44 
Andr. Matthloll Comm. 
rumvvi mtgU quctm alteri ailiBm effcnolo,mihi quidem' non videtur exiflimandim^quod Jlmceme vir fune ftnd,u^‘. 
clri/ia , & admirabili ingenio ab omnibus recentio l rmu>s noflris maxime commendatus , eodem in loco f ibi omnino con 
fcrip ferit in veneno tam Jkuo , cui exitiales formidandas que vires tribuit . Cuius rei firmijjirnum prxbet indicium J a f 
lyin qua nufquam legitur 'Efapcllum bibitim albaras delere ,fed quod hoc j. }p ^ 
quadam eius confodio in potu fumpta . Verba enim Auicenna: fecundum caftigationemBeltttnenfts ita fonant • Pf ‘a’ e ^ 
Ius delet albaras linitum , ficut & confcciio eius dida albergacali in potu fumpta . Ex quibus uerbis plura mibiJ c J e °fi ^ 
■ runt conficienda, vt tuear ^ luicemam.aut quod confcciio illa tam exiguam Kfapclli partem excipiat , aut ea , quam i t r ^ 
adeo antidotis cor reda fit, vt ren folum necem non inferre pqffit ,Jed ne tantillum quidem obeffe .kAut quod ‘IfapcduJ ^ 
lam additus , is forte eflt , quem Auicenna appellat J^apcllum Moyfi , aliqui vero Antoram . quandoquidem hac r an ? a d 1 0 
tidotumfit admodum efficax contra Tfapelli venenum, prafirtim quod dicat Auicenna, inejfiflmilitn huic plantxvi 
albaras ,& lepras ; aut in eadem confedme fortafle mus ille interponitur , qui Tfapelli radicibus viditat a nobis f 
inuentusin Ananicnfbus montibus , quod etiam mus ifle^apellus Moyfi ab Auicenna dicatur , quoniam fifdem t 
iNapelli venenum polleat viribus, quibus & eiuflem nominis planta . Hxcfortaffis fufius , quam decebat, pcrfecuti Jn' 1 ~ 
Sed tamen eo confilio id libenter fecimus, primum vt quantum per nos fieripqffet , Auicenna d calumnia vindicaretur ■ 
inde vt ingenui dicerem quod de fis omnibus fentio, qui optimos etiam quojque authores ,prxfertim Arabas, lacerant M ^ 
fcerpunt , quorum plerifque magna efl habenda gratia : tantum abest ut cos odio perpetuo profequi debeant . V eru ^ 
id faciant ,v.on video ,nifi quod tutum fitin mortuos tnueht, quando hodie paucifmt, qui eos tuerivelint . Cxterum y ^ 
rnarunt Manardus Ferrarienfis , & Leonicenus , quod Tfapcllus , & Toxicum Crxcis vocatum inter Je non differar ■ 
quantum & ifti viri grauiffinii aberrauerint , inferius libro Jcxto in toxici mentione latius obtendemus . Sed de a T . 
hactenus , qui cim Antoram qux cum illo ccnnafcitur , in mentem mihi 
quin de ea hic quoque diJfmrrm.Eft itaque planta, quam .ATS(TOl{AM 
ferunt rei plantaria indagatores ) vna cum 7fapellocrefcit,velp-opeipJ.... r ~ r , (7<yj 
pina montibus , vnde ad nos affertur , magnarum contra venena virium , Caulem edit fefquipalrnetfcm , & quandoq y ^ 
talem , rotundum ,firmumque , in quo multifida , ac tenuia diflaribus interuallis ,■ oriuntur folia, in latus fefe diffundenti»- ^ 
res edit fummo caule numtrofos , purpureos , Kjapdli xmulos,jcd paulo minores. ]{adices duas folidas oblongas oliua q * ^ 
titate , ac fape maiores , cortice fubnigricanti , fed alba intus carne ; TSfardi montana modo , Hanc putauerim ego (Jif *• ^ 
cama gedoariam , quod fcribathanc cum Tdapiilo crefcere . & quod radices furit, ftue portiones fimiles Arift 0 - 1,1 
quam fententiam adduxit me Culielmus Quacelbenus Bclga , medicus inftgnis, & rei plantar ipjtudio jus , qui fupt> !0 ' ^ 
armis anteaquam moreretur ,mifit ad me Cor.flantinopoli Antore radices aliquot , quas mercatores d quibus emui ^ 
gno fatis precio , gedoariam appellabant . Qupft non funt , alterius quidem piant p radices ej je non poterunt, quain^ u>- ^ 
de 3 ° 
fflt’ 
A Soniti air« 
ex GaL 
Nomina,' 
qua fub jfapelli Moyfi nomine meminit Auicerma , cim feribat is Ifapcllim Moyfi etiam cum 'Napcllo crefcere, c 1 ei ^ 
ioremeffetberiacam. Jdeoque haud eos male fentire crediderirn,qui'^edoariam,& 'Tfapellum Moyfi , idem ef c ^vi- 
cevfexent . Trpflant Antor^ radices , non folum ad epotum Napellum, fed ad cptera quf cunque venena, quinctutm^ ^ 
perarum , et reliquorum venenoforum morfum . Ligures ( ut audio) Antore radicibus fcliciffirne vtuntmyad intej 
rnes . Dantur quoque vtilit er aduerfus pefUlcntiam ; & ad omnes internos dolores . Auxiliantur omnibus i0/ t* 
bus , nec minus prpblare dicuntur ijs in febribus peftilentibus, cum quibus exanthemata lentium figura exoriuntur ■ 
nitorum vires tradidit Calenus libro 6. fimpl. medicam, vbiita feriptum reliquit . Aconitum pardalianches P i<n ^‘ y j s par 
difacultatem obtinet ,& lethale efl. 1 taque in cibo potuque fugiendum: atttamen ad putrefaciendum externas c°'P ^fa 
tes aut circa fedem idoneum efl . Herbs uero radix adhsc utilis ebt . Quod autem Lycoclonon vocatur ,fitnilein ^ p 
cultatemhabet, fed peculiariter lupos, ficut illud pardos , interficere confucuit . Hailenus Galenus ■ vlcomtip' 1 ™^^ 
nus Cruci uocatur Suirnovxa.pS' Latini, Aconitum interficiens pardos ac pantheras : Italice , Aconit o pd> 
che : Germanici , Fuolffs , beer, & Dolluurtgj Hijpanice , Centelha : Gallici , Herba de la tora. Alterum ucru g& 1 
dulviTov xvvoKTovw dicunt : Latini , Aconitum cynocionum & Lycothmum : Itali , AconitQ cynuciono : Gcrmatu j 
UurtT^ H i fj> ani, T erua mataloco,fpy erua debalhcficros:Galli,Tateloume; 
Kmir. 
