturitate nigro, craffo intus nucleo, ut in BjiJci baccis.Decerpuntur Lau- 
ri baccA in fine Mutumnfvcl ftatim in ipfo hyemis principio, ut etiam oliuA.St oleum ex ijs elicitur , quod Laurinum uoca- 
mus . Laurus planta efl, , Apollini lucidiffimo facra:quinctiam d Ioue colitur . Vna quoque laurus TQmA antiquitus impe- 
ratorum pontificumque domos exornare folebat. Quod fmiliter, atque alij complures gentilium mores, in hunc vfque diem 
apud nos perdurat . Nanque vbi dies feflus aduenerit, laurus non modo templorum valuas decor at, fed & vbi dies geniales 
ad fuerint, ingentium palatiorum efl ianitrix.Quofit , ut magnis aduentantibus principibus, lauri frondibus & columna, fo 
& arcus inpatisfignum extruantur : fiquidempatifera laurus efl, non fecus ac olea.ldeo antiquitus etiam, fi eius ramiprA- 
tendebantur inter armatos ho(les,firmum quietis erat indicium.Qua obferuatione duflus yt er nardus Cleflus Cardinalis am- 
pliffimus Tridentinus, tum pacis, tum quietis f e flator maximus, lauri,& palma florida ramum adnc6lebat,ut nitidamar- 
mora , praclara metalla , ffetioja pitlura , aurea, & argentea vafa , ac reliqua admiranda demonflrant , quibus magna 
eius palatia fulgent . ]{ornanis laurus ferebatur latitia vifloriarumque flgno . Idcirco laurum in templis in louis gremio 
reponebant , quoties Fama latitiam uifloria noua attulerat. Quinctiam grata Mpollini dona unoquoque anno mittere /ole- 
bant in Tarnafo monte, quod ibi laurus fpeflatiffima crefcerct. CAterum quod laurus PyOtnx d Ioue e cplo miffa fuerit, ut ea 
imperatores coronarentur: fatild perhiberi poteftmatique LiuiA DrtifillA,quA poflea Mtigufla matrimonij nomen accepit , 
cumpaBa effiet illa C a fari , gallinam conspicui candoris fedenti in hortis aquila ex alto abiecit in gremium illAfam , intrepi- 
deque miranti acceffit miraculum, quod teneret roftro laureum ramum fuis baetis onuflum.Qupd audientes conferuari ali- 
tern,& fobolem iuffere arusfices , ramumque eum feri, ac rite cuflodiri . Quod faftum efl in villa CAfarum fluuio Tyberi 
, impofita , 
