'> ' 293 
PETRI ANDRE AE 
MATTHIOLI MEDICI 
Senenfis Commentari), 
IN LIB, QJARTV M PEDACII DIOSCORIDIS 
ANAZARBEI, DE MEDICA MATERIA. 
ante hbm ,amantipme Aree , tradidimus odoramenta, olea, 
arbores , unguenta , animalia , jr ument a , olera , r adices ,Juccos , her- 
bas ,/eminaejue . In hoc autem quarto differemus de radicibus , & 
eis , qua reflant , herbis , 
K irpw ■ 
BETONICA. 
CAP. E 
F.flronprychotrophon uociratur, quoniam frigidis locis inueniatur . Latmi Betonicam 
appellant. Herba eft caulem ferens tenuem, cubiti altitudine, aut maiorem, quadratum : 
folia quercus , mollia , longa, in ambitu diuila, odorata, prope radicem maiora: in (u ni- 
mis caulibus femen, vc>utifatureiae,fpicatum eft. Decerpta huius folia ficcantui , pluri- 
mosadufus. Radicibus nititur, vt veratri, tenuibus, quae ex hydromelite in potu, pi- 
lo vomitionem cuocant. Folia dari debent ruptis, conuulfis, mulieribus uuluaymalo oppor- 
? nis > St ad laxandos uteri ftrangulatus, denarii pondere cum hydromelite : tres in vini lextariou a- 
. 015 contra ferpentium morfus ebibuntur. Herbamagna vtilirare illatis a lerpente vulneribus ilh- 
,!| Ur - aduerfus etiam venena drachma ex viro potaconuenit:pr3efumptaea,fi venenum hauriatur, ni 
.* docebit . urinam ciet , aluum lubducit . Medetur comitialibus, fit intimis potaex aqua : St iccino- 
j. s > lienisque vitiis drachmae pondere 3 in aceto mulfo. concoclionem adiuuar, Ii quis taba: magni tu- 
'He fecundum i oenam cum meile cocio deuorauennmodo conlimili acida ructantibus propinatur. 
°niachicis eam manducare, fit fuccum deuorareproderit,ii poftea dilutum uinum lorbeatur. Datur 
n »uinem excreantibus, tribus obohs cum diluti vini cyatho : ifchiadicis, renum, fit vehea doloribus 
j. a( lua. aquae inter cutem binis drachmis ex hydromelite, h febricitant : fin aliter cx b mulio . regio 
^0 Or bo laborantes recreat : menfes pellit drachm^ pondere cum vino pota. aluum pingant diachmae 
Ile atu or potae in hydromelir is decem cyathis ■ facit cum mplle ad tabem, fit purulentam excrcatio- 
111 • lolia iicca,tritaquefiflili vale reconduntur, 
herba eti miliis non cognita , & innumeris prodita viribus . Unde Itali > cum aliquem laudibus familiariter 
t: t to ^ere volunt , vulgari prouerbio dicunt . T u bai piic virtu , cbe non ha Ia Betonica , id ett , Tu pluribus pr. editus 
hri/*^- 3 ipdm Betonica: . Scripjit de Betoniae viribus proprium libellum ^Antonius Muja danjjimus jLugujh Cx- 
ciy Ca ^uus , in quo hxc de ea memori £ prodidit . Herba Betonica nafeitur in pratis , <& montibus mundis , o opacis , 
9 t mJ- tlt ‘ ieS ' hominum ,& corpora cuSiud.it : & noftumas ambulationes d malefirijs , & periculis ■ Loca 
[y n A m f a era } & bufta a vifibus metuentis tuetur, ac defendit : & in omni denique res JanciaeJi .Cesiron vocatur, e> 
° r °t^ on - Equidem frigidis repetitur in locis, radicibus tenuibus , hyrfo pariter tenui , cubiti altitudinem excede, ■ ite , 