a CmecuT. 
CICVTA. CAP. LXXinl- 
n' cuta caulem editgeniculatum, ut fceniculi , grandem : folia ferula?, anguftiora,gr^ ul ° ra( jice 
JflC 
io 
I7 f v; , mox umbella? in fummo prodeunt : Hores quoque albicantes, & femen anifo u j n i r 
vikov H 5 d to non alta, concaua Cicur? lethale uenenum ineft.fuaqueui refrigeratoria necat. Remedio 
«Vrit a V/« raculi potus.Succus exprimitur contufis cacuminibus, priufquam femina, & comae fieceie^.-^quje 
yivo /MVir.xjtl | e denfetur in paftillos . Multus ad medendi rationem ufus cft aridi : commode micetur eo ^ unl qo 
kcV ^' yet To' Enandi doloris gratia tempcrantur.-ignes facros,& ulcera qua? ferpunt, illitu reftinguit.Her u j N i fl c 
Arruciv, w* ma trita, & teftibus circumlita, libidinum imaginationes in fomno com pefeit,fedgemtafre- jt 
5° 
ro W.i.dh puerperarum mammis appolita extinguit : in uirginitate mammas coercer, & increlcere « ^ ■ 
acidum eft pueris praeftat , ut eorum tefticuli cibum non fcntientesintabefcant a .EfHcaCiflimauis Cre ’ 
SenonP^ 
intabefcant a .EfticaCiihma uisCr etlC ’ 
C icuta vulgaris notitie ebl planta, vtpote qu.e plerunque prope vrbium,& oppidorum moenia P r0,miat 
milis, odore tamen admodum graui . Maxima uis Cicutx , vt Tlinius refert , qux nafeitur in terra Eat ^ on a dc'o c * 1 . 
To 
cacifllma 
renfi, mox Atticae, & in Chio, & Cilicia nafcenti. 
nafeitur , & 
Megarica Ac 
tica,St Choa. 
Cicut* conii 
4cratio. 
t/P 
i graui > 
In Grpcia vero Megaricp, deinde Attice . 
Laconicae , Creticae , Aftaticp . In Grpcta vero Megarice, deinde Atticp . Cxterurn in Italia conflat Cicutam _ ^ id 
tialcm effe. Eam in Hetruria fi afni depafcantur , proftmdijfimci fomno, & torpore capiuntur, ita vt non tantur ^ e dcba> l( ’ 
plane mortui videantur. Id quod aliqUando rufli cos huius rei ignaros fefellit : nam dum afinis, quos m°< t "' , ^ A Aun n tCr 
fellem ad ufum detraherent , accidit mirum , quod in medio feri operis aflni experredi funt, non fine magno exc n°' 
Cicute uires rm 'e , atque ingenti fpedantium rifu . Cicute breuiter meminit Galenus libro 7 . frnplic. medie, vbi tantum ^ fefl <:1 ' ! ' 
ex Gal.. tum effe feribit , quod ea extremi refrigerantis flt fzuultatts . Et in libro quod animi mores corporis tem P Cia ' - [V id&' e ’ 1> 
tur , Cicute potu, illam fieri amentiam tradidit , quam d Cicuta ipfa Grpci cvnicm appellant . Hoc nobis c°n l s^ . pisit 
latius libro Jexto explicabimus , in quibufdam , qui imprudenter Cicutp radices paflinacp vice dtcodas comt ^ p c lfirl J,l V 
Nomina. ta ,qup Grpcisnaviur, Latinis atque etiam Italis Cicuta uocatur ; Arabibus , SucararniGermams , Zirg 1 J ” 
Cir Vuettmch:Hiffanis,CegudaiGallis,Cigue,C ocuc,& Segue. 
I 
