Halie* uires 
ex Gal. 
Farri«,& hali 
t» «lifieretix 
femina . 
K 
i 
Milij uires 
ex Gal. 
366 
And.Matthioli Comm. 
0 
duritia conteritur . *Nfibilius,ut notum efl,pilo vin&orum panali opera.Primori ineflpyxis ferrea , exct/fjis inde tunicis - 
Iterum ijfdem armamentis nudata conciditur medulla . Ita fiunt halica tria genera , minimum, ac fecundarum , grandifii' 
mum vero apherema appellant . Nondum habent candorem fuurn , quo pracellunt . lam tamen * Alexandrina proferun- 
tur, 'poflea, mirum diftu,admifictur certa,quatranfitin corpus, coloremque, & teneritatem affert . Inucnitnr hoc inter 
“Puteolos, & Neapolim in colle Leucogeo appellato . Halica adulterima ft maxime e %ea,qua in ^.phrica degenerat . 
Latiores eius frica, nigrioresque, & breui flipula, pinfunt cum arena , & fic quoque difficulter deterunt vtriculos . Po- 
fleaque gypfi pars quarta mjpergitur , atque ut cohoferit , farinario cribro fubcernunt. hatienus Plinius. Ex quo non 
fatis admraripoflum,qubd veteres & cretam,&gypfum in cibis fimul cum Halica citra noxam efitaffeni, cim procul du- 
bio compertum fit, gypfum in corpus affumptum adeo Spiritibus meatus obflruere,ut facile homines frangit! et . Nifi fit' 
tafie dixerimus, quocl qmnquam aliqui cretam,alu vero gypfum halica, commi fierent, ut candidior, & mollior etiaderetfib 
Ultionibus tarn en prius eam expurgabant , quam decoquendam traderent. Nanquc & hoctcmpcre gingiberis radices fi- 
Irili rubrica inficiunt ,ut illas d carie, & teredine vindicent: qua tamen & abluitur , & deraditur , & cribro excutitur > 
cum in ciborum condirnentis,uel medicamentorum mifluris ea expetuntur. Hoc enim mihi uijus efl innuiffc Calenus l:b.pri- 
mo de alimentorum facultatibus, cum ait . Caterum diligentiffmc,dum ex halica elota forbitiones parantur, animaduertere 
oportet . Quippe cum Halicam ad forbitiones parandas elui pracipiatfid fime facere videtur,ut repurgetur d creta, &g_ V' 
pfo,quibus inficiebatur . Quod autem in cibum non ftmeretur Halica, qua ab omni mangonio non effit purgata , oflendit 
idem Galenus loco nuper citato, cum inquit. Halica cx genere efl tritici, qua ualenter nutrit, fuccumqu e lentum habet, flue in 
aqua duntaxat cotilam cum mulfo , aut dulci vino, aut etiam adtiiringente fumas, flue ex oleo,falcque conditam. Qui auieva 
per famtatem ebuehementem ventris mordicationemfriue a biliofi humoris copia, flue alitide pro fi£lam t forlitione egent , j0 
his halicam affatim collam, quoad teneram flaccitatcm adepta coUiquefiat , deinde conditam. & colatam , vtpifana colato 
cremori perfimili: fitfirbendam exhibeto. Hac Calenus.qui certi tot laudibus hac in re Halicam nen commevdaffet, fi fe- 
ta, uelgypfo admiflam a ffumpfi flent in cibum . Fiebat antiquitus Halica non modo ex \ca , qua dkoccos dicitur , fid eW-ffl 
ex tritico, & alijs frumentaceis, ut ex Galene, Paulo, Metio, & alijs intelligi facili potcfl. Fit & hoc tempore in vniuer 
Italia, quanuis eam non Halicam,fed Far falso appellitent . Nanquc far ab halica longi diuerfuni putamus . Quod autcW 
Far debondro, flue halica diferat,fitque per fi frumenti , ucl tritici proprium genus, antiquis Mdoreum vocatum, i quo f ar 
ipfumparatur, id fine ex plurium probatiffimorum autilorum f criptis apcrtijfimi conflat. Siquidem id primum dedat at 
plinius lib.xvi 1 i.cap.vi 1 i.ficinquiens . Frumenti genera non eadem ubique, neque ubi eadem, funt ijfdem nominibus \ 
yulgariffmim far, quod Mdoreum ueteres appcllauere . Quin & eodem capite, ut fortaflepaldm faceret, aliud ef]e geatn, c 
quafit halica; aliudverb far.Qui gea vtuntur, inquit, non habet far. It em cap.vi i.eiufdem libri : Populum fiomanu, afh fr 
farre tantum e frumento trecentis annis vjum Verrius tradidit. Quo tempore Romanis nullum fuit halica ufus,ntipfi W‘ l ' 
tur Plinius libro xx r 1 .cap.xxv.cum inquit.Halica res fiomana cfl,& non pridem excogitata, neque arbitror Pompei fi 
gni atate in ufufuifle . His accedit Mjclepiadis,& Galeni av.lloritas lib.v xi.de compofitione medicamentorum ficunf fr 
