49-8 
Andr. Matthioli Comm, 
Hiftoria ex 
Plinio . 
nit P Unius lib.XiX.cap. x i.ficinquiens . Et quoniam a miraculis rerum capimus, fequemur eorum ordinem , in 
maximum efl aliquid nafci, autviuere fine vlla radice . Tubera uocanturhxc, unaique terra emundata , nulhsq^r 
nixa , autfaltem capillamentis , nec vtique extuberante loco , in quo gignuntur , aut rimas vr gente , neq; ipfa terra c ^ 
rent , Cortice etiam includuntur , ut plani nec terram ejfe pojjmus dicere , neque aliud , qudw terra callum.. Stcc ^ 
feri, & fabulo fis locis, frutetofisque nafcuntur . Excedunt flepe magnitudinem mali cotonei , etiam librati pam-Cje ■ ^ 
eorum genera arenofa, dentibus mm\ca:& altera Jyncera . Distinguuntur & colore rufo , nigroque, & intus candifo . 
datijjma qua Apbrkot crcfcunt , An ne uitium ii terra, neque enim aliud mtelligi patefit malum ne id caprot^ 
betur magnitudine , qua futurum eft,& uiuat ne, aut non, haud facile arbitror 'mtelligi poffc . Putrefeertdi eium rf ' ■ 
munis efl fis cum ligno . Lartio Licinio pratorio viro iura reddenti in Hifania Carthagine pautis bis annis f an>U *- in (t I 5 
diffe, mordenti tuber , ut deprebenjus intus denarius primos dentes mficfleret . Quo manifeftum erit terra t) 
globari . Quod certum cH ex qs, qua nafcuntur, <&■ feri nonpoffunt . Et libro eodem capite tertio : De tuberibusQ 1 
hac traduntur peculiariter. Cim fuerint imbres autumnales, ac tonitrua crebra, tuncnafci,& maximi i tonUr f ms. 
vitra annum durare, tenerrima autem uerno effe . Quibufdam locis acceptantur riguis , & feruntur , ficut C/’ 0 ^ nt 
Elegant nafci , nifi exundatione fluminum inuetfo f mine ab Tiaris . Efl autem is locus, in quo plurima nafcuntur ■ . 
T b rumui- & in fungorum genere d Gr&cis difti pegicx, qui fine radice ,ant pediculo nafcuntur , Ha&enus detuberibus 7** ^ 
res exGal. 1 Tubera[ut memoria prodidit Galenus libro xi.de alimentorum faeultatefradicibus , aut bulbis funt annumerari ^ 
qua nudam euidentem habent qualitatem , Qui ergo his utuntur , ad excipienda condimenta unquam materiam 1 J 
ceu alia qualitati expertia, & innoxia, gufluq; aquofafunt. Quibus omnibus commune efl , alimentum nuda iit>. f . * 
facul’ ate conflans, corporipr abeant ,fed frigidiufculum duntaxat, craffitudine tale, qualeid ipfum efl, quod ^ bis “ 
i. ex tuberibus quidem craffw , ex cucurbita liquidius & tenuius . In alfis eadem efl proportio . Sed longi a l C ^p tltr es, 
fcripftt Auiccnna,cum inquit . Tuberaterrcnamagis , quam aqueafunt . omniq , prorfus fapore expertia . ^ 
& craffos fignnnt humores, magis quam catera ciborum genera. Quo fit, vt frequenter deuorati apoplexiam, 'or^. 
fim concitent . Ad hac concottu contumacia funt , & ventriculum aggrauant . Qua GraceCh*, Tubera Lf‘ lU aS iIc 
tur : sArabice,Pamecb , Alcbamecb,Tamer , & Kcma:ftahd,T anujfi:Certtianice' , Hirt^brunfl: Hispanice, 1 * ' ‘ 
tierra : Galliei , Truffic , 
Ex Auicena , 
Nomina . 
SjuMiS MfTMd, 
SMILAX HORTENSIS. 
CAP- CXL. 
H 
Ortefis Smilax frtitcx cft: , cuius femen a nonnullis lobia vocatur . Fdlia habet h c ^ el jf a d<^ c ' 
^ Iiora tamen : renues caules,& capreolos vicinis fruticibus circumuoluros, qui rantu^ or es» 
fcunt,vttopiarias fcenas repraefentare videamur : filiquasfoenigrsciprofert,longiores,mr p c ap 
Qpwpl' in quibus lemina renum (i milia fed inaequali colore, recluduntur:quae quadam ex partem f u .. f a d £ ' 
abpurpu- Siliqua coda, cum femine in oleribus afparagi modo eflur. Vrinamciet, & tunuiltuoftfo 11111 
s 
a Oiibafius 
LTTj 
j. fubpurpu 
rea 
Smilaci 
tenfis confid. 
