V- 
6yi 
Andr.Matthioli Comm. 
*>h' t. CNICYS. 
£AP. CLXXXIL 
i 
aMeum, r* f^Nicus fplijs confiat oblongis, per ambitum diuifis, 5 ' afperis, ,fpinofis; caule fdquipedalis capitulo 
%**•': V^/ ma g n jtudine grandis oliux:flore croci : femine candido, alioquiru fo, longo, angulo*o. y’ 1 ' 
■m e fum q nuT flore in obfonijs vtuntur. Seminis tufi,6c exprtffi luccus, cum aqua mulfa.vcl iure gallinacei, aluum 
& 
dem. 
■aiperitas 
Cnici iaxiSd 
h iit in folijs purgat : fed ftomacho aduerfatur . Ex co autem fiunt offula-, quas piacentulas vocant, adiedisfucc * 
^lygdalis, nitro, anifo,& meile decodo, quae aluum cmolliunr . Ha in partes quatuor finduntur , fi u 
nucis iuglandis magnitudinem impicant :c quibus ante coenam duas, vel tres fu mp fine latis ctt- 
tio temperandi hxceft. Cnici candidi fextarius, amygdalarum tofiarum & delibratarum cyathi tie » 
anifi (extarius unus,aphronitri drachma vna,cum carnibus triginta paricarum. Seminis luccus lac cq*.- 
git,6c magis ipfum refoluendx alui facultate donat, 
S Vntin Italia, qui Cnicum Crocum Saracenicum appellent , quod eius flore pier m que croci loco rura vtantur ; tametfiofi" 
ficina Mauritanos fecuta Cartamum vocent . C nicus (yt autbor eft T beophrasi us libro 6 . cap. 4. de' plantarum histor « 
duorum eft generum , flatilium vnum, alterum flylucsire , vt latius libro tertio in M traclylidis mentione retulimus . Ton o 
yflum medicinae femen tantum venit . Qui ncftris in agris, & hortis feritur , fingularem emittit caulem , fejfquipeda et > 
& quandoque maiorem , teretem, re^tm ex ufio albicantem ,ftriatumque , durum , atque lignoflum tramis -a medio c 2 <J 
le copiofis , dodrante longioribus , replis que . Folia illi flunt oblonga , crafiiujculq , rcbufta , glabra & yenofla ,in mucron > 
defluentia, & circumquaque infimis etiam fiinis circumuallata ; & fine pediculis e ramis prodeuntia, Speclantiu m,a 
morum flummitatihus acanacea capitula , in latum turbinem fiiitigata , oblongis, & aculeatis flquammis compacta ,radia 
tibus circunquaque foliolis , aculeis pariter ; rigentibus fl&ijydcris faciem repr reflent antibus . Flores e medfls capituus alfn 
punt circa canis exortum , capillacei & graciles ,yt in ceteris acanaccis , aureo colore ad rubrum inclinante, cop^J 1 ’.. 
dense confiipati, crocinis flaminibus amuli . Semen eft illi album , avgnlofurn , hui cortice ,ac duro , hordeo fere fvtm * 
fed paulo maius , alba intus medulla . Radice nititur oblonga , gracili, fibrataque, fed nullius in medicina vflus . 
tam,& aquas extrahit: quo fit , vt coli dolore afjdln, & aqua intere cutem laborantibus , opem mirifici prxftet,non moa 
hauflum ,fed&clyfteribus influflum . Seminis medulla d putaminibus repurgata , &faccharo eclegmatis modo cxceft*> 
peclus ,& pulmones alftergit,vocem clarificat, prolificumque femen auget . Hat; ille. Excalfacit feminis medulla, exte 
nuat, aperit, digerit, & flatus pellit. Eadem lac cogit, coaguli modo . Tfitaci , quos vulgo vocamus Tapagalli , 0 WJ in 
•Cnici femine vef cuntur, nec tamen eorum qluns exoluitur . Cnicivires paucis per flrinxit Calenus libro 7 . fimplicium fi 1 
dicamentorum,ficinquiens . Cnici femine duntaxaf ad purgationes vtimur . Tertij eft ordinis excalfacientium, fi 
ris eo vti volet. Eius planta rcvhtc Gracis, Cnictts, & Cnecus Latinis appellatur : Mauritams, fartam, fme CharthornM ' 
Us , Zaffarano Saracinefco ; Germanis , Fuilder faffiran : Hfpanis, Macor, & Semente de papagaios: G aliis, Saffi- an baftar * 
<& Saffran fauuage . 
