Elaterium. 
Cucumeris 
fylueltns coi. 
j6 8 
Andr. Matthioli Comm. 
s hvt£y f t»<. CVCVMER SYLVESTR1S. 
CAP. CXE1X. 
C Vcumisfylueftrisfru&u (blodiftat a fatiuo cucumere , quem longe minorem parit, o . ^ 
glan4>b u s non diiTimilem: folia, atque farmenta (a riui refert: radice candida, magna, e 3 e 
in fabuletis, & ruderibus, frutice in totum amaro. Inftillatus foliorum fuccus aurium dolori c ^ 
nir. Illita ex polenta radix, uererem omnem rumorem difcutitfimpolita cum refinatcrebint n 
bercula rumpit: ilchiadicis infunditur: podagras difcutit,decoda ex aceto Scillita. Eius decocto 
tesin dolore colluutur. Aridae farina impetiginem, lepras, & uitiligines abfterget : nigris ^cicatri ~ 
colorem reddit, & in facie maculas expurgat. Radicis fuccus felquioboli pondere, & ite cortex ^ 
tabuli quarta parte, bilem, pituitamcj,- deficiunt, praefertim in hydropicis : deiettiones autem cur. ^ 
machiiniuriam mouet. Radicis felibra, in uini praefertim Lybici hemina coteritur, danturq ue< e ^ 
terni cyathitriduo,dum tumor abunde deprimi ccrnatur.E fru&uhuiufce cucumeris fit medica^ ^ 
tum, quod Elaterium uocatur,ad hunc modum . Deces pti cucumeres, qui ta&i protinus exl * 1 . L ’ 1 - rr ’j|| a 
uantur notte una.poftridicimpofito fupra craterem rariore cribro, utrifque manibus prehenln 
tim fupino cultrojurfum uerfus aciem habente, finduntur, atque per cribrum humor in * u * 3ieC ' L rr an i 
exprimitur : fimulquecarnofum , quodhaefit Cribro, quo facilius excidat , eliditur.quod ita pre^ 
eft, relidere finitur, atquein uicinam pclifim. demittitur. Coaceruata autem in cribro fegniina ^ 
aqua perfunduntur , & denuo profla amiciuntur . Humor in pelui agitatui, & linteo opertus m 
ponitur, dumcj; lletcrit,tora fupcrnntansaqua cum humore concreto, effunditur.Hoc vero iden ^ 
fieri folcr donec cxiftcnsaqua liquefeat ; qua ftillatim exhaufta,fedimentum mortario fulcipim.»^ 
conterendo cogitur in pa&illos . Sunt qui ad hauriendam protinus fucci abundatiam, cribratos 
res humi infpargant , <&, medium cauantes triplicatum linteum obtendant, per quod elatcrim* ^ 
fua humiditate ditYundunt , ficcatumque in pila, ut dittnm eft, conterunt. Aliqui pro dulci aq ^ 
rinam perfundentes, ita cluunt . Alii in nouiffima lotione mullam aquam refpergunt. Elater m 
mum efie conflat , laeue , nonponderofum , cum candore leniter humedu,guftuamarimmu* . 
que lucernarum luminibus obicdu m, facile flagret . Porraceum tamen fcabrumquc , fi turum 
ftetur , atque erui cinerisque plenum fit , grauc & uiriofum efle folet.Nec defunt, qui cucum 1 
amylum immifceant,ut candorem ipfum,& laeuitarem imitentur. A bimatu ad decennium d op io- 
nibus utile eft.Integer modus obolus eft , minimus lemiobolus , pueris chalci duo , fiquidem 
lius, periculum adfcrt.Bilem,ac pituitam utrauis parte extrahit . optima llifpiriolis eft purgat' 
fi in animo fit deiedionem moliri, adic&o falis duplo, Scftibii quod colorare fufficiat, cxafl 03 ^, 
magnitudiue catapotia dato, poftea cyatus unus aquae tepida: forbeatur. Ad citandas ramei* * a01 
tiones aqua diluens elaterium, fubie&as linguee partes penitiflime penna oblinito . quod fi 5 u -j^ieva 
difficilius euomat, oleo, aut unguento irino refoluito :fomnum inhibeto. Porro his, qui 
cuantur, continue uinum , & oleum dare conuenit : etenim uomendo reftituuntur. Quod fi d - 0 jfe 
nes non finiantur, aqua frigida-, polenta, polea, poma, & quae ftomachumdenfandocorrobor \ ottl 
renda funt . Ciet elaterium menfes , & partus enecat , in peflfo fubditu m . morbo regio mede tU » c£C , 
la£te naribus infufum,& diuturnis capitis doloribus liberat . efficaciffime anginis illinitur , cum 
re oleo,mellejautfelle taurino. 