locos in quodam eclegmate ad cruenta f puta, ubi fic habet . Fanis Clufini appellati fextarif dimidium, decotiti marrubii 1,1 
ridtiis fixtarium vnum . Hac in nas vitreum conicBa per diem , & notiiem macerari finito. Sequenti die pharmaci' 
mollito, quemadmodum halicam maceramus.hac Galenus. Quibus palam efl a farre differre halicam. Galeno deinde fr ’ 
feribit Metius lib.ix.cap.xiv.rbiex Archigene hac habet. Quod vero Latine in regionibus I{ cmauitinis far appedaf 1 * 
hoc modoparatur . Frumentum modico tempore aqua madefacito-.indequc extraflum,ac in pilam conieffum,uelnti f tlj ' ■ 
nam, d cortice repurgato. Vbiuero corticem exuerit tollito , atquein file ficcato : deinde manibus tritum,dottecf c ^ 
tus d cortice fuerit mundatiim,craffifjime molito, ita vt granum vnum in quatuor, aut quinque partes redigatur , & f iCCU ‘^ 4 ” 
afferuato . Vfus autem tempore halica modo coquitur, & d fanis in cibo fmitur . Pro agris uero varie apparatur, 6 y 
thematis quoque admifietur . Quidam fricas frumenti adhucuirides tollunt,ex ipfisjue f ar concinnant, quo mcdo& J 
uius,& iucundius redditur, hatilenus ^ ietius.Sx cuius, & fupradititomm teflmcnio , illud piant omnibus patere arbita \ 
quod fur ab halica diffideat,qua de re etiam plura,duce Deo, dicemus m ep iftolis noflris .Quod Gratis » Latinis f 
ter,& Italis Halica nuncupatur :^Arabibm,Chandaros . 
M 
KiyWf. M I L I y M. C A P. X C. 
Ilium in panes eoarum, mimis ceteris frugibusalitjfiftit pulte fuaaluum.viinam cit • <o 
tur milium. frmpnfnue in facco Donitur.vt torminibus mlimiisnm* rlnlnribns.fifoueatU > 
tur milium, feruenfque in facco ponitur, vt torminibus reliquisque doloribus, fifoueatm 
xilio (it . 
r adi' 
M llhm,folia profert arundinacea, panico aqualia, calamum cubitale , craffum , geniculatum , lanugmofuuique 1 ^ 
cem multiplicem, ac duram.p aniculis diuulfist cacumine dependentibus . In quibus copiofum oritur granatu* ^ 
tundum,folidum , fubflamm, tenui tunica veflitum . Eius panis dum recens efl, & arte quadam pifloria refft parat t > ^ 
Vcronafit,& ita ca\idus,vt cx furno excipitur, demratus,fua quadam dulcedine placet, crapluribus expetitur . Qfl a 
defunt,qui ipfum calidum per plateas circumferant, clamantes, Pan di miglio caldo, caldo . ^ it cum obduruit, ingra^J^ 
efl. Syluani,qui carbones, & arbores ficantin Tridcntino agro, fila pulte Miliacea, quam vulgo appcUantPoleta ,Jfr 
eam cum latle edentes, nec alio dicunt fi poffe alimento perdurare. Quare anno toto hoc tantum alimento viuunt,CTJ ^ p 
nam aquam potant. Milium fomentum efl optimum ad ficcandum citra morfum , & ad flatus repellendos , 
cum f ale admiflum fuerit. Siquidem retile ad tormina adhibetur, qux d flatu excitantur, quin etiam praflantius e fi ipfi 
ehamie mali floribus. Medicamenta, qua in milij acerno fepeliuntur, diutius d carie, & putredine prafiruanturjmWf’ De- 
carnes recentes milio fflate fipulta, pluribus diebus aputredine vindicantur. Milium, ut lib. vu.firnp. med. peodi ! ^j^c 
nus, primo ordine refrigerat, exiccat ucro tertio exoluto,aut certe fecundo intenfo. paulum etiam habet tenuitatis m cenf! ( 
tum confl\entia,tim temperatura inflar quidem eduli] comeflum, plane mter amnia frumentacea edulia minum r ^ 
nutrimenti, fid & ventrem 
caripoflulant:& cata± 
tai ' 
ntrem deficcat . Porro foris impoftim in faeculis idoneum efl fomentum ijs , qua citra r ’ l 0 Y ^ l 1 g irl 
iplafmatis modo illitum cxiccarepotefl.attamcn admodum friabile efl , proinde difficilis efl c:H ‘ 
cH' 
lyuziHLuru.vj/ lauif/iuirrtuuj rrivuv uiuiuri* c, yubvjt.ULLUfitGit' j rtUVllt Cjl y yrvniuc uijji'*-"*’' 'v 
aplajmatis ufus. Quibus omnibus ea prorfus adflipulantur,qua idem de Milio tradidit libro primo de alimentort^f^ti- 
cim inquit. Milio item inpane nonunnquam utuntur, vrgente frugum penuria . Panis tamen ex eo exigui ej { ^di' 
refrigerans . Conflat infuperprgaridum,& inflar arena, aut cineris friabilem effe : nihil enim rn fi habet ' 
tihus,c 
ti,& n 
ms,&lentoris.lure ergo aluum humentm deficcat. Agricola huius farina ccfta, admiflo adipe fuillo , & oleo 