Cnici; tiira 
ex Gal- 
Komitu, 
A nifurtto MERC VRI ALIS. 
CAP. CLXXXIII. 
Inozoftis, aliqui parthenion , alii herm u botanion appellant , folijs confiat ocimi, helxinx cog^. ^ 
'tis, fed minoribus : ramulis duplici geniculorum modo cindis, alarum cauis multis . frudu 
nac,copiofo , quandam racemorum fpeciem praebente: mari t foliorum fimi dcpcndcnte,paruO, 
tundo, ceu binis tefticulis vna cohxrentibus : frutice dodrantali , aut maiore. Vtraque in oleri 
manditur, ad alyum ciendam .coda in aqua, epoto iutc, b.lcmaquamq; detrahit .Confiat, vtiu ^ > 
sanantur ,hunc facere :.vt foeminx , illam, fi a purgatione bibantur , 6c trita folia genitalibus 
moueantur. 
Mercurialis A \Ercurialem,qua Gmfc Linogofiis appellatur , duorum generum eft e confiat:- vnum mas , alterum flamma ■ ^ p 
comid.&hift* HWque non motio medicis ', acfeplafwijs vulgans admodum eft notitia ; Jid etiam mulierculis ,& fere omnm ’ 
ex Piin. - n fiyflgyiljus plcrunque importatur . Quare non eft , cur de Mercuriali hic pluribus differamus .. Subifciam tanl£n J e ft , 
eammmia prodidit T Unius libro 25 lap.ybis verbis. Lino^ofiis , inquit , flue parthenion, a Mercurio 
ideo apud Graccs hermu pcan multi vocant eam, apud nos omnes mer curialem . Duo eius genera ,mafculus ,en ^ 
qua efficacior: caule cubitali interdum , rarwfo in cacumine, ocimo angustioribus folijs , geniculis denfis , alaylt - tC Ja' 
multis i femine in geniculis dependente , flamina eopiofo ,mari iuxta genicula flante , rariore , ac breui , contort°q ^ ^ 
mina' foluto, & candido : folia maiibus nigriora , flaminis candidiora : radix fupcruacua ,pratcr.uis . Tsfafcun 
pefiribus cultis Mirum eft , quod dc vtreque eorum genere proditur : vt mares gignantur hunc facere , vtfl «*» 1 ^ a(£t0 . 
Hoc contingere , fi d conceptu juccus protinus bibatur in paffo, edant urye folia deccfla ex oleo & Jale , vel cruda ^^0 60 
Quidam decoquunt eam in nouoficlili , cum heliotrcpio , & duabus , aut tr.cus fficis , denec decoquatio - ^ . ///p' 
dari iubent , 6 ' herbam ipfam in cibo , altero die purgationis mulieribus per triduum , quarto die d balneo coi ^ ^ 
pocrates miris laudibus in mulierum vflu pradicamt illas ; e^<r ad hunc modum adhuc medicorum nemo no » 1 ' ji are p» " 
m cum meile, M rofaceo, vel irino, vel lirino admouit. Item ad ciendos menfes , fecundas que, hoc ider 
tu , fotuque dixit . lnfliUauit auribus furdis fuccum , inunxitque cum vino uctcre . Muo folia impofujt , e P _ f 
gurde , &■ ve ficte . Deccftum eius dedit cum myrrha , & thure . Muo quidem foluenda, vel in febri , decoq 
manus capiat, in duobus fextanjs aqua ad dimidias . bibitur fale , e>- meile admifto ,necnon cum vngula / cCft , pffl. 
ceo deccfium falubrius . Turgationis caufa putauere aliqui vtranque dandam, flue cum malua decoctum • 
gant, bilem detrahunt , fed Jiomachum Udunt , Haclentis demercuriali Tlinius . C aterum obferuat um f^J icQS m rrifi ce 
Mercurialis verrucas omne genus illius vtriufque folijs, vel eorum fucco , Ftriufque fcnien cum abfinthiodccccjm ,u‘ y m fi\f c i** 
Gal. iuuat. Malis item qua ferpunt , fuccus cum aceto medetur , Eius quoque vires deferip. fit Galenus 1 J e ^ cani en' 
vires ex 