oppidorum pluteis , 
ocatum parant . byj cfi ^ 
fundit bicubitales , ac adeo afferas , vt contrectantes pungere videantur . Folia illi funt fatim cucumeri ^ ps > 
ra , b.rjutwra , ajperioraque , & auerfa parte fubalbicantia , numerofis h 
S YlueJlris Cucumis frequens in Hetmria prouenit , prxferfm agro noflro Scnenft 
nia , & femitas . Ex eius frudibus Juccum exprimunt officina , atque Elaterium vocatum parant 
Folia illi funt fatiuo cucuma 
inter cur f antibus venarum lineamenta ’r a 0i« 
crajjis,afr>erisque pediculis nitentia. Flores ex alarum cauitatibus in toto caule prodeunt aurei jfiellar tvth yffty' 
cumeris modo, retro extuberante frudu , qui tandem audus , & longus fadus glandis magnitudinem fuperat •' ^jttS 
los xquat . Isbijfidw eft, &quafi aculeis borrefeit , qui menfe ^ {ugujlo maturus fadus, candicat, & fronte , ; 
impulfus non fine impetu d pediculo difiungitur ,& tormenti indar , nigrum, mattirimque femen in legentes e 
quaftiniuri £ propulfator . Radice nititur dodrantali ,& quandoque longiore, brachiali craffitudine , candida , p^ eX 
cofa ,& injigniter amara , quemadmodum planta tota . Tfafcitur locis incultis, in fabuletis, ac ruderibus • -y de 
fruBuum Jucco Elaterium parant . Valerius Cordus nuper editus d Gefnero Galenum reprehendit, quod dixeri qa- 
1 0 
20 
3° 
tf> 
5° 
uenum repreoenaii, quoa cMe v 
fmplicium medicamentorum facult. femina agrefiis cucumeris omnino effe amara .fed pace mortui Cordi dixi"' ir ' h c ^ lC ^n e11 ' 
lenumimpugnat, cum nujquam ( quod viderim legenmq; ) id ferip ferit Galenus . Is enim libro quarto de fmp'- n ‘ an '0(ig c 
torum facult. cap.7 .quxdam cucumerum femina amara ejjc dicit, quemadmodum & amygdala, fed non explieni'- 1 
(ii cucumere vel in Jylucstri id quandoq reperiatur : quanquam conieclura quadam affirmari pofsit, de fatim eu 
tum femine Galenum effe locutum, vtpote qui legentes admonere voluit, buiufcemodi feminum nucleos, qui ' 1 * ( .^.i 4 - 
funt , quandoque etiam amarefcere,joli, in quo feruntur, vitio . Ceterum de E later io differens T beopbrasius ^ yC t!h- 
de bifioria plantarum , ita feribit . Sed omnium medicamentorum diuturniffimum Elaterium eft , optimum 0 /- 1 6° 
ftffimum . 1 taque medicus quidam , vir haud injolens , neque mendax , elaterium ducentorum annorum, v f rt ‘^; t cGiJ j a cfi ■ 
tertum ducentorum annorum, r j sC opid , -> 
uareapud fe retulit, eo d quodam munere donatus. Caufa,ob quam tam longo feruari tempore poffit , ^ 
quamobremvel cum prxcidennt , in cinere humidum ponunt , & tamen ne ita quidem ftccari poteji ,fed W " ra fliss- ^ 
geftmurn annum lucernis admotum lumen extinguit . Hac igitur vis peculians ifti tribuitur . hactenus^ Tb t ^ 
quo maximb dffentire videtur Diojcorides : quippe qui Elaterium dixerit d bimatu] ad decennium deiecti oB/ 
T beophraflus vero, idem ducentis annis mirabili virtute feruatum effe ait . Quin et in eo difeordare depreht n , lutf*' 11 
alter tradiderit tantum humoris in fe continere Elaterium, vt vfque ad quinquageftmu m annum lucernis fhe 0 ' 
extinguat . aditer vero probatiffimurn illud effe Elaterium , quod lucernarum "luminibus obieclutn , fac de j lui 0^ 
pbraflo fubfcribit Tlinius libro. lO.cap. l.vbi fic inquit . Elaterium vfque ad quinquage fimum annum Uicd]^ ,hV 
extinguit. Hoc enim ver experimentum eft, fi admotum prius quam extinguat ffcintillar e furfutn ac ^ e pran* tl1 