ta 0 ' Folia profert quercus , odorata : femen in fummit. te thyi fi Jjicatu , thymbra modo . Tollet vnmerfa pan- 
Vi Cn Jf* Ere 1 innumeris , quandoquidem tufa capitisque vulneribus illita , ea mira celeritate conglutinat. Trxfiatidta - 
of a nJ‘ Cac ’ us 5 E 'tjtrtio quoque die iterum , atque iterum imponatur . ^ fiunt pr sit er ea tam valentions ejje facudans , vt 
t0nt rita^ff- exty ahat . Badicum ex aqua decorium ad tertias fotu oculorum doloribus medetur . quedhem prxfjant 
*nulc e tf‘ a, & fi ontl fuperimpofita . Succus dfolijs perje tritis exprefjus, aut prius aqua maceratis , aurium eoiores 
> ri ‘ l tar ncn addito rofacec in aures egelidus infliUetur . Idem drachma pondere haurias in aqux calidf cyatlus qua- 
ffj^ U * nem Alum per inferna trahit, cuius redundantia caligines oculis effundit ■ quo fit , vt etiam vifuni acuant co- 
ritc rc ff a ' Eadem cum falis momento contufa , naribusque /rnmjsa jangiuriem inde fluentem fijlit ■ Bctonicx decce umex 
( K , <tn helo(if™ ,aut cx acet0 dentium dolorts finit, fi eoos fepius colluatur . Herba ipfa ex tepenti aqua pota falfaiojis , 
^ di ? axim ^ • Folia meile excepta tabidos iuuant, pr<efertim qui purulenta extuffiunt . Eadem tribus con- 
ft ‘ f ; igfi !! * deuorata drachmarum quatuor pondere , aut ex frigidee aqux cyathis quatucr ebibita, ventriculi doioiesmu* 
^ iay, trn J 'a ' , ver o ■> fi ex calida hauriatur . Ex vino decotta lienis vitijs medetur . Sanat & renum vitia cx muljom ita, 
\adlA a - miVrum pondere : ex vino autem veteri tuum drachmarum pondere , additis piperis granis Jeptcm o utgin- 
7>, ^‘tr e fa !S ’ Amhorumque dolores vtitiffime bibitur. In duobus aenue calid<e cyathis jurnpta , alui & mtesimorum tor- 
C '} Qt atuv‘ 'f ’ ^ tamtn crudis non fiant fueris. Foliorum quatuor drachmis in aqua rnuljx cyathis ocio epotis , cvmmo- 
f Hi -,tu/i ailUS : funanturque iis ex vino fumptis coli inflammatione vexati. Betonicaineclegmate ex mdlcjumptancuem 
* er dirict 'ff^dat . Totain aqux calida cyathis quatuor, duarum drachmarum pondere , addita plantaginis chachrna , 
a r ’ lar -as expellit , quod tamen in acceffonibus tantum feri debet . Idem prxfiat etiam in tertianis ,Jt cunipan 
f <n dcr e . ' li 'ff at,ilr ■ Sanat ipfo qtteque crdineeti m quartanas in tribus aqua calidte cyathis hattf: a, tr.um drachmarum 
a q- f l fa ta '^llis vncia , calculi ffamuntur. Betonica ex tepenti aquafeltciter bibitur hydropicis . Tariendt celcn- 
^inetur ’ Vteri i ue tru riatus d frigiditate conceptos mulcet ,f ex calida aqua , aut mulfo duarum drachmarum pondere 
Eontrita fclia c. illita , pracijcs glutinant neruos ,o rejolutos iuuant . Lademtrium arachmautm ponde* 
t 3 re ex caprillo 
a //ETao^ea? 
K5 U [AlKlTCf, 
i.ciim aceto , 
St meile, ita 
mefi. Catec. 
autem legit, 
it LCtielliiK. 
b Meu. o/Vo- 
HtKlTl. I. vi- 
llo nmllc._ 
Beronice con 
lideratio. 
Vires ex An- 
tonio Mula. 