T T Ortcrfls Smilax [ut fupra nobis diRum eHin Thttfeohs,fub quorum appellatione falso credidit tManardf^ 
i: X. 1 Ha fcripfiftc Diofcoridem)nd aliud , mea quidemfentcntia,effepoteH,qudm ea "Pbafeolorum genera, uarl ‘*- 0 
depitta, qua vulgo Italis dicuntur Fagiuoli Turchcfchi. Siquidem prater id, quod rubent es,uerficolores, & (m ^ 
inquit) renum figura cernantur ,foli]s exeunt hederaceis , caule tenui , t qtto cap-reoliprodeunt , quorum rept£ w ^ of r 
palos,& arbores (condunt, ac uinciunt ; fed in hortis attegias , pergulas, teUudines,,fcenas , & tentoria inuimrm 1 ’.^ , 
eant . Hos Galenus lib.primo de alimentorum facultatibus , ex aiSbrctate T beophraHi do lichos appellat ,fl c ‘f 
Dolichus ada£lo longo palo confurgit , & fruftum gerit : fin hoc adminiculo curtat, uitiofus fit , & rubigvne {entit '^ 0 
quotidie viftturin hocphafiolorumgenere.quippe quodnullo fuflentactdain altum euettifbumi repunt,& co f th1 j c tt^ C \ 
Manardi er- temporis humor t,fitu,ac rubigine depereunt . Atubilongiffimo inhxferint pedamento , breuitemporis £]>atio , ^ n> 
ror - vfque ilii ftxira.muoh.unt . Quo fit,. ut longe aberrafle Manardum exi flimem , quod afferat lib.i.epifl.x i t-P 
aliud effe Galeno, quam ?ruilim,qu& Italorum nonnullis vulgo appellatur pouiglione , olfis uero Arabeia, L n(r M’ 
Gdcnus , itenuf Taulns Eruiliam appellitent Ochrum . Nec nobis obslat, quod eruiliafutipfe afferk) rttbigin etn f fl 
cum adminiculis caret, quibus d terra fubleuetur , qubdf huiufce tantum leguminis filiqme vnd cum femine cor f ^ 
Cal.lib.i i .de ali.fitc.prafationc , & "Paulus Dolichos mandi teflantur . Tfiam etft_ aliquando Eruiha feftiar tucrK' 
apponantur, ut illos imp licent ; nunquam tamen longijfmi adfiguntur pali, qubd ea muime illos f candere ralc . ^pjt f° 
rum phafioloyum modo . At hmc Sru\lia,qiM humi fer p at, rubigine minime deperit, ut Tridentims ager 
teH . Quippe quod ibifrequcntiffma fefatur , dimittatur f nullo propbfixo pedamento humi accumbcrc.Jij' c , ^ , 
rea(utipfe Manardus feribit) qubd fola Erudio inter legumina cum filiquis comedatur. TJam quamuis dem e 
fdiquis menfis apponatur ; nungta-n tamenaliquem me vidiffe fateripoffum, qui fdiquas flmul cum granis ‘ ^ 
enim erutlie inuolucrum fuibus potius, quam hominibus in cibum exhibendum . V nde equidem omnes, q' i0 t 
liam mandentes , femina dentibus extrahunt , & membrano fas , exhauflasq } fi liquas dentium attritui prorfus r 
in patinis luibus relinquunt. Secus autem cum huiufmodi phafiolonm corniculis eucnit: quandoquideni cum 
lefcunt yanteaquam confenefcant,aquapriusclixa,nonmodb in acetor fis integra, nullis q, a 
m cibum ,fed butyro,uel oleo frixa addito gmgibere, & omphacio, lucundiffime deuorantur . Htnc r f nt j ( ^nn Ar 
& 6° 
JllS' 
credam, hoc phafiolorum genus dolichos effe , quam erudiam Manor do uocatam . illud infuper hdc m rej f ^ 
quod Diofcorides phafiolorum appellatione, de quibus fupra mentionem fecit, non quidem communes, actriu - 
liam fignificaucrit: Smilacis vero hor tenfis nomine,de qua hic ferno, vulgares illos plwfialos repr^feniaueri ‘^^ferip 
ri inquit , quod duobus diuerfis capitibus eodem libro de P >a ^cf a fleP l0i 
■p' 
inter ea,qux in hortis,& viridarijs coluntur . Quamobrem ut hortenfes d campe (Iribus fe cerneret, inquit ■ 
frutex efl,&c. Quod mamfefld declarat, eum hic de hortenfibusfiUic vero de fis, qux. in campis proueniun > fiainfii,^ 
eos ita feimxiffe.Qua in re nonpotui non quandoq; admirari Manardum medicum alio quin ingenio, & q* 0 
